Genel Asit ve Baz Dengesi AS AS İ İ D VE BAZ DENGES D VE BAZ DENGES İ İ Dr. Ahmet Dr. Ahmet K Kı ıyk ykı ım m Nefroloji Nefroloji B.D. B.D.Organizmada Organizmada pH pH 7.35 7.35- -7.45 gibi 7.45 gibi ç çok dar bir aral ok dar bir aralı ıkta tutulmaya kta tutulmaya ç çal alışı ışıl lı ır !!! r !!! NEDEN? NEDEN? T TÜ ÜM ENZ M ENZİ İM S M Sİ İSTEMLER STEMLERİ İ VE H VE HÜ ÜCRE ORGANELLER CRE ORGANELLERİ İ NORMAL NORMAL pH pH DE DEĞ ĞER ERİ İNDE FONKS NDE FONKSİ İYON G YON GÖ ÖR RÜ ÜR! R!Net Net Asid Asid Yap Yapı ım mı ı Karbonhidratlar Yağlar Proteinler CO CO 2 2 H H + + + İç Metabolizma Asetik Asetik asid asid Pir Pirü üvik vik asid asid Laktik Laktik asid asid AS ASİ İD MADDE D MADDE B Bİ İR Rİ İK Kİ İM Mİ İASİD YÜKÜNÜN DENGELENMESİ AKUT AKUT Tampon sistemler Tampon sistemler H Hü ücre i cre iç çi i (Hemoglobin, H (Hemoglobin, H + + /HCO /HCO 3 3 transporter transporter) ) H Hü ücre d cre dışı ışı (HCO (HCO 3 3 /CO /CO 2 2 , proteinler, fosfat) , proteinler, fosfat) İ İDAME DAME Akciğer (CO 2 ’yi uzaklaştırır) Böbrek (H + bazlı ve diğer karbonik olmayan asidleri uzaklaştırır) Asidi sistemden uzakla Asidi sistemden uzaklaş şt tı ıramaz ramazAKC AKCİĞ İĞER ERİ İN ROL N ROLÜ Ü CO CO 2 2 yap yapı ım mı ı 15.000 15.000 mol mol/g /gü ün n Solunum merkezi Solunum merkezi Kemoresept Kemoreseptö ör r Solunum Solunum h hı ız zı ı ve derinli ve derinliğ ğinin inin art artı ır rı ılmas lması ı CO CO 2 2 v v pH pH - -B BÖ ÖBRE BREĞİ ĞİN ROL N ROLÜ Ü 1. 1. Asid Asid madde filtrasyonu madde filtrasyonu 2. NH 2. NH 3 3 + H + H + + = NH4 = NH4 + + 4. H 4. H + + - -ATP ATP- -az az 3. HCO 3. HCO 3 3 geri emilimi geri emilimi Yeni HCO Yeni HCO 3 3 sentezi senteziAnyon Anyon gap gap (anyon a (anyon aç çığı ığı) ) Anyon Anyon Gap Gap = = Na Na + + - - ( (Cl Cl¯ ¯ + HCO3 + HCO3¯ ¯) = 10 ) = 10 ? ? 2 2 mEq mEq/L /L Normalde: anyon = katyon Normalde: anyon = katyonArter kan gaz Arter kan gazı ı parametreleri nelerdir? parametreleri nelerdir? >%95 O 2 -saturasyonu 22-27 mEq/L HCO 3 >90 mmHg pO 2 35-45 mmHg pCO 2 7.35-7.45 pH Normal De Normal De ğ ğerler erler Parametre ParametreKompansatuar Kompansatuar mekanizmalar nas mekanizmalar nası ıl i l iş şler? ler? Hipoventilasyon Hipoventilasyon (CO (CO 2 2 ? ?) ) H H + + ? ? veya HCO veya HCO 3 3 ¯ ¯ ? ? Alakaloz Alakaloz Hiperventilasyon Hiperventilasyon (CO (CO 2 2 ? ?) ) HCO HCO 3 3 ¯ ¯ ? ? veya H veya H + + ? ? Asidoz Asidoz Metabolik Metabolik HCO HCO 3 3 ¯ ¯ ? ? Hiperventilasyon Hiperventilasyon (CO (CO 2 2 ? ?) ) Alkaloz Alkaloz HCO HCO 3 3 ¯ ¯ ? ? Hipoventilasyon Hipoventilasyon (CO (CO 2 2 ? ?) ) Asidoz Asidoz Respiratuar Respiratuar Kompansatuar Kompansatuar Yan Yan ı ıt t Primer Primer Sorun Sorun Bozukluk BozuklukAsid Asid- -baz denge bozuklu baz denge bozukluğ ğu tan u tanı ıs sı ı nas nası ıl konur? l konur? pH pCO 2 HCO 3 <7.35: <7.35: Asidoz Asidoz, >7.45: , >7.45: Alkaloz Alkaloz <20 veya >60: <20 veya >60: Respiratuar Respiratuar <10 veya >40: <10 veya >40: Metabolik Metabolik Kombine sorunlar ? Kombine sorunlar ? Akciğer fonksiyonları (Öykü, Fİ, AC gr, SFT, pO2, O2-saturasyonu) Böbrek fonksiyonları (Öykü, Fİ, Üre, kreatinin, elektrolitler) Metabolik Metabolik asidoz asidoz ö örnekleri: rnekleri: Laktik asidoz Laktik asidoz ? ? Laktik Laktik asid asid ( (Laktat Laktat) ) ? ? “ “Karaci Karaciğ ğerde erde” ” bikarbonata d bikarbonata dö ön nü üş şerek erek metabolize metabolize edilir. edilir. ? ? 15 15- -20 20 mmol mmol/g /gü ün n ? ? Laktat Laktat ü üretiminde art retiminde artış ış ( (ş şok, ok, arrest arrest, akci , akciğ ğer er ö ödemi) demi) ? ? Laktat Laktat y yı ık kı ım mı ında azalma nda azalma (alkol, siroz, (alkol, siroz, metformin metformin kullan kullanı ım mı ı) ) ? ? Tan Tanı ı: Altta yatan neden d : Altta yatan neden dü üzeltildi zeltildiğ ğinde bikarbonat d inde bikarbonat dü üzeyi y zeyi yü ükselir. kselir.Metabolik Metabolik asidoz asidoz ö örnekleri: rnekleri: Ketoasidoz Ketoasidoz Ya Yağ ğ asidleri asidleri Ketoasidler Ketoasidler: : Asetoasetat Asetoasetat ? ?- -hidroksi hidroksi b bü ütirik tirik asid asid Trigliserid Trigliserid CO CO 2 2 H H 2 2 O O pH pH ? ? A Aç çl lı ık k İ İns nsü ülin lin eksikli eksikliğ ği i Alkol kullan Alkol kullanı ım mı ı (-) (+) Not: Not: Tedavi: Altta yatan nedenin kald Tedavi: Altta yatan nedenin kaldı ır rı ılmas lması ı. . Bikarbonat tedavisi Bikarbonat tedavisi pH pH<7.0 olmad <7.0 olmadı ık kç ça verilmez a verilmez Metabolik Metabolik asidoz asidoz ö örnekleri: rnekleri: B Bö öbrek yetmezli brek yetmezliğ ği i Asid Asid maddelerin filtre olamay maddelerin filtre olamayışı ışı HCO HCO 3 3 geri emiliminde azalma geri emiliminde azalma Yeni Yeni HCO HCO 3 3 sentezinde azalma sentezinde azalma NH NH 3 3 yap yapı ım mı ında azalma nda azalma Distalden Distalden H H + + iyon iyon sekresyonunun sekresyonunun azalmas azalması ı Not: Not: Tedavide b Tedavide bö öbrek stresinin azalt brek stresinin azaltı ılmas lması ı Bikarbonat tedavisi Bikarbonat tedavisi Diyaliz DiyalizMetabolik Metabolik asidoz asidoz ö örnekleri: rnekleri: GIS bikarbonat kayb GIS bikarbonat kaybı ı Diyare Tüp drenajlar Enterokutanöz fistüller Pankreas, Pankreas, Safra s Safra sı ıv vı ıs sı ı kayb kaybı ı pH pH ? ?, , Asidoz Asidoz (ALKAL (ALKALİ İ SIVI) SIVI)Metabolik Metabolik alkaloz alkaloz ? ? H H + + ? ? , HCO , HCO 3 3 ^ ^ ? ? Kusma veya Kusma veya nazogastrik nazogastrik bo boş şalt altı ım m ? ? Gastrik Gastrik asid asid kayb kaybı ı, buna kar , buna karşı şıl lı ık HCO k HCO 3 3 ’ü ’ün dola n dolaşı şıma kat ma katı ılmas lması ı ? ? Sekonder Sekonder hiperaldosteronizm hiperaldosteronizm ? ? Doktor hatas Doktor hatası ı nedeniyle fazla nedeniyle fazla HCO HCO 3 3 verilmesi verilmesi ? ? Fazla kan verilmesi Fazla kan verilmesi ? ? Di Diü üretik retik etkiyle a etkiyle aşı şır rı ı H H + + kayb kaybı ıSolunumsal asidoz Solunumsal asidoz Solunum say Solunum sayı ıs sı ında nda Solunum derinli Solunum derinliğ ğinde inde ? ? ? ? pCO pCO 2 2 ? ? pO pO 2 2 O O 2 2 - -sat sat ? ? pH pH ? ? Klinik: Klinik: Solunum i Solunum iş şinde tembellik inde tembellik Solunum yetmezli Solunum yetmezliğ ği i Siyanoz Siyanoz KOAH KOAH Solunum yolu t Solunum yolu tı ıkan kanı ıkl klığı ığı PTE PTESolunumsal Solunumsal alkaloz alkaloz Solunum say Solunum sayı ıs sı ında nda Solunum derinli Solunum derinliğ ğinde inde ? ? pCO pCO 2 2 ? ? pO pO 2 2 O O 2 2 - -sat sat ? ? pH pH ? ? Klinik: Klinik: Solunum i Solunum iş şinde art inde artış ış Pn Pnö ömoni moni PTE PTE Akci Akciğ ğer er ö ödemi demi Tedavi: Tedavi: Altta yatan nedenin tedavisi Altta yatan nedenin tedavisi Kapal Kapalı ı kap i kap iç çerisine soluma erisine solumaKarma Karmaşı şık k asid asid- -baz denge bozukluklar baz denge bozuklukları ı Metabolik asidoz + Respiratuar alkaloz Metabolik asidoz + Respiratuar asidoz Metabolik alkaloz + Respiratuar asidoz