İmal Usülleri İMAL USULLERİ B 21 PŞV YÖNTEMLER 1 PLAST İ K Ş EK İ L VERME K Ü TLE Ş EK İ LLEND İ RME Y Ö NTEMLER İHADDELEME Tan m: İ ş par ç as n , eksenleri etraf nda d ö nen • silindirler aras ndan ge ç irilerek uygulanan basma kuvvetleri etkisiyle plastik şekil verme i şlemlerine haddeleme denir.Ü r ü n ak ş ş emas ve ü r ü n ö rnekleri Ü retim A ş amalar 1.Malzemenin haddeleme i ş lemine haz rlanmas : Haddelemenin her safhas nda y ü zey şartlar n n ö nemi b ü y ü kt ü r. Bu nedenle haddelenecek malzeme y ü zey kusurlar ndan tamamen ar nd r lm ş olmal d r. 2.Is tma S cak haddelemeden ö nce malzemenin s t lmas ö nemli bir ü retim a şamas olup metale en iyi plastik ö zelliklerin kazand r lmas ve hadde mamul ü n ü n istenen kaliteye sahip olmas ama ç lar n ta ş r. Is tma i şleminin ba şl ca iki parametresi vard r: s cakl k ve s ü re. Malzemeye ba ğ l olmak ü zere gerek s cakl k aral ğ n n se ç ilmesi, gerek bu s cakl kta tutma s ü resi do ğ rudan do ğ ruya mamule yans yan sonu ç lar do ğ urur. En y ü ksek s tma s cakl ğ solid ü s ü n 100.....15O 0C alt nda olmal d r. Tutma s ü resinin gere ğ inden uzun olmas ise yak t harcamas n art rd ğ gibi ö rne ğ in ç elik malzemede demir kayb na ve dekarb ü rizasyona yol a ç ar.Haddeleme Haddeleme i şleminin ba şl ca parametrelerinden biri s cakl kt r. Haddelemenin ba şlang c nda s cakl k malzemeye ba ğ l olmak ü zere olabildi ğ ince y ü ksek se ç ilmelidir. Bu s cakl k solid ü s ü n 100-200 0C alt ndad r. ( ö rne ğ in ala ş ms z tak m ç elikleri i ç in 1150 0C, orta karbonlu ç elikler i ç in 1200 0C, d üşü k karbonlu ç elikler i ç in 1260 0C mertebesinde). Haddeleme sonundaki s cakl k ise, ö tektoid alt ç elikler i ç in A3 s cakl ğ n n 50-100 0C ö tektoid ü st ü ç elikler i ç in de A1 s cakl ğ n n biraz ü st ü nde olmal d r ( ö rne ğ in karbonlu ala ş ms z tak m ç elikleri i ç in 850 0C, orta karbonlu ç elikler i ç in 900 0C, d üşü k karbonlu ç elikler i ç in 950 0C mertebesinde). Genel olarak, haddeleme sonundaki s cakl ğ n mamulden istenen ö zeliklere g ö re se ç ildi ğ i s ö ylenebilir. Tamamlama i ş lemleri Haddelenen malzeme, kalite kontrol ü amac yla, bir seri tamamlamadan ge ç irilir. Bu i şlemlere ö rnek olarak; do ğ rultma, y ü zey temizleme, ultrasonik ve y ü zey ç atlak test cihazlar ndan ge ç irme g ö sterilebilir. Malzemede i ç kusuru bulunan k s mlar kesilerek ayr l r. Y ü zey ç atlaklar ise kabuk soyma ve/veya ta ş lama ile giderilir.Haddeleme Y ö ntemlerinin S n fland r lmas Yas Ü r ü nlerin Haddelenmesi • Ç ubuk ve Profillerin Haddelenmesi • Halka Haddeleme • Ovalama • Boru Haddeleme v.b. •Yas Ü r ü nlerin Haddelenmesi Sa ç ve bant gibi • yass ü r ü n ü n haddelenmesi şematik olarak g ö sterilmi ştir. Kal nl k azalmas nedeniyle malzeme uzar ve geni şler. S cak haddeleme Yeniden kristalle ş mi ş ü r ü n yap sMerdane D ü zenleri Merdane d ü zenleri aras ndaki farkl l ğ n nedenleri ?So ğ uk haddelemede yayg n kullan lan tandem d ü zenÇ ubuk ve Profillerin Haddelenmesi Ç e şitli kesitte (dairesel, alt k öş e v.s.) ç ubuklar, profiller • (I ve U demirleri), k öş ebentler, demiryolu raylar v.s. s cak haddelenerek ü retilir. Bu ama ç la, ham madde olarak kullan lan ingot veya k ü t ü ğ ü n kare veya dikd ö rtgen kesiti haddeleme i şlemleriyle kademeli olarak de ğ i ştirilerek istenen şekle ad m ad m yakla ş l r.Ç ubuk ve profillerin haddelenmesi. (a) Dairesel (b) Kare. (c) Ray. (d) U demiri.(e) I demiri. (f) Ö zel kesitHalka HaddelemeOvalamaBoru Haddeleme Hadde Tezgahlar (1) Hadde aya ğ . (2) Mil (3) Pinyon di ş li. (4) Kavrama. (5) Di ş li (devir d üşü r ü c ü ). (6) Volan. (7) Kavra­ma. (8) Motor. Merdanelerin Ü r ü ne G ö re S n fland r lmas Blok Haddesi (Blum veya Slab Tezgah ): Merdanelerinin ç ap 800- • 1400 mm aras nda olan bu tezgahlarda ingotlar haddelenerek slab blum ve b ü y ü k k ü t ü kler elde edilir. Ray ve Profil Hadde Tezgahlar : Bu tezgahlar n merdane ç ap 750- • 800 mm aras ndad r ve ba şl ca demiryolu raylar , profiller (putreller) gibi ü r ü nler elde edilmesinde kullan l r. Filma ş in Tezgahlar : Bu tezgahlar n merdane ç ap 250 mm • kadard r ve 6-10 mm ç ap nda filma şinlerin ü retiminde kullan l r. Levha ve Sa ç Hadde Tezgahlar : Kal nl k 1,25- 60 mm aras nda ve • daha fazla olan s cak haddelenmi ş ç elik sa ç ve levhalar n elde edildi ğ i bu tezgahlarda merdanelerin g ö vde uzunlu ğ u 800-5000 mm dir. Diki ş siz Boru Haddeleri : İ simlerinden de anla ş labilece ğ i gibi bu • tezgahlar diki şsiz boru ü retiminde kullan l r. So ğ uk Sa ç Haddeleme Tezgahlar : 4 mm kal nl ğ a kadar ç elik • sa ç lar n so ğ uk haddelendi ğ i bu tezgahlarda merdanelerin g ö vde uzunlu ğ u 300-2800 mm dir. D ö rtl ü , on ikili ve yirmili merdane d ü zenleri ç elik ve demir d ş metallerden ince bantlar n so ğ uk haddelenmesinde geni ş olarak kullan lmaktad r.D Ö VME Tan m: İ ş par ç as n n basma kuvvetlerinin etkisi alt nda • a ç k veya kapal kal plara darbeli ya da darbesiz uygulanarak plastik şekil de ğ i ştirdi ğ i bir şekil verme y ö ntemidir. D ö vme y ö nteminin s n fland r lmas ? 1. A ç k kal pta d ö vme 2. Kapal kal pta ç apakl d ö vme 3. Kapal kal pta ç apaks z d ö vme 4. Yatay d ö vme ( kafa şi şirme ) 5. Dar kal plar aras nda d ö vme. Uzatma. Toplama 6. D ö vme haddeleri ile şekillendirme 7. Radyal d ö vme 8.Orbital d ö vme A ç k kal pta d ö vme Kapal kal pta ç apakl d ö vme Kapal kal pta ç apaks z d ö vme Dar kal plar aras nda d ö vme. Uzatma. Toplama D ö vme haddeleri ile ş ekillendirme Radyal d ö vmeOrbital d ö vme Ü retim a ş amalar n n kapal kal pta s cak d ö vme i ş letmesi ile izah Hammadde • Kesme • Is tma • D ö vme • Ç apak alma • Muayene ve Kontrol •D ö vme makinalar Hidrolik Presler • Mekanik Presler • Vidal Presler • Ç eki ç ler • Serbes d üş meli G üç d üş meli Kar ş vuru ş luHidrolik Pres Mekanik Pres Vidal Pres Serbes d üş meli ç eki çKar ş vuru ş lu ç eki ç Kal plar? Malzeme ö zellikleri? Ya ğ lama?EKSTR Ü ZYON Tan m: Silindirik bir metal blo ğ un (takoz) bir kovan (al c ) • i ç ine yerle ştirilerek stampa vas tas yla uygulanan basma kuvveti etkisiyle, matris deli ğ inden ge ç irilmesine ekstr ü zyon denir. Takoz, d ö k ü m veya hadde ü r ü n ü olabilir. •Ekstr ü zyon Y ö ntemleri Direk Ekstr ü zyon Endirek Ekstr ü zyon Hidrostatik Ekstr ü zyon Boru Ekstr ü zyonu Darbeli Ekstr ü zyon Ü r ü n ö rnekleri TEL- Ç UBUK VE BORU Ç EKMETel Ç ekme Tel ç ekme i ş lem a ş amalar ? Tel ç ekmede y ü zey haz rlama ? Tel ç ekmede ya ğ lama ? Ç ekme h z ? Is l i ş lem ?Ç ubuk Ç ekme Y ü zey haz rlama i şleminden sonra ç ekilecek ç ubu ğ un ucu • sivriltilerek matristen ge ç irilir ve ç ekme arabas ndaki ç eneler vas tas yla ba ğ lan r. Ç ekme arabas zincirli veya hidrolik bir mekanizmayla 10 … 100 • m/dak h z ile hareket ettirilerek ç ekme i şlemi yap l r.Boru Ç ekmeBoru ç ekme ni ç in uygulanmaktad r? •