Mikropalentoloji Paleontolojiye Giriş Füsun Alkaya Füsun Alkaya Paleontoloji, geçmişte yeryüzünde yaşamış hayvan ve bitkileri inceleyen bilim dalıdır Paleontoloji kelimesinin kökeni Yunanca olup anlamı “eski varlıklar bilimi” dir Paleos =eski Ontos =varlık Logos =bilim Paleontolojinin inceleme konusu fosil dir Fosiller, geçmişte yaşamış varlıkların jeolojik formasyonlar içinde günümüze kadar korunabilmiş kalıntı veya izleridir Fosil kelimesi Latince’deki “yerden çıkarılmış” anlamındaki “fossilis” ten gelir. Fosillerin, Büyük boyutlu olanlarına makrofosil, Küçük boyutlu olanlarına mikrofosil denir. Fosil ve güncel organizmalar belirli bir düzen içinde doğal guruplara ayrılır, bu guruplar birbirleri arasındaki ilişkiler gözetilerek hiyerarşik bir sistem içinde düzenlenir ve adlanır. Bu düzenlemeye Taksonomik sınıflama veya Sistematik sınıflama denir. Sınıflamada temel birim TÜR dür. TÜR genelde birbirine benzeyen, yavru üretmek için kendi aralarında birleşen bireyler topluluğudur Sistematik sınıflama yapılırken; benzer türler aynı CİNS, benzer cinsler aynı FAMİLYA, benzer familyalar aynı ORDO, benzer ordolar aynı SINIF, benzer sınıflar aynı FİLUM, benzer filumlar aynı ALEM, içinde toplanır Taksonomik sınıflama (veya Sistematik sınıflama) FİLUM Sınıf Sınıf Ordo Ordo Ordo Ordo Familya Familya Cins Cins Tür Tür Taksonomik sınıflama (= Sistematik sınıflama) Sınıflamada, Hayvansal kökenli organizmalar için Filum Bitkisel kökenli organizmalar için Bölüm kullanılır Alem (Kingdom) - Filum (Phyllum) - Bölüm (Division) Sınıf (Class) Ordo (Order) Familya (Family) Cins (Genus) Tür (Species) Taksonomik sınıflama (= Sistematik sınıflama) ALEMLER ALEMLER Alem PROTOCTISTA Tek hücreli, hücre ökaryotik. Ökaryotik hücrede çekirdek, vaküyoller ve organeller mevcuttur, eşeyli üreme yapabilirler Hayvansal kökenli Filum Sarcodina (foraminiferler ve radiolerler) Filum Ciliophora (tintinnidler ve kalpionellidler) Bitkisel kökenli Bölüm Pyrrophyta (dinoflagellatlar) Bölüm Chrysophyta (diatomeler ve kokkolitoforlar) Alem PROTOCTISTA Filum Sarcodina (foraminiferler ve radiolerler) foraminiferler radiolerler Alem PROTOCTISTA Filum Ciliophora (tintinnidler ve kalpionellidler) Alem PROTOCTISTA Bölüm Chrysophyta (diatomeler ve kokkolitoforlar) kokkolitoforlar diatomeler Alem PLANTA Çok hücreli, hücre ökaryotik. Ökaryotik hücrede çekirdek, vaküyoller ve organeller mevcuttur, eşeyli üreme yapabilirler Bitkisel kökenli Bölüm Rodophyta (kırmızı algler) Bölüm Chlorophyta (yeşil algler) Alem PLANTA Bölüm Rodophyta (kırmızı algler) Alem PLANTA Bölüm Chlorophyta (yeşil algler) Alem ANIMALIA Çok hücreli, hücre ökaryotik. Bu aleme giren filumlar makropaleontolojinin konusunu oluşturur, mikrofosil kapsamında incelenen örnek: Filum Crustacea (ostrakodlar) Alem FUNGIA Çok hücreli, hücre ökaryotik. Ökaryotik hücrede çekirdek, vaküyoller ve organeller mevcuttur, eşeyli üreme yapabilirler mantarlar (derste işlenmeyecek) Alem PROTOCTISTA PROTOCTISTA Filum SARCODINA SARCODINA Sınıf RHIZOPODA RHIZOPODA Ordo FORAMINIFERIDA FORAMINIFERIDA (foraminiferler) (foraminiferler) FORAMİNİFERLER • • Bentik Bentik veya veya planktik planktik yaşam süren yaşam süren tek tek hücreli hücreli organizmalardır organizmalardır • • Çalışma amaçlı ikiye Çalışma amaçlı ikiye ayrılırlar: ayrılırlar: küçük foraminiferler küçük foraminiferler (~100 (~100 - - 600 mikron) 600 mikron) büyük foraminiferler büyük foraminiferler (~600 mikron (~600 mikron - - 20 cm) 20 cm) FORAMİNİFERLER • • Türlerin çoğunluğu Türlerin çoğunluğu bentiktir. bentiktir. • • Bentik türler Bentik türler (infaunal veya (infaunal veya epifaunal) tüm denizel epifaunal) tüm denizel ortamlarda bulunabilirler. ortamlarda bulunabilirler. Tropikal bölgelerde sahil Tropikal bölgelerde sahil kumlarının çoğunluğu bentik kumlarının çoğunluğu bentik türlerin kavkılarından türlerin kavkılarından oluşur. oluşur. • Planktik türler sadece açık denizlerde yaşar. Öldükleri zaman kavkıları deniz tabanında çökeller içinde birikir. Okyanus tabanında geniş alanlar planktik türlerin kavkılarıyla kaplıdır (Globigerina ooze). • • İlk foraminifer kayıtları İlk foraminifer kayıtları Kambriyen Kambriyen’dir, ’dir, ancak ancak Karbonifer Karbonifer’den itibaren bol olarak ’den itibaren bol olarak bulunurlar. bulunurlar. • • Bol bulunmaları, dünya çapında yayılım Bol bulunmaları, dünya çapında yayılım göstermeleri, ve kolay elde edilmeleri göstermeleri, ve kolay elde edilmeleri (özellikle sondaj örneklerinde) nedeniyle (özellikle sondaj örneklerinde) nedeniyle ekolojik, paleoekolojik, paleocoğrafik ve ekolojik, paleoekolojik, paleocoğrafik ve biyostratigrafik çalışmalarda çok önemlidir. biyostratigrafik çalışmalarda çok önemlidir. CANLI FORAMİNİFER • Foraminifer hücresinin yumuşak dokuları, Protoplazma, bir test (kavkı) içinde bulunur. • Protoplazmanın test içindeki bölümü endoplazma, test dışındaki bölümü ektoplazmadır • Ektoplazma kavkının dışını çevreler ve iplik şeklinde dallı budaklı uzantılar oluşturur. • Pseudopodia (yalancı ayak) adı verilen bu uzantılar besin yakalamak, hareket etmek ve bentik tiplerde tutunmak için kullanılır. TEST (kavkı) - Duvar yapısı ve bileşimi Foraminiferlerin sınıflamasında duvar yapısı ve bileşimi çok önemlidir 1. Organik duvarlı testler - Altordo Allogramiina 2. Aglütinat testler - Altordo Textulariina 3. Karbonatlı testler - Altordo Miliolina, - Altordo Fusulina, - Altordo Rotaliina 1. Organik duvarlı testler – Altordo Allogramiina Tektin adı verilen yalancı kitinli ve proteinli malzemeden oluşur. 2. Aglütinat testler – Altordo Textulariina Deniz tabanında bulunan mineral ve organik maddelerin organik, karbonatlı veya demirli bir çimento ile birleşmesiyle oluşurlar. Taneler kokkolit, sünger spikülleri veya ağır mineraller olabilir. Aglütinat duvar yapısı Textularia Karbonifer -Güncel Deniz tabanında bulunan mineral ve organik maddelerin organik, karbonatlı veya demirli bir çimento ile birleşmesiyle oluşurlar. Taneler kokkolit, sünger spikülleri veya ağır mineraller olabilir. 3. Karbonatlı testler En bol bulunan testlerdir. Altordoların her birinde duvar mikroyapısı farklıdır. - Altordo Miliolina : Duvar yapısı porselenimsi olup üstten aydınlatmada süt beyaz renginde, alttan aydınlatmada ise koyu renklidir - Altordo Fusulinina : test duvarı üstten aydınlatmada opak, alttan aydınlatmada koyu renklidir - Altordo Rotaliina : üstten aydınlatmada camsı (hyalin), alttan aydınlatmada berrak görülür. Kalın duvar, ince ve sık delikler, granüller, dikenler ve pigmentler bu berraklığı gölgeler. Karbonatlı duvar yapısı Neoschwagerina Üst Permiyen Üstten aydınlatma Alttan aydınlatma Fusulinina : test duvarı üstten aydınlatmada opak, alttan aydınlatmada koyu renklidir Foraminifer testleri tek localı (= üniloculer) veya çok localı (= multiloculer) olabilir TEK LOCALI küresel planispiral düzensiz ÇOK LOCALI PLANİSPİRAL involüt evolüt TROKOSPİRAL UNİSERİYAL BİSERİYAL MİLİOLİD FUSİFORM planispiral involüt planispiral evolüt Dünya’nın ekseni Ekvator AKSİYAL KESİT Sarılma ekseninden geçen kesit Dünya’nın aksiyal kesiti AKS=EKSEN Dünya’nın ekseni Ekvator EKV ATORAL KESİT Sarılma eksenine dik, merkezden geçen kesit Dünya’nın ekvatoral kesiti planispiral involüt planispiral evolüt Nummulites Paleosen-Oligosen Operculina Paleosen-Miyosen Assilina Üst Paleosen-Eosen ÖRNEKLER SARILMA TİPLERİ