Jeoloji Tarihsel Jeoloji ( prekambriyen ) TAR İ HSEL JEOLOJ İ PREKAMBR İYEN(EONS) P R E K A M B R İ Y E N www.fusunalkaya.netPREKAMBR İ YEN 4.6 milyar y l – 542 milyon y l ö nce Dünyan ı n bir gezegen olarak ş ekillendi ğ i, jeosferin, atmosferin, hidrosferin ve biyosferin geli ş ti ğ i, dolay ı s ı yla dünyan ı n ölü bir gezegenden ya ş ayan bir gezegen haline dönü ş tü ğ ü dönemdir. www.fusunalkaya.netPREKAMBR İ YEN 4.6 milyar y l – 542 milyon y l Arkeen Proterozoyik P R E K A M B R İ Y E N Ü st Zaman 2.500 my 4.600 my 542 my www.fusunalkaya.netARKEEN 4.600 – 2.500 my 4600 -3600 Eoarkeen 3600-3200 Paleoarkeen 3200-2800 Mesoarkeen 2800- 2500 Neoarkeen 2500-1600 Paleoproterozoyik 1600-1000 Mesoproterozoyik 1000-542 Neoproterozoyik Milyon y l Zaman Arkeen Proterozoyik P R E K A M B R İ Y E N Ü st Zaman www.fusunalkaya.netYakla ş ı k 4.6 milyar y ı l önce, Dünya gezegeninin kütlesi artt ı kça yerçekimi de artt ı , daha küçük ve daha yo ğ un bir gövde olu ş turacak ş ekilde s ı k ı ş t ı . S ı k ı ş ma dünyan ı n merkezini ı s ı tmaya ba ş lad ı , radyoaktif bozulmalar ı n üretti ğ i ı s ı n ı n da ilavesiyle dünyan ı n iç kesimleri ergimeye ba ş lad ı . ARKEEN (Eoarkeen) www.fusunalkaya.netDünya ergidikçe, dünyay ı olu ş turan elementlerin en a ğı r ı olan Demir ergimi ş damlac ı klar halinde dünyan ı n merkezine do ğ ru inip burada yo ğ unla ş t ı . Günümüz 4.6 my ARKEEN (Eoarkeen) www.fusunalkaya.netBaz ı ki ş iler bu dönemin ba ş lar ı nda Mars gezegeni büyüklü ğ ünde bir asteroidin dünyaya çarparak ergimeye neden oldu ğ u ve ay ı n bu evrede dünyadan koptu ğ u dü ş üncesindedir. ARKEEN (Eoarkeen) AY OLU Ş TU www.fusunalkaya.netARKEEN (Eoarkeen) Yeryüzünde cehennemi ko ş ullar hüküm sürmekteydi: - likit kayaç okyanuslar ı , - kaynayan sülfür, patlayan volkanlar, - - k ı zg ı n lavlar, - durmaks ı z ı n gökten ya ğ an ta ş ve asteroidler. YERYÜZÜ www.fusunalkaya.netKarbon dioksit, su buhar ı , nitrojen ve kötü kokulu sülfür bile ş iklerinden olu ş an hava s ı cak, yo ğ un ve tozluydu. Bu dönemde dünyada ya ş am yoktu konveksiyon ak mlar ARKEEN (Eoarkeen) HAVA - YA Ş AM www.fusunalkaya.netOKYANUSLAR OLU Ş TU Dünya ı s ı nd ı kça ve k ı smi olarak ergidikçe minerallerin içinde oksijen ve hidrojen olarak kapanlanm ı ş olan su faal volkanik bacalarla yüzeye ta ş ı nd ı Di ğ er gazlarla kar ı ş m ı ş olan su buhar ı atmosferin daha so ğ uk olan üst kesiminde yo ğ unla ş arak bulutlar ı olu ş turdu ARKEEN (Eoarkeen) www.fusunalkaya.netOKYANUSLAR OLU Ş TU ARKEEN (Eoarkeen) Su, s ı cak ya ğ murlar halinde yer yüzüne indi, ancak yüzey o kadar s ı cakt ı tekrar buharla ş t ı Bu i ş lemler tekrar ettikçe yerkabu ğ u so ğ umaya ba ş lad ı , kabuk so ğ udukça su buharlar ı yo ğ unla ş t ı ve ya ğ murlar okyanuslar ı olu ş turdu www.fusunalkaya.netBa ş lang ı çta sadece okyanuslar ve okyanusal litosfer vard ı . okyanus okyanusal litosfer the lithosphere includes the crust and the uppermost mantle which is joined to the crust across the Mohorovi c i c discontinuity . Lithosphere is underlain by asthenosphere the weaker, hotter, and deeper part of the upper mantle. enine kesit ARKEEN (Eoarkeen) www.fusunalkaya.netYay ı lma merkezleri Dalma-Batma zonlar ı Okyanusal litosferin k ı r ı lmas ı yla levhalar olu ş tu ARKEEN (Eoarkeen) Konveksiyon ak ı mlar ı www.fusunalkaya.netKONVEKS İ YON AKIMLARI www.fusunalkaya.netYakla ş ı k 4 milyar y ı l önce levhalar ı n dalmas ı yla dalma-batma zonlar ı nda adayaylar ı geli ş meye ba ş lad ı ARKEEN (Eoarkeen) A volcanic arc is chain of volcanic islands or mountains formed by plate tectonics as an oceanic tectonic plate subducts under another tectonic plate and produces magma. There are two types of volcanic arcs: oceanic arcs (commonly called island arcs , a type of archipelago ) and continental arcs. In the former, oceanic crust subducts beneath other oceanic crust on an adjacent plate, while in the latter case the oceanic crust subducts beneath continental crust . In some situations, a single subduction zone may show both aspects along its length, as part of a plate subducts beneath a continent and part beneath adjacent oceanic crust.(wikipedia) www.fusunalkaya.netVolkanik yay çarp ı ş malar ı veya dalma-batma zonunun dönmesiyle proto k ı talar olu ş tu Proto k ı talar çarp ı ş arak mikrok ı talar ı meydana getirdi Mikro k ı talar çarp ı ş arak süperk ı talar ı meydana getirdi ARKEEN (Eoarkeen) www.fusunalkaya.netArkeen ’ de tek hücreli de ğ i ş ik tipte bakteriler okyanuslarda ya ş amaya ba ş lad ı . ARKEEN (Paleoarkeen) Bilinen en ya ş l ı fosiller siyanobakterilerin olu ş turdu ğ u stromatolitler olup 3.5 milyar y ı l ya ş ı ndaki Arkeen kayaçlar ı nda bulunmu ş tur. YA Ş AM www.fusunalkaya.net3.5 milyar y ı l önce….. Atmosferin mimarlar ı : CYANOBACTERIA Siyanobakteriler fotosentez yaparak CO2 tüketip O2 ürettiler … Bu sayede önce denizlerde sonra atmosferde oksijen birikmeye ba ş lad ı ARKEEN (Paleoarkeen) OKS İ JEN www.fusunalkaya.netHava ço ğ unlukla nitrojenden olu ş maktayd ı , gökyüzü normal bulutlarla ve ya ğ murla kapl ı ydı . ARKEEN (Eoarkeen) HAVA www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K 2.500 – 542 my 4600-3600 Eoarkeen 3600-3200 Paleoarkeen 3200-2800 Mesoarkeen 2800- 2500 Neoarkeen 2500-1600 Paleoproterozoyik 1600-1000 Mesoproterozoyik 1000- 542 Neoproterozoyik Milyon y l Zaman Arkeen Proterozoyik P R E K A M B R İ Y E N Ü st Zaman www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K 3.5-1.8 milyar y ı l aras ı nda: dünyaya prokaryotik hücreliler (siyanobakteriler, bakteriler) egemen oldu 2.5-1.8 milyar y ı l aras ı nda: hidrosfer ve atmosferdeki önemli de ğ i ş imler ökaryotik hücrelerin geli ş mesini sa ğ lad ı . ÖKARYOT İ K HÜCRE ortaya ç ı kt ı www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K Proterozoyik sonlar ı nda dünya donarak yer tarihindeki en ş iddetli buzul ça ğı na girdi KARTOPU DÜNYA (snowball earth) www.fusunalkaya.netMilyonlarca y ı l süren ı s ı nma-buzulla ş ma, ya ş am ı hemen hemen yok olma noktas ı na getirdi. Ancak....Buzul dönemini takiben… Çok hücreli, yumu ş ak gövdeli organizmalar ortaya ç ı kt ı PROTEROZOY İ K ÇOK HÜCREL İ LER www.fusunalkaya.netProterozoyik sonlar ı nda yumu ş ak g övdeli çok h ücreli hayvanlar s ığ denizlerde ya ş amaya ba ş lad ı . Mawsonites , deniz anas benzeri, Australia Yer: Avustralya, Edikara alan Ya ş : 590-700 milyon y l PROTEROZOY İ K ÇOK HÜCREL İ LER www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K Üst Proterozoyik, yumu ş ak gövdeli, çok hücreli hayvan fosilleri Mawsonites , Australia Dickensonia costata , Australia Newfoundland (590 - 700 my) ÇOK HÜCREL İ LER www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K Proterozoyik ’ in ba ş lang ı c ı nda, bu günkü k ı tasal kabu ğ un yakla ş ı k %50-70 ’ i mevcuttu 1 milyar 100 milyon y ı l önce tüm k ı talar bir araya toplanarak süper k ı ta ROD İ NYA ‘y ı (Rusça ’ da ev-anavatan) olu ş turdu. KITALAR www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K P A N T A L A S S A 750 milyon y ı l önce ROD İ NYA ikiye ayr ı ld ı İ ki parçan ı n aras ı nda Kongo kratonu (kuzey- orta Afrika) bulunmaktayd ı KITALAR www.fusunalkaya.netKITALAR P A N N O T İ Y A enlem PROTEROZOY İ K 600 milyon y ı l önce bu 3 k ı ta birle ş erek yeni bir süper k ı ta PANNOT İ YA ’ y ı olu ş turdu www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K 600 milyon y ı l önce bu çarp ı ş mayla ili ş kili olarak meydana gelen da ğ olu ş umlar ı PAN-AFR İ KAN OROJENEZ İ dir OROJENEZ www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K 600 milyon y ı l önce Afrika ve Güney Amerika ’ n ı n kuzey sahili aç ı klar ı nda geli ş en dalma- batmaya ili ş kin volkanik yay olu ş tu: Avalonya-Kadomiya alan ı DALMA-BATMA www.fusunalkaya.netPROTEROZOY İ K Geç Proterozoyik sonlar ı na do ğ ru PANNOT İ YA parçalanmaya ba ş lad ı PANNOT İ YA ’ n ı n PARÇALANMASI www.fusunalkaya.netGE Ç PROTEROZOY İ K - ERKEN KAMBR İ YEN PANNOT İ YA n ı n parçalanmas ı yla GONDWANALAND LAVRENS İ YA BALT İ KA S İ B İ RYA Ç İ N KAZAK İ STANYA K ı talar ı ortaya ç ı kt ı www.fusunalkaya.netPrekambriyen kaya y ü zlekleri (kalkanlar)R İ FTLE Ş ME İ LE KITASAL KABU Ğ UN PARÇALANMASI – blok diyagram hat ı rlatma www.fusunalkaya.nethat ı rlatma R İ FTLE Ş ME İ LE KITASAL KABU Ğ UN PARÇALANMASI - harita K I T A Rift 2 Rift 1 Rift 3 www.fusunalkaya.nethat ı rlatma R İ FTLE Ş ME İ LE KITASAL KABU Ğ UN PARÇALANMASI - harita Yeni k ta 1 Yeni k ta 2 Yeni k ta 3 A ç l m a y a b a ş l a y a n o k y a n u s A ç l m a y a b a ş l a y a n o k y a n u s A ç l m a y a b a ş l a y a n o k y a n u s www.fusunalkaya.nethat ı rlatma R İ FTLE Ş ME İ LE KITASAL KABU Ğ UN PARÇALANMASI - harita www.fusunalkaya.nethat ı rlatma R İ FTLE Ş ME İ LE KITASAL KABU Ğ UN PARÇALANMASI - harita www.fusunalkaya.netGE Ç PROTEROZOY İ K (600 my ö nce ) http://www4.nau.edu/geology/master.html?http://www4.nau.edu/geology/blakey.html PANNOT İ YA www.fusunalkaya.netGE Ç PROTEROZOY İ K (560 my ö nce) Lavrensiya Sibirya Baltika GondwanalandERKEN KAMBR İ YEN (540 my ö nce) Lavrensiya Sibirya Baltika Gondwanaland