Fiziksel jeoloji 3 - Mineraller ve Kayaçlar Bugün Bugün: : Bugün Bugün: : ? Bölüm 3 Mineraller ve Kayaçlar Mineraller ve Kayaçlar Spinel Pirit StilbitMinerals Mineraller Mineraller doğal olarak oluşur doğal olarak oluşur Sentetik mineraller hariç Sentetik mineraller hariç inorganiktir inorganiktir Cansız süreçlerden oluşur Cansız süreçlerden oluşur kimyasal bileşime sahiptir kimyasal bileşime sahiptir Kendine özgü element yapısı vardır Kendine özgü element yapısı vardır katı kristallerden oluşur katı kristallerden oluşur Atomlar 3 boyutlu özel yapılardan oluşur Atomlar 3 boyutlu özel yapılardan oluşur Tanımlama: Tanımlama: Kayaçların en küçük yapı taşı Kayaçların en küçük yapı taşı Mineraller, doğal olarak oluşmuş, belli bir kimyasal formülü olan genellikle inorganik, katı, kristalli nesnelerdir. Kayaların temel yapı taşlarını oluştururlar. Mineraller homojendir ve mekanik olarak farklı bileşiklere ayrılamazlar. Mineraller, doğal olarak oluşmuş, belli bir kimyasal formülü olan genellikle inorganik, katı, kristalli nesnelerdir. Kayaların temel yapı taşlarını oluştururlar. Mineraller homojendir ve mekanik olarak farklı bileşiklere ayrılamazlar.Minerallerin Fiziksel Özellikleri • • • • - • - • - • • Renk • Parlaklık • Radyoaktivite • Sertlik - Moh's Sertlik Cetveli • Kristal Yapısı - Büyüme şekli • Dilinim özelliği - Yatay yatay ayrılır • Yoğunluk • Atomik yapısı ve bağ türüne bağlıdırMoh's Göreceli Sertlik Cetveli 1 T 2 3 4 5 Apatit 1 Talk- (en yumuşak) 2 Jips 3 Kalsit 4 Florit 5 Apatit 6 Feldspat 7 8 Topaz 9 1 0 6 Feldspat 7 Kuvars 8 Topaz 9 Korund 1 0 Elmas- (en sert)Mineral Tanımlamanın Temelleri Mineral Tanımlamanın Temelleri ? FİZİKSEL ÖZELLİKLER KRİSTALLER KRİSTAL mineralin iç yapısının dış formudur. 6 temel kristal sistemi vardır: İZOMETRİK HEGZAGONAL TETRAGONAL ORTOROMBİK MONOKLİNİK TRİKLİNİK Barit üzerinde dumanlı KUV ARSFlorit KRİSTAL SİSTEMLERİ 6 ana gruba ayrılır IZOMETRİK - Florit Kristalleri Mineral Tanımlamanın Temelleri Mineral Tanımlamanın Temelleri ? FİZİKSEL ÖZELLİKLER KRİSTALLER İZOMETRİK - Basit küp şekli a1 a3 a2 a3 a2 a1 Florit küpü ve kristal eksenleri.Mineral Tanımlamanın Temelleri Mineral Tanımlamanın Temelleri ? HEKZAGONAL KRİSTALLER a1 a2 a3 HEKZAGONAL Kristal Eksenleri c HEKZAGONAL - Üç yatay eksen 120 o açılarla buluşur, bunlardan düşey eksendir. KalsitMineral Tanımlamanın Temelleri Mineral Tanımlamanın Temelleri ? TETRAGONAL KRİSTALLER TETRAGONAL Eşit iki eksen (a1, a2) Düşey eksen (c) yatay eksenlere diktir ve farklı uzunluktadır. TETRAGONAL Kristal Eksenleri a1 a2 c WULFENİT Mineral Tanımlamanın Temelleri Mineral Tanımlamanın Temelleri ? ORTOROMBİK KRİSTALLER ORTOROMBİK Eksenler arası açı birbirine dik, tüm eksenler birbirinden farklıdır. ORTOROMBİK Kristal Eksenleri a b c STA VROLİT BaritMineral Tanımlamanın Temelleri Mineral Tanımlamanın Temelleri ? MONOKLİNİK KRİSTALLER MONOKLİNİK Kristal Eksenleri a b c Mika MONOKLİNİK İki açı birbirine diktir, diğeri bundan farklı açıdadır. Tüm eksenler birbirinden farklı uzunluktadır. JipsMineral Tanımlamanın Temelleri Mineral Tanımlamanın Temelleri ? TRİKLİNİK KRİSTALLER TRİKLİNİK Bu sistemde tüm açılar 90 dereceden farklı ve tüm eksenler farklı uzunluktadır. TRİKLİNİK Kristal Eksenleri a b c MikroklinKayaç Döngüsü Kayaç Döngüsü ? Ayrışma, erozyon, çökelme, sedimanların sıkışması. ? Milyonlarca yıl süren bir süreçtir.1 3 Kayaç Döngüsü Kayaç Döngüsü AYRIŞMA MAGMA YÜZEY KAYACI DERİNLİK Kristalleşme METAMORFİK KAYAÇ SEDİMANTER KAYAÇ Taşınma Çökelme SEDİMAN Diyajenez (Sıkışma ve Çimentolanma) Metamorfizma Erime Katılaşma Monroe & Wicander 1992 YÜKSELMEKayaç Döngüsü Kayaç Döngüsü ? Ayrışma: Kimyasal – mineraller suda çözünen iyonları oluşturur Fiziksel – kayaçlar parçalanırlar? Erozyon – ayrışmış kayaç parçalarının taşınması ? Taşıma kaynakları - su, gravite, buz ve rüzgar Kayaç Döngüsü Kayaç DöngüsüKayaçlar 3 farklı şekilde oluşur Magmatik Magmatik Sedimanter Sedimanter Metamorfik Metamorfik Sedimanlar Sedimanlar Lav Lav Magma odası Magma odasıYüzey 5 km 30 km 200 o C 600 o C Sedimanter Metamorfik Magma 15 o CKayaçlar Bize Ne Söyler? Kayaçlar Bize Ne Söyler? Kaya Türü Nasıl Sınıflandırılır? Bize ne söyler? Magmatik Bileşim Tektonik Konum Doku Soğuma Tarihçesi Sedimanter Kimyasal Bileşim Yüzeydeki ortam Tane Boyutu Ortamın Enerjisi Metamorfik Bileşim Orijinal Kaya Türü Mineral Değişimi Sıcaklık, Basınç Doku Metamorfizmanın derecesiMagmatik Kayaçlar Magmatik kayaçlar, ateş kayaçları olarak da adlandırılır ve hem yeryüzünde hem de yeryüzünün derinliklerinde oluşur. Yerin altındaki erimiş silikat hamuru şeklindeki kayaçlar magma olarak adlandırılır ve bunlar derinlerde magma odası denilen yerlerde bulunur. Yerin derinliklerinde yada yüzeye çıkarak soğuyan bu magma magmatik kayaçları oluşturur. Magmatik kayaçlar volkanik yanardağ harekete geçtiğinde de oluşur. Magma yüzeye çıkınca lav olarak adlandırılır. Yüzey (volkanik), damar ve derinlik (plütonik) olmak üzere üç ayrı gruba ayrılırlar.Magmatik Kayaçlar Magmatik Kayaçlar ? Magma – yeraltındaki erimiş kayalar ? Lav – magmanın yüzeye çıkması ile oluşmuş, yüzeydeki erimiş kayalarMagmatik Kayaçlar Magmatik KayaçlarYanardağ Püskürmeleri… Pelé Yanardağı Yanardağ Püskürmeleri… Pelé YanardağıMAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR DERİNLİK / PLÜTONİK Yerkabuğunun derinliklerinde magmanın yavaş yavaş soğuması sonucu oluşur, Tam kristalli yapıya sahiptir. DAMAR Derinlik kayaçları ile volkanik kayaçlar arasında bir geçiş bölgesinde oluşur. Hamur maddeleri camsı değil, çok küçük kristallidir. Buralarda oluşan kayaçlar temeli oluşturan kayaçların yarık ve çatlakları içerisine sokulup soğuyarak oluşmuştur. YÜZEY / VOLKANİK Yarı kristalli-porfirik yapılıdır. İçerisinde yer yer gaz boşlukları gözlenir. Kristaller bir hamur içerisinde serpilmiş durumdadır. Akkor haldeki magmanın bir çıkış merkezi yardımıyla, yada kırık zonları boyunca yüzeye ulaşarak atmosferik etkilerle soğumasıyla oluşur.MAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR Stok Stok Batolit Batolit Lakolit Lakolit Damar Damar Sil Sil V olkanik V olkanik baca baca Lav akıntısı Lav akıntısı Silindirik Silindirik Koni Koni V olkanik V olkanik boyun boyun Afyon Kalesi! Afyon Kalesi! Karmaşık Karmaşık volkan volkan Magma MagmaMAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLARMAGMATİK KAYAÇLAR ve Doku MAGMATİK KAYAÇLAR ve Doku Hızlı soğuma Hızlı soğuma Yavaş soğuma Yavaş soğuma İnce taneli İnce taneli (afanitik) doku (afanitik) doku Kaba taneli Kaba taneli (faneritik) doku (faneritik) dokuGranit – derinlik/plütonik Granit – derinlik/plütonik GRAN GRANİ İT T orta-kaba taneli bir derinlik kayacıdır. Değişik minerallerden yapılıdır. Kuvars, ortoklaz, muskovit, biyotit, ve hornblend içerir. kuvars feldispat biyotit mikaGranit – derinlik/plütonik Granit – derinlik/plütonik Pegmatit Granit Porfiritik mika feldispatGabro – derinlik/plütonik Gabro – derinlik/plütonik GABRO kaba taneli bir derinlik kayaçtır, yüksek demir ve magnezyum içeren mineraller bulunur. Koyu renkli bir kayaçtır. Siyah mineraller amfibol ve plajiyoklaz feldispattır.Riyolit – yüzey/volkanik Riyolit – yüzey/volkanik Küçük feldispat mineralleri içerir Küçük feldispat mineralleri içerirAndezit – yüzey/volkanik Andezit – yüzey/volkanik hornblend hornblend f feno enok kr ri ist stalleri alleri ANDE ANDEZİ ZİT T ince taneli bir yüzey kayacı olup, DİYORİT’in eşdeğeridir.Bazalt – yüzey/volkanik Bazalt – yüzey/volkanik BA BAZ ZALT ALT ince masif lavlar şeklinde oluşur, lav akıntıları bazen yüzlerce metre kalınlığında bazalt platolarını oluşturur. Doğada bulunan en yaygın volkanik kayaçlardan birisidir. Ülkemizde önemli bazaltik volkanik kayaç arazileri vardır. Örn. Kapadokya, Ege, Doğu Anadolu vb.Obsidiyen – yüzey/volkanik Obsidiyen – yüzey/volkanik Akma bantlı Apachi gözü Kar tanecikli OBS OBSİ İD DİYE İYEN N volkanik camdır, ani soğuma sonucu oluşur.Sedimanter Kayaçlar Sedimanter Kayaçlar Sedimandan Kayaca… ?Dr Marcus Matthews’a ait sunumdan yararlanılarak geliştirilmiştir 34Sedimanter Kayaçlar Sedimanter Kayaçlar ? Sedimanter kayaçlar ve kayaç döngüsü ? Sedimanter Ortamlar ? Diyajenez ? Sedimanter kayaçların sınıflandırılmasıSedimanter Kayaçlar Binlerce, milyonlarca yıldan bu yana yerkabuğundaki tüm kayaçlar ayrışmaya uğrayarak küçük parçalara ayrılmaktadır. Yerkabuğunda ayrışmaya uğramış bu küçük kayaç parçaları değişik etkenlerle çökelme ortamlarına taşınarak birikirler. Çökelme ortamlarında üst üste biriken bu sedimanlar, zamanla sıkışarak ve çimentolanarak diyajenez/taşlaşma evresinden geçer ve sedimanter kayaçları oluşturur.Sedimanter Kayaçlar ve Kayaç Döngüsü Sedimanter Kayaçlar ve Kayaç Döngüsü Sedimanter kayaçlar birbirini takip eden birçok sürecin sonunda oluşur ? Ayrışma – ana kayaç ayrışır ve parçalara ayrılır ? Erozyon – Ayrışan parçalar erozyona uğrarlar ? Taşınma – Ayrışan parçalar başka yerlere taşınır ? Çökelme – sedimanlar çökelir, mineraller bir araya gelir ? Gömülme – sediman tabakaları birikir ? Diyajenez/Taşlaşma – fiziksel ve kimyasal değişimler sonucunda sedimanlar kayaca dönüşür 3 73 8 Kayaç Döngüsü Kayaç Döngüsü AYRIŞMA MAGMA YÜZEY KAYACI DERİNLİK Kristalleşme METAMORFİK KAYAÇ SEDİMANTER KAYAÇ Taşınma Çökelme SEDİMAN Diyajenez (Sıkışma ve Çimentolanma) Metamorfizma Erime Katılaşma Monroe & Wicander 1992 YÜKSELMESedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Sedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Kimyasal ve Biyokimyasal (organik) sedimanter kayaçların sınıflandırılması Biyokimyasal o Sediman Kayaç Bileşim Mineraller Kum & çamur Kireçtaşı CaCO 3 Kalsit Silisli sedimanlar Çört SiO 2 Opal, Kalsedon Kuvars Turba, organik Linyit, Kömür Karbon ve (Kömür) Malzeme Organizma bileşikleri (Petrol) (Gaz) 39Sedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Sedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Sediman Kayaç Bileşim Mineraller Evaporit Evaporit Sodyum klorit Halit Kalsiyum sülfat Anhidrit Jips Iron oxide sediments Iron formation Iron oxide Hematite Limonite Iron carbonate Siderite Formed by diagenesis Dolomite Calcium-magnesium Dolomite (Dolostone) carbonate Phosphorite Calcium phosphate Apatite Kimyasal o Kimyasal ve Biyokimyasal (organik) sedimanter kayaçların sınıflandırılması 40SEDİMANTER KAYAÇLAR SEDİMANTER KAYAÇLAR Tabakalı ve genellikle fosil içeren sedimanter kayaçlar oluşum ortamlarına göre; ? Kırıntılı ? Kimyasal ve ? Organik olmak üzere üç alt gruba ayrılır.Sedimanter Kayaçlar Sedimanter Kayaçlar ? Kırıntılı, kimyasal ve organik olmak üzere 3 ayrı sedimanter kayaç ? Grubu vardır. ? Kırıntılı: Çakıltaşı/Breş (taneler >2 mm) Kumtaşı (1/16 - 2 mm) Silttaşı (1/256 - 1/16 mm) Kiltaşı (<1/256 mm) ? Kimyasal: Kaya tuzu ve jips çökelleri Kireçtaşları ? Organik: Fosilli kireçtaşları Çört, radyolarya, alg, mercan Kömür Şeyl }Sedimanter Kayaç Birimleri Sedimanter Kayaç Birimleri ? Sedimanter kayaçlar çoğunlukla tabakalıdır ve kalın istifler şeklinde gözlenir, çoğunlukla fosil bulunur. ? Sedimanların birbirinden farklı yataklar halinde renk, sertlik, kalınlık vb. bakımdan ayrı ayrı sıralanmasına tabaka denir. ? Benzer tabakaların oluşturduğu arazide haritalanabilecek boyuttaki kayalara formasyon denir. Chinle Fm. Wingate Fm. ? Formasyonlar bazen bir araya gelerek grup yada alt gruplara ayrılarak üye adını alır. ? Sedimanter kayaçlar içerisinde çoğu kez kayacın yaşını ve çökeldiği ortamıda karakterize eden fosiller bulunur. Ayrışma ve Erozyon sedimanter kayaçların hammaddesini oluşturur! Ayrışma ve Erozyon sedimanter kayaçların hammaddesini oluşturur! Taneler ve ayrışmış malzemeler + Kırıntılı sedimanlar Kimyasal çökeller Çimento maddesi 44? Taşınmış katı taneciklerdir ? Çakıl/blok boyutundan kil boyutuna kadardır ? Çoğunlukla siliklastik olarak adlandırılırlar ? Duraylı mineraller (örn. Kuvars) altere olmadan bulunurlar ? Daha az duraylı mineraller (örn. Feldispat) çoğunlukla ortadan kalkar yada kısmen alterasyona uğrar ? Yeni mineraller oluşur (örn. kil mineralleri) ? Sedimanların mineralojisi ayrışmanın derecesini ve aynı zamanda taşınmanın boyutunu da yansıtır ? Kırıntılı sedimanlar genellikle diğer tür sedimanlardan daha hızlı yer değiştirirler Kırıntılı sedimanlar Ayrışma ve Erozyon sedimanter kayaçların hammaddesini oluşturur! Ayrışma ve Erozyon sedimanter kayaçların hammaddesini oluşturur! 45? Ayrışma sonucu çözülmüş malzemelerdir ? Kimyasal sedimanlar çökelme ortamında yada hemen yakınlarında oluşur (örn. kaya tuzu, kireçtaşı) ? Biyokimyasal sedimanlar çözülmemiş organizma kalıntıları içerir (örn. kireç) ? Pratikte, birçok kimyasal ve biyokimyasal sedimanlar birbiriyle iç içe girmiştir. Kimyasal ve Biyokimyasal Sedimanlar Ayrışma ve Erozyon sedimanter kayaçların hammaddesini oluşturur! Ayrışma ve Erozyon sedimanter kayaçların hammaddesini oluşturur! 46Taşınma ve Çökelme Taşınma ve Çökelme Ayrışan kayaç parçaları çoğunlukla su akıntısı ve rüzgar etkisi ile çökelme ortamlarına taşınır. Nehirler en büyük taşıyıcı unsurdur ve yılda 20 milyar tondan fazla malzeme bu yolla taşınır. 47 Karasal Ortamlar Alüvyal/akarsu Çöl Göl Buzul Kıyı/Geçiş Ortamı Delta Gel git Plaj Denizel Ortamlar Kıtasal şelf Kıta yamacı Organik çökelim ortamı Derin deniz Çöl Göl Buzul Akarsu Delta Plaj Kıtasal Yamaç Derin Deniz Gel-git düzlüğü Organik ReefSedimanter Ortamlar Sedimanter Ortamlar Bir sedimanter ortam birtakım jeolojik süreçlerle tanımlanan coğrafik bir lokasyonu tanımlar. ? Su türü ve miktarı (okyanus, göl, nehir, kuru kıtasal alanlar) ? Topografya (alçak alanlar, dağlar, kıyı düzlükleri, sığ deniz, derin deniz) ? Biyolojij aktivite (koral reefs, bataklıklar) 48Akıntılar sedimanları değişik boyutlarda farklı gruplara ayırırlar L.S. Fichter (1993, 2000) http://csmres.jmu.edu/geollab/fichter/sedrx/simpbasclas.html Kırıntılı kayaçlar Kimyasal & biykimyasal kayaçlar Uzak şelf Yakın şelf Plaj Kireçtaşı Görünür tanecikler Kuvars Kaya parçacıkları Feldispat Kil mineralleri örn. kaolinit, illit CaCO 3 CaMg(CO 3 ) 2 NaCl SiO 2 Taşınma ve Çökelme Taşınma ve Çökelme 49Taşınma partiküllerin yapısını da değiştirir. Ana faktörler; zaman, uzaklık ve taşınmanın şeklidir. Taşınma partiküllerin köşelerinde ve boyutunda azalmaya neden olur Taşınma ve Çökelme Taşınma ve Çökelme 50 TAŞINMA MESAFESİ Kısa Orta UzunÖrnek: Kızılırmak nehrinin doğduğu yerde aşınmaya uğrayan kayaç parçacıkları binlerce, yüzbinlerce yıldan bu yana bu kayaç parçacıklarını 1000 km’den fazla taşır ve Karadeniz’e biriktirir. Bu parçacıklar/tanecikler fiziksel ve zaman zaman kimyasal ayrışmalara maruz kalırlar. Buzullarla taşınma da taneciklerde yuvarlaklaşma olmaz bunun yerine boyutunda azalma gözlenir. Rüzgarla taşınma da partiküller yuvarlaklaşır ve cilalanır. Taşınma ve Çökelme Taşınma ve Çökelme Taşınma partiküllerin yapısını da değiştirir. Ana faktörler; zaman, uzaklık ve taşınmanın şeklidir. 5152Fasiyes Fasiyes Fasiyes sediman veya sedimanter kayaçlarda belli bir sedimanter ortamın tüm özelliklerini yansıtır. Örnekler: Alüvyal fasiyes ve delta fasiyesi 53Sedimanter Fasiyes: Alüvyal Sedimanter Fasiyes: Alüvyal Menderesli bir nehirde çökelen sedimanlar bir istif/sekans oluşturur. Bu istifte/sekansta her bir tabakalanma kanalın farklı bir bölümünü oluşturur. Kanal yer değiştirdikçe sedimanlar daha önce çökelenlerin üzerine çökelir. Bu istif/sekans bir döngü şeklinde gelişir ve her döngü (cycle) taşkın çökellerinin üzerinde son bulur. Yukarı doğru incelen istif 54Sedimanter Fasiyes: Delta Sedimanter Fasiyes: Delta Gelişen delta lobu Denizel şeyl Kömür (kesinti) Bir delta döngüsü Bir delta döngüsü Yukarıya doğru tane boyu kabalaşan istif Bir nehir deltası karmaşık bir ortamdır ve nehir, gel-git ve dalga etkileri ile şekillenir. Nehir tarafından yer değiştirilen kanal delta loblarını oluşturur. Bu loblar mevsimsel olarak taşınan sediman istifleri tarafından doldurularak bir yenisi oluşmaya başlar. 55Sedimanter Kayaçlar Sedimanter Kayaçlar ? Sedimanter kayaçlar ve kayaç döngüsü ? Sedimanter Ortamlar ? Diyajenez/Taşlaşma ? Sedimanter kayaçların sınıflandırılması 56Diyajenez Bir sedimanı kayaca dönüştüren fiziksel ve kimyasal değişimlerdir. Çamur (kil) Çamurtaşı & şeyl Kum Kumtaşı Çakıl Çakıltaşı/breş Karbonatça Kireçtaşı & marn zengin çamurlar Şeyl Kumtaşı Çakıltaşı Kireçtaşı Çört 57Diyajenez Süreçleri 1: Sıkışma Kilce zengin sedimanlar 50 – 60% su 10 – 20% su Sıkışma Konsolidasyon Basın gözenek sularını dışarı atar Kırıntılı sedimanlar - Kumlar Partiküllerin yeniden düzenlenmesi sonucu gözeneklerde azalma Basıncın artmasıyla tane boşluğunda daha fazla azalma Kum Düşey kuvvet Boşluk hacmi Kil 58Diyajenez Süreçleri 2: Çimentolanma ?Demir oksit ?Kalsiyum Karbonat ?Kil mineralleri ?Silikat Çimentolanmış Kum = Kumtaşı Kum 59Diyajenez Süreçleri 3: Re-Kristalizasyon (Yeniden Kristalleşme) Kumtaşı örn. kuvarsit Kumu oluşturan mineral tanecikleri aynı mineralin etrafında kristalizasyona bağlı olarak büyür. Örneğin eğer mineral tanecikleri kuvars ise, bu durumda daha orijinal tanecikler etrafında daha çok kuvars büyüyecektir Son ürün kristalin yapıya sahiptir Kum 60Diyajenez Süreçleri 4: Çözülme/Erime Karışık karbonat ve kuvars kumu Kuvars kum + partiküllerin yeniden düzenlenmesi Karbonat taneciklerinin çözülmesi 61Kırıntılı Sedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Kırıntılı Sedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Kaba çakıl 60-200mmm, Blok >200mm Kil Silt Kum Çakıl 0.002mm 0.06mm 2mm 60mm 0.6 6 Breş (köşeli parçalar) Çakıltaşı (yuvarlaklaşmış parçalar) Kumtaşı Silttaşı Kiltaşı Şeyl Tanecikler çıplak gözle görülür Kaba taneler çıplak gözle görülür, ince taneler x10 büyüteçle Tanecikler x10 büyüteçle görülemez Çamurtaşı 62Kırıntılı Sedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Kırıntılı Sedimanter Kayaçların Sınıflandırılması Mineral/kayaç içeriğine göre ana kumtaşı türleri Kuvarsit Arkoz Litik Kumtaşı Grovak 63Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar…Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar…Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar…Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar…Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar…Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar…Denizin Derinliklerinde Sedimanter Kayaçlar… Denizin Derinliklerinde Sedimanter Kayaçlar…Denizin Derinliklerinde Sedimanter Kayaçlar… Denizin Derinliklerinde Sedimanter Kayaçlar…Denizin Derinliklerinde Sedimanter Kayaçlar… Denizin Derinliklerinde Sedimanter Kayaçlar…Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar… Tuz oluşumu… Tuz oluşumu…Doğada Sedimanter Kayaçlar… Doğada Sedimanter Kayaçlar… Tuz Gölü… Tuz Gölü…Çakıltaşı Çakıltaşı Şeyl Şeyl Kumtaşı Kumtaşı Kırıntılı Sedimanter Kayaçlara Örnek… Kırıntılı Sedimanter Kayaçlara Örnek…Kireçtaşı Kireçtaşı Kimyasal Sedimanter Kayaçlara Örnek… Kimyasal Sedimanter Kayaçlara Örnek… Çört Çört Satin Spar Selenite JİPS JİPS KAYA TUZU KAYA TUZUKÖMÜR - organik KÖMÜR - organikMetamorfik Kayaç Daha önce oluşan sedimanter veya magmatik kayaçlar metamorfizma (başkalaşım) sonucu metamorfik kayaçlara dönüşür. Bu başkalaşım nasıl olur? Tonlarca basınç altında bulunan kayaçlar, basınç ve sıcaklık etkisi altında kimyasal bileşimini değiştirmeksizin, katı halde fiziksel değişime uğrar. Bu başkalaşım sonucu kayaçlar basınç ve sıcaklık etkisi ile ilksel fiziksel özelliklerini kaybedip dilinim özelliği gösterir. Örneğin kireçtaşı başkalaşım geçirerek mermere dönüşür.METAMORFİK KAYAÇLAR METAMORFİK KAYAÇLAR METAMORFİK KAYAÇLAR metamorfizma (başkalaşım) sonucu oluşur. Bu grubu oluşturan kayaçlar, daha önce oluşmuş sedimanter veya magmatik kayaçların sıcaklık, basınç, gerilme ve kimyasal aktiviteleri olan eriyiklerin etkisi ile değişmeleri, başkalaşım geçirmeleri sonucu oluşur. Metamorfik kayaçları oluşturan en önemli faktör metamorfizmadır. Metamorfizma : Yerkabuğunun derinliklerinde hüküm süren değişik fiziksel ve kimyasal koşulların etkisi ile kayaçlarda katı halde meydana gelen mineral değişikliğidir. Bu başkalaşım sonucu kayacın kimyasal bileşiminde de bir değişim olmaz.Nasıl Oluşurlar? Nasıl Oluşurlar? Kimyasal ortamdaki sıcaklık ve basınçtaki artış aynı zamanda minerallerin kompozisyonlarını ve sedimanter- magmatik kayaçların kristalin yapısınıda etkiler. Bu başkalaşım sonucu kayaçlar katı halde aynı bileşimde başka bir kayaca dönüşür. Kireçtaşı Mermer Kumtaşı Kuvarsit Şeyl Sleyt Şeyl/kumtaşı Şist Şeyl Hornfels Şeyl/kumtaşı GnaysMetamorfizmayı neler kontrol eder? Metamorfizmayı neler kontrol eder? ? Sıcaklık ? Basınç ? Kimyasal metamorfik değişimler ? Sıvıların etkisiMetamorfizma Türleri Metamorfizma Türleri Kataklastik Hidrotermal Gömülü Bölgesel kontak Bölgesel kontak Kıtasal litosfer Kıtasal litosfer Okyanusal Okyanusal litosfer litosferMetamorfizma Türleri Metamorfizma Türleri Bölgesel Metamorfizma Bölgesel Metamorfizma Kontakt Metamorfizma Kontakt MetamorfizmaMetamorfik kayaçların sınıflandırılması… Metamorfik kayaçların sınıflandırılması… Foliyasyonlu kayaçlar Mika gibi bu tür kayaçlar yaprak yaprak dilim dilim ayrılma özelliği gösterir. Basıncın etkisi büyüktür.Metamorfik kayaç örnekleri… Metamorfik kayaç örnekleri…Fillit Fillit Sleyt Sleyt Şist Şist Gnays Gnays Metamorfik kayaç örnekleri… Metamorfik kayaç örnekleri…