Bilimsel Araştırma Yöntemleri Anket B İ L İ MSEL ARA Ş TIRMA YÖNTEMLER İ Prof. Dr. Mustafa Ergün AKÜ - E ğ itim Fakültesi AnketAnket yoluyla bilgi toplama (Collecting Primary Data Through Questionnaires) Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnket, sistematik bir veri toplama y ö ntemidir. Veriler, ö nceden belirlenmi ş insanlara bir dizi soru sorarak elde edilir. Anket y ö ntemi ile ç ok farkl t ü rde veri toplamak m ü mk ü nd ü r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnketler, az detayl veri sa ğlamalar na ra ğmen, k sa zamanda b ü y ü k miktarlarda veri toplanmak i ç in uygundurlar. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnketler ikiye ayr l r Yap land r lmam ş (Unstructured): Bir kompozisyon halinde yazd rma veya serbest ç e listeletme) veya a ç k u ç lu sorularla Yap land r lm ş (Structured): Cevaplar ş klar haline getirilmi ş sorularla Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜYap land r m ş ankletler ya Likert tipi bir skala ile ya da ç oktan se ç meli cevap se ç enekleri ile veri toplar. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜKapal u ç lu sorular (s n flay c t ü rde ö l çü m yapan sorular), dercelendirme ö l ç ekleri (Likert tarz ö l ç ekler, z t anlam ö l ç ekleri, s ralay c ö l ç ekler ve Thurstone ö l ç ekleri) kullan rlar. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnket Maddelerinin Olu ş turulmas Ara ş t rma konusunda akl n za gelen her ş eyi not edin. Ba ş lang ç ta fazla madde olmas iyidir. M ü kemmel soru haz rlamaya odaklanmay n. İ lk ba ş ta, t ü m konulara de ğinmek ö nemlidir. Anket maddelerini olu ş turmak i ç in, beyin f rt nas , a ğa ç diyagramlar ve di ğer fikir ü reten metotlar yararl olacakt r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBir anket maddesinin ta ş mas gereken ö zellikler * A ç k ç a yaz lma: İ fadeler net olmal ve kolay anla ş labilmelidir. Teknik terim, k saltma ve jargonlar kullanmaktan ka ç n n. * K sa olma: Anketin maddelerini yan tlayan ki ş inin dikkati da ğ lmamas ve ankete konsantre olabilmesi i ç in konu d ş kelimeleri ve fikirleri ortadan kald r n. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBir anket maddesinin ta ş mas gereken ö zellikler (devam) * Belirli olma: Her soruda bir fikir ü zerinde odaklan n. Her madde bir tek davran ş , tav r, fikir, olay ya da konu ile ilgili olmal d r. Bunun i ç in “ve”, “ya da” gibi ba ğla ç lar kullanmay n Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBir anket maddesinin ta ş mas gereken ö zellikler (devam) * A ç k olma: İ nsanlar ne soruldu ğunu tahmin etmeye zorlamay n. İ fadenizin herkes taraf ndan ayn ş ekilde anla ş ld ğ ndan emin olun. E ğer gerekliyse ek a ç klamalar yap n. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜCevap Format n n Se ç imi Anketler genelde insanlar n bir ifadeye ne kadar kat ld klar n , bir ş eyin ne kadar ö nemli oldu ğ unu yada bir ş eyin ne s kl kla yap ld ğ n ö ğ renmeye y ö neliktir. Anket cevaplar nda kullan labilecek baz cevap formatlar : Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDerecelendirme ö l ç ekleri Anketlerde genelde ü r ü n ya da hizmetlerin belirli bir ö l ç e ğ e g ö re derecelendirilmeleri istenir. Baz anketlerde ise insanlara verilen ifadelere ne kadar kat ld klar ya da kat lmad klar sorulur. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜLikert tipi cevaplamada “Tamamen kat l yorum”dan “hi ç kat lm yorum”a veya “ ö nemli”den “ ö nemsiz”e veya “ ç ok ac yor”dan “hi ç ac m yor”a cevap derecelemeleri kullan l r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜA KES İ NL İ KLE KATILMIYORUM B KATILMIYORUM C KARARSIZIM D KATILIYORUM E KES İ NL İ KLE KATILIYORUM A H İ Ç TATM İ N OLMADIM B TATM İ N OLMADIM C KARARSIZIM D TATM İ N OLDUM E Ç OK TATM İ N OLDUM A Ç OK K Ö T Ü B K Ö T Ü C ORTA D İ Y İ E Ç OK İ Y İ Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDerecelendirme ö l ç eklerini haz rlarken u ç noktalar n z t anlamda olduklar ndan emin olun (yoksa anketten al nan yan tlar tarafl olur). Ö rne ğin A GENELDE TATM İ NKAR B TAMAMIYLA TATM İ NKAR C SON DERECE TATM İ NKAR D M Ü KEMMEL Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜMaddeleri s ralamak Ba şka bir cevap format , bir se ç enek listesindeki maddeleri farkl kriterlere ( ö rnek: ö nemderecesi) g ö re s ralamalar n istemektir. Ö rne ğ in: L ü tfen a şa ğ daki 5 iyile ştirme amac n ö nem s ras na g ö re ( “ 1 ” en ö nemliyi, “ 5 ” en ö nemsizi temsil edecek şekilde) s ralay n z. ___ Ç ABUK BA Ş ARI ELDE ETMEK ___ Ü RET İ M İ N M İ KTARINI ARTTIRMAK ___ F İ YATLARI D ÜŞÜ RMEK ___ B İ R İ KEN İ Ş SAYISINI AZALTMAK ___ HATA M İ KTARINI D ÜŞÜ RMEK Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜTercihleri belirlemek ( ç oktan se ç meli) Burada, ifade ya da tercihlerden olu ş anbir listeden uygun olan tercihleri yuvarlak i ç ine alarak i ş aretlemeleri istenir. Bu t ü r sorular n cevapland r lmas , s ralama sorular ndan daha kolayd r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜYorumlar ve a ç k u ç lu sorular Bazen ankete kat lanlar n ek yorumlar na ihtiya ç duyulabilir. Burada cevaplay c lara, kendileri i ç in ö nemli olanlar ve istediklerini kendi c ü mleleriyle yazabilmeleri i ç inbo ş bir alan b rak l r. - Kendimizi nas l geli ştirebilece ğ imiz konusunda ö nerileriniz var m ? - Eklemek istedi ğ iniz ba şka bir husus var m ? Bu bilgiler hi ç dokunulmam ş konular ortaya ç karmak i ç in ç ok yararl d r. Ancak bu sorulara verilen cevaplar yorumlamak ç ok zordur. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDemografik sorular (ki ş isel sorular) Demografik sorular genelde kat l mc lar s n f, ya ş ya da e ğ itim seviyesi gibi kriterlere dayal olarak daha k üçü k ve ö zellikli gruplara ay rmak i ç in kullan l r. E ğ er anketin ama ç lar ndan birisi iki farkl grubun verdi ğ i yan tlar aras ndaki ö nemli farkl l klar belirlemek ise bu ayr şt rma ö nemlidir. Ancak demografik sorular n cevaplay c lar n kimli ğ ini ortaya ç kartacak olmas onlar n kendilerini rahats z hissetmelerine ve d ü r ü st cevap vermemelerine yol a ç abilir. Burada endi şeleri azaltmak i ç in, anket cevaplar n n nas l kullan laca ğ n anlatan bir a ç klama ve cevaplar n gizlili ğ ini i ç eren bir taahh ü t yararl olabilir. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜMaddelerin G ö zden Ge ç irilmesi Haz rlad ğ n z soru maddeleri ve cevap formatlar n n a ş a ğ daki ö zelliklere uyup uymad klar n inceleyin. anketin amac na uygun mu? Ankette yer alan her bir soru i ç in ö zel bir nedeniniz oldu ğ undan emin olun. Her zaman anketin amac na ve bu amac destekleyecek bilgi ç e ş idine odaklan n. anket yap lan bireyler i ç in uygun mu? Ankete insanlar n bilmedikleri, cevapveremeyecekleri maddeleri eklemeyin. uygun sonu ç lar sa ğ layabilecek yetenekte mi? Elde edilen verileri, ara ş t rmac n n ihtiya ç duydu ğ u nitelikteki bilgiyi sa ğ lamal d r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnket sorular a ş a ğ dakiler gibi olmas n belirsiz Yanl ş yorumlanabilecek kelime ve ifadelerden ka ç n n. ç ak ş an Birbiri ile ç ak ş an cevap se ç eneklerini vermekten ka ç n n. Y ö nlendiren İ nsanlar , arzulad ğ n z cevaplara y ö nlendirecek ipu ç lar vermekten ka ç n n. Ç ift tarafl olan Ayn madde i ç erisinde iki ayr konu olmamas na dikkat edin. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnketin Giri ş i ve Talimatlar Anketler genelde, anketin amac n ve verilerin nas l kullan laca ğ n anlatan k sa bir giri ş paragraf ile ba ş lar. Giri ş paragraf n , anketin nas l doldurulaca ğ n anlatan k sa kurallar takip eder. Ö zellikle ankette demografik maddeler mevcutsa, insanlara g ü ven vermek i ç in, verecekleri yan tlar n gizli kalaca ğ na dair bir ifade bu b ö l ü mde yer almal d r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnketin Test Edilmesi Taslak bir anket haz rlad ktan sonra, anketi geli ş tirmek ve muhtemel hatalar belirlemek i ç in test edebilirsiniz. Test, anket geni ş kitlelere da ğ tmadan ö nce, g ü venilirlik ve ge ç erlili ğ inden emin olmak i ç in yap l r. Test genelde b ü y ü k grubu temsil eden daha k üçü k bir gruba uygulan r. Burada anlam a ç k olmayan sorular, eksik ve yanl ş sorular belirlenir. Uzman kan s na ba ş vurulur. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnketle veriler nas l toplan r? 1- posta, 2- telefon, 3- y ü zy ü ze g ö r üş me 4- internet Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnket Sonu ç lar n n Ö zetlenmesi Anketi uygulad ktan sonra sonra, sonu ç lar ö zetlemeli, analiz etmeli ve yorumlamal s n z. Frekans da ğ l mlar Bu da ğ l mlar, anket sorular na verilen cevaplar n basit ç e say lmas ve grupland r lmas ile elde edilebilir. Frekans da ğ l mlar kolay yorumlanabilmeleri i ç in genelde tablolar ya da grafik barlar halinde sunulurlar. Anket bilgilerini d ü zenlemenin bir yolu da ankete kat lanlar s n flar halinde d üşü nmektir. S n fland rma, kat l mc lar , benzer ö zelliklerine dayanarak grupland rmakt r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAnket Sonu ç lar n n Ö zetlenmesi Y ü zdeler Anket verilerini ö zetlemenin en basit yollar ndan birisi de y ü zdelerdir. Y ü zdeler tablolar, grafik barlar ya da pasta diyagram yard m ile g ö sterilir. Di ğ er istatistiksel y ö ntemler: T testi, F testi (ANOVA), korelasyon, regresyon vs. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜP ı nar Ünsal. Örgütsel Ara ş t ı rmalarda Anket Yöntemi. İ stanbul: Çantay yay. 2003. Türker Ba ş . Anket. Seçkin Yay ı nc ı l ı k