Genel Anorganik Kimya Teknolojisi ANORGAN İ K K İ MYA TEKNOLOJ İ S İ K İ MYASAL MADDE Ü RET İ M İ K İ MYACININ G Ö REVLER İ 1. Kimyac , kimya end ü strisinin her kolunda ç al ş abilecek sekilde yeti ş tirilmelidir. Kimyasal d ö n üşü mlerin ve fiziksel i ş lemlerin yer ald ğ end ü striyel bir kimyasal madde ü retimi, fab rika ö l çü mlerinde cihaz ve kimya deneylerini gerektirir. Fabrikan n her t ü rl ü korozyondan korunmas i ç in, dizayn yapan kimyac , o i ş i ç in uygun yap malzemesini se ç mesi gerekir. Kimyasal d ö n üşü mlerin etkin bir ş ekilde y ü r ü t ü lmesi i ç in yazan ve kontrol eden cihazlar n olmas ge r eklidir. Ham madde i ç erisindeki zararl yabanc maddelerden sak nmak, kimyasal reaksiyonlar n y ü r ü y üşü n ü izlemek, istenilen verimi ve safl ğ g ü ven alt na almak i ç in, periyodik analizlerle dikkatli bir proses kontrol gerektirir. B ü t ü n bunlar ara ş t rma, geli ş tirme ve dizayn ile saptanm ş standartlar, enstr ü mentasyon ve otomatik kontrollerle sa ğlan r. Ü retilen maddelerin fabrikadan m üş teriye temiz ve ekonomik olarak ta ş nmas , uygun ambalaj malzemesini ve ş eklini gerektirir. Ç al ş anlar n ve fabrikan n g ü venli ği i ç in, her t ü rl ü i ş lem, kazas z ve tehlikesiz bir ortamda ve ş ekilde y ü r ü t ü lmelidir. Prosesi fazla rekabetten korumak, fabrika ve ara ş t rma i ç in harcanan b ü y ü k miktarlardaki paran n kazan ç sa ğlamas i ç in, fabrikadaki cihazlar ve k imyasal i ş lemler, ABD patent kanunlar ile belirli bir s ü re koruma alt n al n r. Geli ş meyi g ü vence alt na almak kazan ç sa ğlamaya devam etmek de ğerini yitiren proses ve cihazlar yenileri ile de ği ş tirmek dikkat ve para gerektir. Temel Kimyasal Bilgiler (Ve riler) A) Kimya, ü zerine kimyasal proses end ü strisinin kuruldu ğu temel bilimdir. Kimyac n n g ö revi, birbirleri ile uyarl temel bilim ve kimya prensiplerini kullanarak, kimyay belirli bir ü retim prosesine uygulamakt r. Bunu etkili ve yeterli bir d ü zeyde yap abilmek i ç in, kimyagerin laboratuar ara ş t rma sonu ç lar al nmal ve ekonomik bir kimyasal proses ile birle ş tirilmelidir. Kimyac daima kimyasal prosesin ekonomik y ö n ü ile ilgilenir. Bunun sonucu olarak verim, d ö n üşü m ve debi farkl ş ekillerde ifade olunur. Fakat bunlar denge, al konma s ü resi (reaksiyon s ü resi) ve reaksiyon h z ile ayn de ğildir. Kimyasal maddeler ü reten bir fabrikan n i ş letme etkinli ği, verim ve d ö n üşü m terimleri ile ifade edilir. Bu terimler a ş a ğ daki ş ekilde belirlenebilir. 1Y ü zde ver im = 100X Esas Ü r ü n ü n Mol Say s Reaksiyon vere n maddelerden en ö nemlisinin ,net kayb na e ş it mol say s Y ü zde d ö n üşü m= 100X Esas Ü r ü n ü n mol say s Reaksiyon Veren maddelerden en ö nemlisinin,reakt ö re konan miktar na e ş de ğer, esas ü r ü n ü n mol say s Ö rne ğin 150 atm. Bas n ç ve 500 o C s cakl kta yap lan amonyak sentezinde verim ç o ğunlukla %98 ü st ü nde; fakat denge ile s n rl olan d ö n üşü m, yakla ş k olarak %14 kadard r. Di ğer bir ifadeyle reakt ö re konulan en ö nemli reaktan n, %86 s reaksiyona girmemi ş tir ve bunun di ğer maddelerden ayr larak, tekrar reaksiyona sokulmas gerekmektedir. Buna benzer bir durum metanol sentezinde de g ö r ü l ü r. Kimyac n n amac m ü mk ü n oldu ğu kadar d ö n üş ü m de ğerlerini verim de ğerlerine e ş it veya yakla ş k k lmak olmal d r. Bu d ü ş ü k olan denge de ğerleri sebebi ile amonyak reaksiyonunda ekonomik de ğildir. D üşü k amonyak ve metanol d ö n üş ü mlerinin bir sonucu olarak, d ö n üş ü m de ğerlerinin verim de ğerlerine yakla ş abilmesi i ç in, d ö rt veya be ş misli b ü y ü k cihaz gerek duyulur. Ç al ş ma ş art lar n de ği ş tirerek, denge de ğeri y ü kseltil ebilir ve bunun bir sonucu olarak, d ö n üşü m artar. Amonyak sentezi taktirinde bu husus, ç al ş ma bas nc n y ü kselterek temin edilir. Fakat bu da ç ok pahal cihazlar n kullan lmas n gerektirir. Ayr ca reaksiyonun me ydana geldi ği cihaz i ç erisinde, reaksiyon kar ş m n n kalma s ü resini art rarak da dengeye yakla ş mak m ü mk ü nd ü r. Kinetik: Bir kimyasal reaksiyonun h z bazen ekonomik olmayacak kadar yava ş t r. Bu durumda bir kataliz ö r ara ş t r lmas gerekir. Haber ve Bosch , amonyak ü retimi i ç in azotun hidrojenasyonunda reaksiyon debisinin, ç ok az miktarlarda K2O ve Al2O3 ile kuvvetlendirilmi ş , demir kataliz ö r yard m yla artt ğ n g ö stermi ş ler ve bundan sonra, amonyak sentezi i ç in bu reaksiyon, ticari y ö nden ekonomik olmu ş tu r. K ü tle Dengeleri, Enerji De ği ş imleri ve Enerji dengeleri: Kimyasal reaksiyonun, end ü striyel uygulamaya d ö n üş t ü r ü lmesi i ç in b ü t ü n bu konular, kimyac taraf ndan ö nceden d üş ü n ü lmelidir. Termodinamik prensipler, reaksiyona giren ve reaksiyonda meydana gelen maddelerle ilgili, fiziksel ve kimyasal veriler sa ğlar. Ayr ca serbest enerji ile ilgili termodinamik veriler , hangi ş artlar alt nda reaksiyonun m ü mk ü n olabilece ğini bildirir. 2S Ü REKS İ Z VE S Ü REKL İ Ü RET İ M B) Ö zellikle b ü y ü k kapasitelerde ü retim yapan kurul u ş larda, s ü reksiz ü retimden s ü rekli ü retime ge ç i ş e ğilimi, g ü n ge ç tik ç e artmaktad r. B ö yle bir kimyasal ü retimin enstr ü mentasyonu , sadece s cakl k, bas n ç ve hacim gibi proses de ği ş kenlerinin kaydedilmesinden ibaret olmay p, belirlenmi ş standartlardan sapm alar n kontrol edilmesi ve sapmalar n otomatik olarak d ü zeltilmesini de kapsar. Be l irli baz kimyasal ü retimlerin ö zellikle s ü rekli olanlar n zaman ve i şç ilik y ö n ü nden ekonomi sa ğlayan modern komp ü terlerle kontrol edilmeleri g ü n ge ç tik ç e artmaktad r. Ü ret imin az oldu ğu veya g ü venlik nedeniyle bir kerede az bir miktar n ü retildi ği yerlerde ö rne ğin pek ç ok patlay c maddeler, s ü reksiz ü retimler bug ü nde yayg n bir ş ekilde uygulanmaktad r. A yr ca s ü reksiz i ş lemler, yava ş reaksiyonlar i ç in s ü rekli ve dengeli du rumlardaki i ş lemler oranla optimum verim sa ğlamaya daha yatk nd r. Bir de daha kolay kontrol edilebilirler. Ba ş lang ç ta pek ç ok kimyasal madde s ü reksiz olarak ü retilmi ş , fakat Pazar isteklerinin artmas ü zerine s ü rekli ü retime ge ç ilmi ş tir. Bu de ği ş imin en ö nemli sebebi ü r ü n ü n birim miktar i ç in yap lan gider d üş üşü olmu ş tur. Ü retimin art r lmas na gerek duyuldu ğu zaman kimyac , i ş ç ilik ara ş t rma enstr ü mentasyon ve s ü rekli ü retim cihazlar giderlerinin birim yat r m d üş üş ü , i ş letme gideri ve daha homojen ka lite ile, kar ş lanabilece ği noktay kapsar ve buna g ö re karara var l r. “ AKI Ş D İ YAGRAMLARI C) Ak ş diyagramlar , madde ü retiminde yer alan fiziksel ( ü nit operasyonlar) ve kimyasal ( ü nit prosesler) de ği ş imlerin koordine edilmi ş s ras n g ö sterirler. Bunlarda ham maddenin girdi ği noktalar, enerji gereksinmesi ve benzer ş ekilde , ana ü r ü nlerin ve yan ü r ü nlerin ç kt ğ noktalar g ö sterilmektedir.Prosesin de ğerlendirilmesinde( para olarak) fabrikan n dizayn ve i ş letilmesi i ç in, ba ş ndan sonuna kadar pek ç ok ak ş diyagram na ihtiya ç duyulur. Ba ş lang ç ta bu blok tipi kaba bir ak m diyagram d r. Sonra ad m ad m b ü y ü yerek daha detayl kantitatif ve daha fazla bilgi veren bir ş ekil al r.Cihazlarla ilgili k sa veya gizli belgeler i ş letme ile ilgili geni ş bilgiler ve gene l reaksiyonlar, k ü tle bilan ç osu yan nda i ş ç ilik ve di ğer gereksinmeler (elektirik, su..), daha detayl ak m diyagramlar nda yer al rlar . 3K İ MYASAL PROSES SE Ç İ M İ , TASARIM VE İ Ş LETME. D) Kimyasal bir proses i ç in uygun , yeterli ve esnek bir ba ş alng ç tasar m , ilk ad md r. Gerekli fabrika ve i ş lemlere ba ğ ml olarak bu basit veya karma ş k olabilir. Karma ş k yap l fabrikalar takdirinde, bazen proses m ü hendisli ği diye de adland r lan uzmanlara gerek duyulur. Ç e ş itli tip proses cihazlar n n bak m, onar m ve i ş let ilmeleri ile ilgili problemleri ö nceden g ö rmek ve çö zmek i ç in bu deneyimler ç ok ö nemlidir.Pilot Ç al ş ma Ü niteleri: Labratuvar sonu ç lar ile end ü striyel ü retim aras ndaki bo ş lu ğu doldurmak i ç in pilot ü niteler ile geli ş tirme ç al ş malar yap lmas , bir kural haline gelmi ş tir. Bu sebeple para ve zamandan kazanmak i ç in tasar m ve pilot ç al ş ma elele y ü r ü t ü lmelidir. Kimyac istatistik analiz y ö ntemi kullanarak, pilot ç al ş ma i ç in bir plan haz rlamal d r. Etkin bir end ü striyel i ş letmede yer alan soru ve cevaplar i ç in buna gerek vard r. Bu en az ndan zaman ve gayret gerektirir. Pilot ç al ş ma ucuz de ğildir.Ayr ca yeni prosesler i ç in end ü striyel ü retimde kullan lacak cihazlar n malzemelerinden yap lm ş pilot cihazlara gerek vard r. Bu suretle korozyon problemlerini ar a ş t rmakta m ü mk ü n olur. B ö ylece yanl ş k üçü k ç apta yapmak ve kazanc b ü y ü k ç apta sa ğlamak prensibi uygulanm ş olur. Yanl ş lar pilot ç al ş ma denemeleri ile d ü zeltmek, ç okdaha ucuza mal olurBelirli bir k s m yeni kimyasal prosesler i ç in pilot ç al ş ma ü nite si, fabrika kurulup ç al ş maya ba ş lad ktan sonra da ç al ş maya devam etmelidir. B ö ylelikle ara ş t rma ve i ş letme b ö l ü mlerinin deneyimlerine g ö reprosesin geli ş tirilmesi devam eder. Ü retime ge ç mi ş bir fabrikada denemeler yapmak pahal olur. Cihazlar: Bir kimya c m ü mk ü n oldu ğu kadar erken pompalar, filtreler, distilasyon kuleleri, nitrat ö rler, s ü lfonat ö rler ile ilgili bilgiye ship olmal d r ve onarl tan mal d r. Korozyon yap malzemeleri: kimyasal maddeler ü reten fabrikalarda , kimyasal reaksiyonlar n ba ş ar il e sonu ç land r lmas , cihazlar n bak m ve onar m , sadece yap malzemelerinin fiziksel dayan kl l ğ na ba ğ ml olmay p, fakat ayn zamanda korozyona , y ü ksek bas n ç ve s cakl ğa dayan kl l klar na da ba ğ ml d r.Bu sebeple uygun malzeme se ç imi yap lmal d r. Mekanik ba ş ar s zl klar ç ok az meydana gelir.Ba ş ar s zl klar ç o ğunlukla cihaz ve bina yap m i ç in kullan lan malzemenin, kimyasal korozyonuna zay flamas ndan kaynaklanmaktad r.Fiziksel 4a ş nma, ö zellikle s ü rekli boru reakt ö rlerin dirseklerinde cihazlar n k ullan lmaz hale gelmelerine sebep olmaktad r. Bu sak nca ufak ç apl dirsekler kullanmak suretiyle ö nemli derecede azalt labilir. Baz durumlarda korozyonu ö nlemek m ü mk ü n de ğildir, fakat azalt labilir.Hidroklorik aside dayan kl malzemeler: lastik kapl ç el ik, re ç inelenmi ş karbon ve tantal; bas n ç alt ndaki organik asitlere ve sulu nitrat asidi çö zeltilerine dayan kl malzemeler; paslanmaz ç elik, s cak ve so ğuk kaleni çö zeltilere dayan kl malzemeler. Nikel veya nikel kapl ç elik. Ç e ş itli polimerik organik maddeler , re ç ineler ve plastikler korozyonla m ü cadelede kullan lan ö nemli malzemelerdir.Korozyon kontrol testleri, labratuvarda kullan lan saf kimysal maddeler ve malzemelerle de ğil, end ü stride kullan lan kimyasal madde ve malzemelerle yap lmal d r.ewnd ü s triyel hammadede bulunan az bir miktardaki yabanc madde bile korozyonu ö nemli derecede etkiler. Ç ok az bir miktarda halojen bulunduran seyreltik nitrak asidi çö zeltisinin aluminyumu a ş nd rmas buna bir ö rnektir. K İ MYASAL PROSES KONTROL Ü ENSTR Ü MENTASYON E) Hidrojen, oksijen, s ü lf ü rik asit ve di ğer pek ç ok kimyasal madde i ç in haz rlanm ş paket fabrikalar vard r. ABD ve di ğer geli ş mi ş ü lkelerde a ğ r kimyasal maddeler, lastik ve petrol end ü strileri gibi karma ş k ü retim sistemine sahip fabrikalarda, fabrikan n i ş letilmesini veri i ş lem ve komput ü r merkezi ü stlenir.Kimyac sadece do ğru bas n ç ve temperat ü r g ö sterip kay t eden cihazlar se ç mekle yetinmeyip, istenilen i ş letme ş artlar n sa ğlay p kontrol edecek g ü venilir kontrol cihazlar n da se ç ebilmelidir.. B ü y ü k ka pasiteli ve s ü rekli ü retimlerde, i şç ilerin ve i ş letme g ö revi alm ş kimyac lar n yapaca ğ en ö nemli i ş lerden biri, fabrikan n d ü zg ü n ve en iyi ş artlarda ç al ş mas n sa ğlamakt r. Bu ş ekildeki bir bak m ve g ö zetim alt nda enstr ü mentasyon ( ö l ç me, kay t ve kontr ol cihazlar ile donan m), ç ok ö nemli bir rol oynar. Kimyasal ü retimin ufak kapasiteli olmas veya s ü rekli i ş lemlerin uygulanamamas gibi durumlarda, s ü reksiz fakat ard ard na(kademeli) proses kullan lmal d r. Bu durum i ş ç iler ve kimyac lar ü zerinde daha fazla kontrol ü gerektirir. Çü nk ü ş artlar veya i ş lemler , ç o ğunlukla i ş in ba ş ndan sonuna kadar de ği ş ir. Proses de ği ş kenlerini ö l çü p g ö steren, yazan ve kontrol eden enstr ü mentasyon, modern kimyasal madde ü retiminin hemen hemen en ö nemli karakteristi ğidir . Kimyasal madde ü reten fabrikalar n pek ç o ğunda 5enstr ü mentasyon gideri, t ü m fabrika giderinin %15 ine kadar ula ş r.S ü rekli ü retimin ç o ğalmas , i ş ç ilik ve kontrol giderlerinin artmas , her tip kontrol cihaz ve komputerin kolayl kla bulunabilmesi, ensr ü men tasyonu en y ü ksek noktaya ç kar r. Ayr ca: S ü rekli Bilgi ak m , temperat ü r i ç in cival termometre ve s l ç iftlerden, 1. tart i ç in terazilerden bas n ç i ç in manometrelerden faydalanma. Temperat ü r, bas n ç ,tart , viskozite, ak ş kan ak m , karbondioksit y ü zdesi 2. ve di ğer pek ç ok fiziksel ve kimyasal data i ç in ö zel cihazlardan s ü rekli kay t, gerekli elektirik enerjisinin kay t edilmesi, vakum tavas nda ş ekerin kristallenmesi gibi kimyasal prosesin y ü r ü y üşü esnas nda bir de ği ş menin meydana gelip gelmedi ğini belirler . K ü tle Dengeleri: Kimyasal prosesin verim ve d ö n üşü mleri k ü tle dengeleri i ç in bir temel olu ş turur. Di ğer bir deyimle bunlar maliyet tayininin temelidir. Ham maddeler ve standart uygulamalardan elde edilen miktarlar , ak m diyagramlar n n alt na yaz lmal d r. Enerji: Kimyac enerjinin y ö nlendirilmesi ve kontrol ü ile ilgili ilgilenmelidir. Bu enerji maddenin gemi, demiryolu veya boru hatt ile ta ş nmas ş eklinde harcanm ş olabilir; elektrik veya su buhar n n s s ş eklinde kullan labilir. ; ekzotermik bir r eaksiyon taraf ndan verilmi ş veya endotermik bir reaksiyon taraf ndan al nm ş olabilir. Kimyac kimyasal reaksiyonlarda yeralan kimyasal de ği ş melerle u ğra ş r.Di ğer yandan modern rekabet ş artlar alt nda ö zellikle prosesle ilgili di ğer tip enerji giderlerin ede ciddi bir ş ekilde e ğilmelidir. Kimyasal d ö n üş ü mler, kimyasal enerjide ve ona ba ğl etkilerde , de ği ş imlere sebep olur. Ü nit operasyonlar , s ak m , ak ş kan ak m veya ay rma gibi enerji veya durumda meydana gelen fiziksel de ği ş imleri kapsar. Bunlar tem el kimyasal d ö n üş ü mlerin ö nemli bir k sm d r. İ şç ilik: anorganik kimya teknolojileri, s ü rekli proseslerin h zl bir ş ekilde yayg nla ş mas , ç ok yeni fakat son derece ö nemli olan komp ü ter ile kontrol ü n uygulanmaya konulmas , i ş cili ği azaltan cihaz ve i ş leml erin geli ş tirilmesiyle, i şç ilik konusunda b ü y ü k ekonomi sa ğlar konuma gelmi ş tir. T ü m maliyet: fabrika ü retime ge ç inceye kadar ü retim maliyeti ç kar lamaz.Fakat tecr ü beli bir kimyac yakla ş kl kla tahmin edebilir. B ö yle bir kimse k ü tle dengelerinden faydal anarak i ş ç ili ği azaltan modern cihazlar da dikkate almak suretiyle ham maade i ç in gerekli gideri 6hesaplayabilir ve i şç ili ği tahmin debilir. Maliyet tahminlerindeki yan lmalar n ç ogunlu ğu , fabrikay i ş letmek i ç in gerekli ana sermaye yan nda , genel giderle r, sat ş lar ve sat ş servisi giderleri hususunda yap lan eksik tahminlerden kaynaklanmaktad r. İ ş letme sermayesinde, ham madde ve bitirilmi ş ü r ü nlerin envanteri de dahildir. Fabrika projesinin tasar m yap ld ktan sonra cihazlar i ç in ilgili kurulu ş lardan t eklifler al n r. Bundan sonra fabrikan n kurulmas i ç in ne kadar sermayeye gerek duyulaca ğ ortaya ç kar. Ayr ca yerine yenisini yapma , modernizasyon , tamir, ve geni ş leme i ç in ya ba ş tan bir sermaye sa ğlan r veya kazan ç tan bir k s m ayr l r. PATENTLER: Ha lk n yarar na olan yeni bulu ş lar te ş vik ve himaye etmek i ç in patent kanunlar ç kar lm ş t r. Bir bulu ş un patent almas ndan, onun end ü stride uygulanmaya ge ç i ş i aras nda, ortalama olarak 7 y l ge ç er. Eski proseslerin geli ş tirilmesi yeni ve faydal bulu ş lara bol ara ş t rma giderleri ayr labilmesi i ç in, h ü r te ş ebb ü s ü n birbirleri ile yar ş t ğ sistemimizde, patentler gereklidir. B ü y ü k ara ş t rma ve geli ş tirme giderlerini kar ş layabilmek i ç in bu sistem, geri ö deme ş ekli ile kendi kendini g ü vence alt na almaktad r. Ticaret d ü nyas na yeni ü r ü nler sunan bulu ş lardan halk uzun bir s ü re ve fazlas ile faydalan r. Bulu ş u yapan bir kimse sadece s n rl bir kazanc sa ğlar.Fakat daha ö nce var olamayan bir ş ey yaratm ş olur. Amerikan patent sistemi, kimya end ü strisinde son y l larda g ö r ü len b ü y ü k geli ş menin ö nde gelen sorumlusudur. Bir patent elde etmek usta ve deneyimli rehber gerektiren bir i ş lemdir. Patent yeni bir ş ey olmal , yap s tamam yla ayd nlat labilmeli ve bulu ş un esaslar , haklar ile tamam yla koruma alt na al nm ş olmal d r. SU SAFLA Ş TIRMA VE Ç EVRE K İ RLENMES İ N İ KONTROL Su safla ş t rma suyun kullan laca ğ amaca uygun bir duruma getirilmesi i ş lemi olup, problemler bu alanda uzmanla ş m ş ki ş ilerce ele al nmal d r. Y ü ksek bas n ç ta subuhar (170 atm ve daha y ü ksek) ü retimi , son derece dikkatli bir ş ekilde Safla ş t r lm ş besleme suyu gerektirmektedir. Her end ü strinin kendisine ö zg ü su safla ş t rma ş artlar vard r. Ö rne ğin ç ama ş rhaneler, kalsiyum ve magnezyum sabunlar olu ş arak kuma ş lar ü zerine çö kelmelerini ö nlemek i ç in s f r sertlikte su isterler. Kalsiyum, magnezyum ve demir tuzlar , dokuma end ü strisinde ve kag t ü retiminde 7organik boyar maddeler ile, istenilmeyen çö kelmelerin meydana gelmesine sebep olurlar. Suyun safla ş t r lmas ve yumu ş at lmas , suyun kullan laca ğ amaca g ö re, ç e ş itli y ö ntemlerle ger ç ekle ş tirilir. Yumu ş atma terimi, suyun sertli ğini azaltan veya tamamen yok eden prosesler i ç in kullan l r.Safla ş t rma yumu ş atmadan farkl olup, sudan organik maddelerin ve mikroorganizmalar n uzakla ş t r lmas anlam nda kullan l r. İ yon De ği ş imi: Kat madde de bulunan hidratize iyonlar n , çö zeltide bulunan benzer y ü kteki iyonlarla yer de ği ş tirmesi ş eklinde, kimyasal reaksiyondur. Kat made a ç k bal k a ğ na benzer bir yap ya sahiptir ve hareketli iyonlar, elektriksel y ö nden n ö t ü r ve ya y ü kl ü olarak, gruplar halinde kat yap ya ba ğlanm ş t r. Bunlara iyon de ği ş tiriciler denir. De ği ş tiricinin sabit y ü kl ü gruplar (fonksiyonel gruplar) negatif oldu ğu zaman , katyon de ği ş tirici; hareketsiz fonksiyonel gruplar pozitif oldu ğu zaman anyon de ği ş tirici meydana gelir. İ yon de ği ş tirici re ç inelerin %80 ninden fazlas , su yumu ş atmada kullan lmaktad r. Su yumu ş atma prosesinde B ü y ü k miktarlarda iyon- - de ği ş imi yapan re ç ine kullan l r.Stiren-divinilbenzen (SDVB) re ç ineleri kullan l r. Sod y u m - katyon de ği ş im prosesi, su yumu ş atmada kullan lan en yayg n - metoddur.Yumu ş atma prosesi esnas nda sert sudan kalsiyum ve magnezyum iyonlar uzakla ş t r l r.Bunlar n yerine iyon de ği ş tiricinin sodyum iyonu al r. İ yon de ği ş tirici t ü m ü ile ka lsiyum ve magnezyum bile ş iklerine d ö n üş t ü ğü zaman pH 6 ila 8 aral ğ nda tutularak , tuz çö zeltisi ile yenilenir.(rejenere edilir) 8