2 - ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ Antiviral Tedavi ANT ANT İ İV V İ İRAL TEDAV RAL TEDAV İ İ Dr. Gökhan Metan Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D Amaç Amaç ? HIV ve kronik HBV, HCV enfeksiyonları dışında kalan viral enfeksiyonlarda kullanılan ajanların genel özelliklerinin ö ğrenilmesi 2 Asiklovir Asiklovir ? Deoksiguanozin analo ğudur ? Hücre içinde timidin fosfokinaz tarafından aktif hale getirilir ? DNA polimerazı inhibe ederek etki eder 3 Başlıca kullanım Başlıca kullanım endikasyonları endikasyonları ? Herpes ensefaliti ? Herpes zoster ? Genital herpes enfeksiyonları ? Herpes labialiste ? İmmünsupresif hastalı ğı olan hastalarda varicella enfeksiyonlarının tedavisinde ? Organ ve doku nakli yapılacak ve HSV IgG (+) olan hastalarda profilakside 4 Asiklovir Asiklovir ? T opikal, oral veya intravenöz kullanılabilir ? En önemli yan etkisi nefrotoksitedir (interstisyel nefrit) ? Nadir olarak baş a ğrısı, bulantı-kusma, iştahsızlık; lokal kullanımda kaşıntı, dermatite neden olabilir 5 Pensiklovir Pensiklovir- -Famsiklovir Famsiklovir- - Valasiklovir Valasiklovir ? Pensiklovir guanozin analo ğudur. ? Valasiklovir asiklovirin L-vanil ester formudur. ? Fansiklovir ise pensiklovire dönüşerek etki gösterir ? DNA polimerazı inhibe ederler ? Ensefalit dışında asiklovir ile aynı endikasyonlarda kullanılabilirler. ? Farmakokinetik ve dinamik özelllikleri nedeniyle asiklovire göre daha düşük dozlarda ve daha geniş doz aralıklarında kullanılabilmeleri en önemli özellikleridir 6 Herpes labialis Herpes labialis ? İmmünsüpresif hasta Asiklovir 5 mg/kg/8sa iv, 7 gün ? T opikal Asiklovir %5 krem, günde 5 kez, 7 gün Pensiklovir %1 krem, gündüzleri 2 saatte bir, 4 gün ? Oral Asiklovir 400 mg, günde 5 doz, 5 gün Famsiklovir 500 mg/12 saat, 7 gün Valasiklovir 2 gr tek doz 1 gün 7 Genital herpes ( Genital herpes ( İ İlk atak) lk atak) ? Asiklovir ? Famsiklovir ? Valasiklovir ? 200 mg günde 5 kez, po, 10 gün ? 250 mg/8 saat, po, 10 gün ? 1 gr/12 saat, po, 10 gün 8 Genital Genital herpes herpes (tekrarlayan (tekrarlayan enfeksiyon enfeksiyon) ) ? Asiklovir ? Famsiklovir ? Valasiklovir ? 200 mg günde 5 kez, po, 5 gün ? 125 mg / 8 saat, po, 5 gün ? 500 mg / 12 saat, po, 5 gün 9 Genital herpes (supresyon tedavisi) Genital herpes (supresyon tedavisi) ? Asiklovir ? Famsiklovir ? Valasiklovir ? 200 mg / 8 saat, po, 5 yıl ? 500 mg / 24 saat, po, 1 yıl ? 250 mg / 12 saat, po,1 yıl 10 Herpes ensefaliti Herpes ensefaliti ? Asiklovir 10 mg/kg/8 saat, iv ? 14-21 gün (Asiklovirin BOS düzeyi serum seviyesinin yaklaşık %50’si) 11 Varicella zoster Varicella zoster ? İmmünsüpresif hastada Asiklovir 10 mg/kg/8 saat, iv, 7 gün ? Normal konakta Asiklovir, 800 mg günde 5 kez, po, 7 gün Famsiklovir, 500 mg/8 saat, po, 7 gün Valasiklovir, 1000 mg/8 saat, po, 7 gün (iyileşme süresini kısaltır, post-herpetik nevralji görülme oranını azaltır) 12 Varicella pnömonisi Varicella pnömonisi ? Asiklovir 10 mg/kg/8 saat, iv, 7 gün ? Asiklovir, 800 mg günde 5 kez, po, 7 gün 13 Gansiklovir Gansiklovir ? Tüm herpes grubu virüslere in vitro etkisi olmasına ra ğmen asıl kullanım alanı CMV enfeksiyonlarıdır ? DNA sentezini inhibe ederek etki gösterir ? AIDS’li hastalarda CMV retiniti ve immün süpresif hastalarda CMV viremisi, pnömonisi, özefajiti ve koliti en önemli kullanım alanlarıdır ? CMV retinitinde intraoküler kullanılabilir 14 Gansiklovir Gansiklovir ? Gansiklovirin oral biyoyaralanımı düşüktür ? Valgansiklovir ise daha yüksek oral biyoyararlanıma sahip olan ön ilaç şeklidir ? Gansiklovirin kullanımını sınırlayan en önemli yan etkisi, lökopeni ve trombositopeni ? Bulantı, kusma, baş a ğrısı, fotofobi, hepatotoksite ... 15 Sidofovir Sidofovir ? DNA sentezini inhibe eder ? CMV retinitinde gansiklovire dirençli veya tolere edemeyen vakalarda endikedir ? En önemli yan etkisi nefrotoksitedir ? Oral, intravenöz veya topikal olarak kullanılabilir 16 Foskarnet Foskarnet ? Herpes virüslerinde DNA polimeraz enzimini inhibe eder ? Oral biyoyararlanımı düşüktür ? CMV retinitinde (intravenöz veya intraoküler) ? Asiklovir dirençli HSV infeksiyonlarında kullanılabilir ? Belirgin nefrotoksik etkisi nedeniyle kullanımı sırasında böbrek fonksiyonlarının yakın izlemi gereklidir 17 Ribavirin Ribavirin ? mRNA sentezini engelleyerek DNA sentezini inhibe etti ği düşünülmektedir. ? Aerosolize, oral ve intravenöz şekli mevcuttur. ? En önemli kullanım alanı kronik HCV, RSV pnömonisi ve bronşioliti, ? Kırım Kongo kanamalı ateşi etki ?, SARS ? ? Sistemik kullanımda anemi, aerosolize kullanımda bronkospazm !!! 18 Amantadin Amantadin- -Rimantadin Rimantadin ? İnfluenza A virüsüne etkin ? Virüsün M2 proteinine ba ğlanarak hücre içine giren virüsü soyunma aşamasında inhibe ederler. ? Amantadin 100 mg/12 saat, po, 5 gün Rimantadin 200 mg/gün, po, 5 gün (Yüksek dozda kullanılırsa nörotoksite, kardiyak aritmi, ...) 19 Oseltamivir Oseltamivir- -Zanamivir Zanamivir ? İnfluenza A ve B virüsleri üzerine etkilidirler. ? Nöroaminidazı inhibe ederek etki gösterirler. ? Oseltamivir 75 mg/12 saat, po, 5 gün Zanamivir 10 mg/12 saat inhale, 5 gün kullanılır. ? Klinik fayda sa ğlayabilmeleri için semptomların görüldü ğü ilk 24-48 saat içinde kullanılmaya başlanmaları gereklidir ? Kısa süre önce yaşanan salgın sırasında influenza pnömonisi saptanan hastalarda geç dönemde ilacın olumlu etkisi oldu ğu gösterilmiştir 20