Bilimsel Araştırma Yöntemleri Araştırma Etiği B İ L İ MSEL ARA Ş TIRMA YÖNTEMLER İ Prof. Dr. Mustafa Ergün AKÜ - E ğ itim Fakültesi Ara ş t ı rma Eti ğ iB İ L İ MSEL ARA Ş TIRMA ET İĞİ " İlim tercüme ile olmaz, tetkikle olur." M.Kemal Atatürk, 1932 Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBir ara ş t rma projesinin haz rlanma, ö nerilme, y ü r ü t ü lme, sonu ç land r lma ve sonu ç lar n yay mlanmas a ş amas nda g ö r ü len eti ğ e ayk r kabul edilecek davran ş lar ş unlard r: Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜUydurma (Fabrication): Ara ş t ı rmada bulunmayan verileri üretmek, bunlar ı rapor etmek veya yay ı mlamak. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜÇ arp tma (Falsification): De ğ i ş ik sonu ç verebilecek ş ekilde ara ş t rma materyalleri, cihazlar, i ş lemler ve ara ş t rma kay tlar nda de ğ i ş iklik yapmak veya sonu ç lar de ğ i ş tirmek. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜUydurma, Yalan Yazma veya Yoktan Var Etme : Verilerin "sapt ı r ı lmas ı " veya varolmayan bilgilerin/verilerin "yoktan var edilmesi" ( İ ngilizce'de fabrication, falsification "desk - research" veya "dry - lab", olarak isimlendirilir). Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜA ş rma (Plagiarism): Ba ş kalar n n fikirlerini, metodlar n , verilerini, yaz lar n ve ş ekillerini sahiplerine at f yapmadan kullanmak. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBilimsel korsanl ı k (piracy) : Ba ş ka ara ş t ı r ı c ı lar ı n verilerini (yaz ı , ş ekil, grafik, v.b.) kendi izni olmadan almak, ve ki ş inin kendi çal ı ş mas ı n ı n herhangi bir bölümüne yerle ş tirmek. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDuplikasyon (Duplication): Ayn ı ara ş t ı rma sonuçlar ı n ı birden fazla dergiye yay ı m için göndermek veya yay ı mlamak. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDilimleme (Least Publishable Units): Bir ara ş t rman n sonu ç lar n , ara ş t rman n b ü t ü nl ü ğ ü n ü bozacak ş ekilde ve uygun olmayan bi ç imde par ç alara ay rarak ç ok say da yay n yapmak. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDesteklenerek y ü r ü t ü len ara ş t rmalar n sonu ç lar n i ç eren sunum ve yay nlarda , destek veren kurum veya kurulu ş un deste ğ ini belirtmemek. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAra ş t rma ve makalede ortak ara ş t r c ve yazarlar n yaz l g ö r üş birli ğ i olmadan, ara ş t rmada ve makalede aktif katk s bulunanlar n isimlerini ç karmak veya yazarl kla ba ğ da ş amayacak katk nedeniyle yeni yazar(lar) eklemek veya yazar s ralamas n gerek ç esiz veya uygun olmayan bir bi ç imde de ğ i ş tirmek. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜNeler yapılmal ıd ır? Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ara ş t r c ve ekibi bekledi ğ i de ğ il, g ö zledi ğ i sonu ç lara olabildi ğ ince objektif olarak yakla ş may bilmelidir. Kendi yanl l ğ n çü r ü tecek t ü m kar ş d üş ü nceleri ara ş t rmalar nda kullanmal d r. Neler yapılmal ıd ır? Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü K ontrol ve deney gruplar ndan elde edilen veriler, kay tlar ve di ğ er d ö k ü manlar her ş eyden ö nce ç ok iyi bir ş ekilde korunmal ve saklanmal d r ( en az 5 y l ) . Neler yapılmal ıd ır? Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Psikolojik, psikiyatrik ve baz e ğ itim ara ş t rmalar n da bireye ait mevcut bilgilerin ç ok iyi gizlenmesi gerekir. Ancak bunlar n kime ait oldu ğ u da bir liste halinde gizli bir yerde saklanmal d r. Neler yapılmal ıd ır? Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ara ş t rmada t ü m bilgiler analiz edilmeli, bu analiz en uygun istatistik y ö ntemlerle yap lmal d r. İ statistikler en do ğ ru olan sonucu verebilmeli, “ Bias ” mant ğ do ğ rultusunda istatistiklerle oynanmamal d r. Neler yapılmal ıd ır? Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ara ş t r c istatistik verilerin alt nda bo ğ ulmamal , altta yatan ger ç ekler ve bilgi yakalanmal d r. Neler yapılmal ıd ır? Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ç al ş mada varsay m tersine olan veri (ler) saklan p de ğ i ş tirilmemeli, bulgular ve yorumlarda dikkatlice de ğ erlendirilmeli, ç al ş ma makale haline gelirken aynen verilmelidir. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Tezin giri şinde ara şt rmaya kaynak olu şturan d üşü ncenin ve varsay m n amac , ö nce bu konuda yap lan benzer ç al şmalar verilerek , tarih ve ö nem s ras belirtilerek ö zetlenmelidir. Ö nceki bir ara şt rmaya ait olan bir veri , ara şt r c n n kendi verisi gibi sunulmamal d r. Rapor yaz m nda ve makalede etik a ç s ndan dikkat edilmesi gerekenler :Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ö nceki ara şt rmac lar n orijinal g ö zlem ve verilerinin kas tl olarak yok say lmas , ö nemli bir etik sorundur. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ara şt rmada y ö ntem ç ok ayr nt l yaz lmal d r. Çü nk ü ayn y ö ntemi kullanmak durumunda olacaklar, ara şt rmay okuduklar zaman ayn y ö ntemi kolayl kla uygulayabilmelidirler. Y ö ntemin saklanm ş bir yan kalmamal d r. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ara şt rmada al nan sonu ç lar n oldu ğ u gibi verilmesi yan s ra , sonucu olumsuz etkileyecek yan veriler de oldu ğ u gibi verilmelidir. Sonucu ve yorumu olumsuz olarak etkileyecek veriler gizlenmemeli ve tart ş lmal d r. Bilimsel yan ı ltma (scientific misconduct) ara ş t ı rman ı n de ğ erini veya güvenirli ğ ini azaltan her türlü giri ş imdir. Disiplinsiz ve düzensiz ara ş t ı rma (sloppy research) ile bilimsel yalanc ı l ı k/yan ı ltma (fraud) kavramlar ı n ı birbirinden ay ı rmak gerekir. Disiplinsiz ve düzensiz ara ş t ı rma; ara ş t ı r ı c ı n ı n ara ş t ı rma planlanmas ı n ı , uygun metod seçimini, metodlar ı uygulamas ı n ı , sonuçlar ı n analizini ve yorumunu bilmemesidir.Bilimsel yan ı ltma, sapt ı rma veya yalanc ı l ı k (Fraud), ara ş t ı r ı c ı n ı n bilinçli olarak ve amaçl ı bir yakla ş ı mla çalı ş man ı n metod veya sonuçlar ı n ı "kötü niyetle" sapt ı rmas ı ve de ğ i ş tirmesi demektir. Kaynaklar: Ertekin, Cumhur . T p Ara ş t rmalar nda "Etik" Ü zerine . http://www.med.ege.edu.tr/norolbil/2000/NBD078 00.html Kansu, Emin ; Ş . Ruacan . Bilimsel Yan ltman n (Sc i ent i f i c M i sconduct) : T ü rleri, Nedenleri, Ö nlenmesi Ve Cezaland r lmas . Cumhuriyet -Bilim ve Teknik Dergisi . 28.10.2000 TUB İ TAK Y ö netmeli ği. Madde 8 Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü