Bilimsel Araştırma Yöntemleri Araştırma Modelleri B İ L İ MSEL ARA Ş TIRMA YÖNTEMLER İ Prof. Dr. Mustafa Ergün AKÜ - E ğ itim Fakültesi Ara ş t rma ModelleriAra ş t rma Desenleri (modelleri) Ara ş t rman n alt problemlerine ? yan t aramak veya denenceleri test etmek i ç in yap lan ara ş t rma plan Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ara ş t rma desenleri ikiye ayr l r Ara şt rma Desenleri Belgesel (documantary) Tecr ü bi (empiric)Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Belgesel ara ş t rmalar , ara şt rma problemi hakk nda var olan k ü t ü phane, ar şiv veya Internet kaynaklar ndan derlenen verilere (yaz , resim vs) dayal ara şt rmalard r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Tecr ü bi ara ş t rmalar , ara şt rma problemi hakk nda g ö zlem, m ü lakat, anket, test ve di ğ er ö l ç me ara ç lar yla toplanan ge ç erli ve g ü venilir verilere dayan r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Tecr ü bi ara ş t rma desenleri de ikiye ayr l r Tecr ü bi Ara şt rma Desenleri Tarama ç al şmalar Deneysel ara şt rma desenleri (experimental designs)Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Tarama ç al ş malar , ara şt rmac n n ba ğ ms z de ğ i şkenler ü zerinde de ğ i şiklik yapmad ğ , ba ğ ms z de ğ i şkenler olan ki şisel ve psikolojik ö zelliklerle g ö r üş , tutum ve performans aras ndaki ili şkiyi ara şt r r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ç al ş malar n temel kavram de ğ i ş ken lerdir (variables) ( fakt ö r de denir) .Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü De ği ş kenler bir a ç dan ikiye ayr l r De ğ i şkenler Denek de ğ i şkenleri (ya ş, boy, cinsiyet, meslek, gelir vs) Ç evre de ğ i şkenleri (peki ştire ç , deneme program , ila ç vs)Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü De ği ş kenler bir ba ş ka a ç dan da ikiye ayr l r De ğ i şkenler Ba ğ ms z de ğ i şken Ara şt rma problemini etkileyen, de ğ i ş mez ç evre ve ki şi ö zellikleri Ba ğ ml de ğ i şken Ba ğ ms z de ğ i şkenin etkisinin ara şt r ld ğ , ona g ö re de ğ i şen ö zelliklerBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Tarama çal ı ş malar ı , ba ğı ml ı ve ba ğı ms ı z değ i ş kenler aras ı ndaki ili ş kiyi ve ili ş ki derecesini ara ş t ı r ı r ; deneysel ç al ş malar ise de ğ i şkenler aras ndaki neden- sonu ç ba ğ lant s n arar.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Tarama çal ı ş malar ı nda, ba ğı ms ı z de ğ i ş kenler üzerinde hiçbir de ğ i ş iklik yap ı lmazken ; deneysel ç al ş malar da ba ğ ms z de ğ i şkenler kontrollu olarak de ğ i ştirilip bunun ba ğ ml de ğ i şken ü zerindeki etkisi ö l çü l ü r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ara ş t rma desenleri üç e ayr l r Deneysel ara ş t rma desenleri Ger ç ek deneysel desenler Yar deneysel desenler Deneme ö ncesi desenlerBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ç al ş malar n bir di ğ er temel kavram da varyans t r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Varyans , ba ğ ml de ğ i ş kende meydana gelen de ğ i ş melerdir.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ç al ş malarda, “ ba ğ ms z de ğ i ş kendeki bir de ğ i ş me ba ğ ml de ğ i ş kende bir de ğ i ş ikli ğ e neden olur ” fikri test edilir.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ara ş t rma desenleri, denek say s bak m ndan tek denekli (k üçü k grup) desenler ve ç ok denekli desenler olarak da ikiye ayr l r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ara ş t rma desenleri, ba ğ ml de ğ i ş ken ü zerinde etkili olan fakt ö r say s bak m ndan tek fakt ö rl ü desenler ve ç ok fakt ö rl ü desenler olarak da ikiye ayr l r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Tek fakt ö rl ü desenler (one factor design), ba ğ ml de ğ i ş ken ü zerinde tek bir ba ğ ms z de ğ i ş kenin etkisini ara ş t r r.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ç ok fakt ö rl ü desenler (fakt ö ryel desen) iki veya daha fazla de ğ i ş kenin ba ğ ml de ğ i ş ken ü zerindeki tek tek ve e ş zamanl etkilerini inceler.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ara ş t rma desenlerinin bir ba ş ka s n fland rmas . Denekleri ç i / gruplari ç i desen (completely randomized design): Ayn deneklerin farkl ko şullarda kar ş la şt r lmas . Tekrarl ö l çü mler yap l r. Denekleraras / gruplararas desen (randomized block design): Farkl deneklerin farkl deneme şartlar nda kar ş la şt r lmas Kar ş k desenler (mixed design): Denekleri ç i ve denekleraras desenlerin karma yap lmas . Ö ntest – sontest kontrol gruplu desenBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Ara ş t rma desenlerinde i ç ge ç erlik ve d ş ge ç erlik kavramlar da ö nemlidir.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü İ ç ge ç erlik (internal validity) , ba ğ ml de ğ i ş kendeki farkl la ş man n ba ğ ms z de ğ i ş kenlerle a ç klanma derecesidir.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü D ş ge ç erlik ( external validity) , bir ö rneklem ü zerinde elde edilen ara ş t rma sonu ç lar n n daha b ü y ü k gruplara ve evrene genellenme derecesi.Model formulation is often the most important and the most difficult stage of the research process.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü The purpose of model building is to construct a model that is consistent not only with the data but also with existing knowledge and assumptions about the processes that produces the data.Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü "An approximate answer to the right question is worth a great deal more than a precise answer to the wrong question. “ John TukeyBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü The good scientist recognizes sources of error: errors of model formulation, of model specification, and model validation (and of course errors of measurement)Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü In the design of computer programs, for example, the software is first "alpha tested" by its designers and then "beta tested" by real users in real settings. These users often uncover bugs that were generated in the design, or in its modification.