3 - Anatomi Arterler AORTA Dola ş m sisteminin ana damar d r. 3 cm ç ap ndad r. Ba ş lang ç ta 3 cm olan bu ç ap dallar n verdik ç e azal r ve alt ucunda ( bifurcatio aortae hizas nda) 1.75 cm ’ e kadar iner. Ba ş lang ç seviyesi s ol 3. kaburgan n alt kenar hizas nda olup sol ventrik ü ld en ç kar . Buradan manibrium sterni ’ nin orta hizas na kadar ç kt ktan sonra sola ve arkaya do ğru y ö n de ği ş tirir. G ö ğü s bo ş lu ğunun arka duvar nda ve sol tarafta a ş a ğ do ğru iner. Diafragmada bulunan hiatus aorticus ’ u yakla ş k 12.torakal omur hizas nda ge ç er ve kar n bo ş lu ğuna gelir. Kar n bo ş lu ğunda ise a ş a ğ da 4.lumbal omur hizas nda terminal dallar olan a.iliaca communis sinistra ve dextra ’ ya ayr l r. a.iliaca communis ’ lerde a.iliaca externa ve a.iliaca interna olmak ü zere tekrar iki dala yar l r. A.iliaca externa lig.inguinale ’ yi ge ç tikten sonra a.femoralis ad n al r. A.iliaca interna da pelvis organlar ve duvar n besleyen dallar verir. Aorta ’ n n pars ascendens aorta, arcus aorta ve pars descendens aorta olmak ü zere üç par ç as vard r. P ars descendens a orta ’ n n g ö ğü s bo ş lu ğunda bulunan b ö l ü m ü ne pars thoracica aorta e (aorta thoracica), kar n bo ş lu ğunda bulunan b ö l ü m ü ne de pars abdomainalis aorta e (aorta abdominalis) denir. A . Pars ascendens aorta e (aorta ascendens) Bu par ç a yakla ş k 5 cm uzunlu ğundad r. Pericardium kesesi i ç erisinde truncus pulmanalis ile birlikte bulunur ve bu iki damar vagina serosum arteriorum (pericardium ’ un ser ö z zar ) taraf ndan sar lm ş t r. Ba ş lang ç deli ğine ostium aorta denilir. Bu deli ğin a ğz nda üç adet semilunar kapak bulunur . Pars ascendens aorta ’ n n ba ş lang c ndaki ş i ş k sma bulbus aortae ve bu ş i ş li ğin i ç k sm ndaki 3 bo ş lu ğu da sinus aortae (sinus valsalvae) denir. Ostium ortae 3.k k rdak kaburgan n alt kenar seviyesinde ve sternum ’ un sol yar s n n arkas nda bulunur. Bu h izada ba ş layan pars ascendens aortae yukar ö ne ve sa ğa do ğru uzanarak 2.k k rdak kaburgan n ü st kenar hizas nda sternum ’ un sa ğ yar s n n arkas na gelir. Burada yakla ş k sternum ’ un 6 cm derininde bulunur. Kom ş uluklar : Alt b ö l ü m ü nde truncus pulmonalis, ü st b ö l ü m ü nde sternum, sa ğ plevra, sa ğ akci ğerin ö n kenar ve timus art klar ile; Arka y ü z ü sol atrium ve a.pulmonalis dextra ile; Sa ğ taraf nda arkada V.cava superior, ö nde sa ğ atrium ; Sol taraf nda truncus pulmonalis ile kom ş ulu ğu vard r. Dallar : A.c oronaria dextra ve a.coronaria sinistra olmak ü zere iki dal vard r (Kalp konusunda anlat lm ş t r). 1B . ARCUS AORTAE Arcus aortae manibrium sterni ’ nin sa ğ yar s n n arkas nda ve sa ğ ikinci interkostal eklemin ü st kenar seviyesinde (pars ascendens aorta e ’ n n bitti ği yer) ba ş lar ve arkaya ve sola do ğru bir kavis ş eklinde uzanarak sol ikinci k k rdak kaburgan n sternuma tutundu ğu yer de (ya da 4.g ö ğü s omurunun alt kenar hizas nda) sonlan r. En ü st noktas manibrium sterni ’ nin ortalar hizas nda bulunur (st ernum ’ un en ü st noktas n n 2-3 cm a ş a ğ s ). Arcus aorta e ’ n n t ü m ü mediastinum superius ’ ta yer al r. Arcus aortae ö nce t r achea ’ n n ö n ü nde yukar ve sola do ğru sonra i se trachea ’ n n sol taraf nda ar kas na do ğru ge ç er. 4.g ö ğü s omurunun g ö vdesinin sol taraf nd a a ş a ğ do ğru pars thoracica aortae olarak uzan r. Kom ş uluklar : Ö n taraf nda plevra, her iki akci ğerin ö n kenar ve thymus art klar ; Sol taraf nda sol akci ğer ve pl e vra mediastinalis bulunur. Arcus aortae ile sol plevra mediastinalis aras nda 4 adet si nir bulunur: sol n.phrenicus, n.vagus ’ un kardiak dal , sem p a t ik sistemin kardiak dal ve sol n.vagus. Sol n.vagus arcus aorta ’ y ö nden ç aprazlayarak n.laryngeus recurrens dal n verir. Sa ğ taraf nda oesophagus (yemek borusu), trachea (soluk borusu), ductu s thoracicus, sa ğ n.laryngeus recurrens (n.vagus ’ un dal ) bulunur. Ü st t a raf nda s ras yla sa ğdan sola do ğru buradan ç kan damarlar bulunur: truncus brachiocephalicus, a.carotis communis sinistra ve a.subcaliva sinistra. A ş a ğ s nda truncus pulmonalis ç at al , bronchus principalis sinister (sol ana bron ş ), lig.art er iosum, plexus cardiacus superficialis ve sol n.laryngeus recurrens bulunur. Lig. arteriosum arcus aortae ’ yi a.pulmonalis sinistra ’ ya ba ğlar. Varyasyonlar : Normalde arcus aortae ’ nin ü st s n r sternum ’ un en ü st noktas n n 2-3 cm a ş a ğ s nda 1. bulunur. Bazen bu sternum ’ un en ü st s n r na kadar ç kabildi ği gibi 4 cm a ş a ğ s na da inebilir. e ğer kalp omurgan n sa ğ taraf nda bulunursa (ku ş larda bulundu ğu gibi) arcus aortae 2. sa ğ radix pulmonis ü zerinde bulunur. Normalde sol radix pulmonis ü zerinde bulunur. seyrek olarak arcus aortae inen ve ç kan dallar na ayr l r. 3. yine seyrek olarak ba ş lang ç ta iki dala ayr l r ve sonra bu iki dal birle ş ir. 4. Arcus aortae ’ nin dallar : truncus brachiocephalicus, a.caro t is communis sinistra ve a.subc l a iva sinistra. Varyasyonlar : 2Bu dallar arcus aortae ’ nin en ü st k sm nda ç kmas gerekirken ba ş lang ç k sm nda ya 1. da aortae ascendens ’ in ü st k sm nda ç kabilir. bu üç arterin ç k ş yerleri bir birlerine ç ok yak n olabilec e ği gibi uzak da olabilirler. 2. a.carotis communis sinistra truncus brachiocephalicus ile birlikte tek k ö k halinde 3. ç kabilir. a.carotis communis sinistra ile a.subclavia sinistra tek k ö k halinde ç kabilir. Bu 4. durumda sol truncus brachiocephalicus olu ş ur. ba zen sa ğ tarafta ortak k ö kten ç kmas gereken a.subclavia dextra ve a.carotis 5. communis dextra ayr ayr arcus aortae ’ den ç kabilir. B ö yle durumda arcus aortae ’ den 4 arter ç km ş olur ve truncus brachiocephalicus g ö r ü lmez. yine sol a.vertebralis arcus aortae ’ an ayr bir dal olarak ç kar. Normalde a.vertebralis 6. a.subclavia ’ n n dal d r. a.carotis externa ve a.carotis interna da arcus aortadan ayr dallar olarak ç kabilir. Bu 7. durumda arcus aortae ’ den 5 ya da 6 dal m ü stakil olarak ç km ş olur. Bu gibi durumlarda a.carotis communis ’ ler olu ş maz. arcus aortae ’ nin sa ğ tarafta bulunmas halinde truncus brachiocephalicus sol tarafta 8. bulunur. Sa ğ taraf n a.carotis communis ’ i ile a.subclavia ’ s ayr ayr arcus aortae ’ den ç karlar. Truncus brachiocephalicus 1. Arcus aorta e ’ nin ilk ve en kal n dal d r. Sa ğ 2.k k rdak kaburgan n ü st kenar seviyesinde (arcus aortae ’ nin ba ş lang ç yeri) ç kar. Yukar arkaya sa ğa do ğru uzanarak sa ğ art.sternoclavicularis hizas nda a.subclavia dextra ve a.carotis communis dextra olmak ü zere 2 dal a ayr l r. Kom ş uluklar : Ö n ü nde manibrium sterni ile aralar nda m.sternohyoideus, m.sternothroideus, thymus art klar , v.barchiocephalica sinistra bulunur. Arkas nda trachea; Sa ğ nda v.brachiocephalica dextra, v.cava superior, sa ğ n.phrenicus Solunda a.c arotis commununis sinistra ve tr a chea bulunur. Ba ş lang ç ta bir birine yak n olan t runcus brachiocephalicus ile a.carotis commununis sinistra yukar do ğru bir birlerinden uzakla ş r ve aralar na trachea girer. Dallar : esas iki ana terminal dal n d ş nda ge nellikle dal vermez. Bazen a.thyroidea ima isimli ince bir dal verebilir (%10-20 aras nda). E ğer bu arter bulunursa troid beziniz alt k sm n besler. 3BA Ş ve BOYNUN ARTERLER İ Ba ş ve boynu a.carotis communis dextra ve a.carotis communis sinistra besler. Bu arterler cartilago throidea ’ n n ü st kenar seviyesinde a. carotis externa ve a.carotis interna olmak ü zere 2 dala ayr l r. A. carotis externa ba ş , y ü z ve boynun b ü y ü k k sm n besler. A.carotis interna ise beyni ve orbitada bulunan yap lar n b ü y ü k bir k sm n besler. Beyni ayn zamanda a.subclavia ’ n n dal olan a.v er tebralis ’ lerde besler. A.carotis communis 2. Sa ğ ve sol a.carotis communis ’ ler uzunluk ve orjin bak m ndan farkl d r. Sol a. carotis communis daha uzundur. Sol a.carotis communis arcus aortae ’ den ç k ş g ö sterirken sa ğ taraf n ki ise truncus brachiocephalicus ’ dan orjin al r. A. carotis communis dextra sa ğ art.sternoclavicularis ’ in arkas nda ba ş lar ve sadece boyunda uzan r. A. carotis communis sinistra ise arcus aortae ’ nin en y ü ksek k sm ndan ç k ar ve ö nce g ö ğü s bo ş lu ğundan yukar do ğru uzan r, dolay s yla bu arterin hem g ö ğü s hem de boyun par ç as bulunur. A.carotis communis sinistra ’ n n g ö ğü s b ö l ü m ü ö nce mediastinum superius ’ ta uzan r ve daha sonra sol art.sternoclavicularis hizas ndan itibaren boyun b ö l ü m ü olarak uzan r. A.carotis communis sinistra ’ n n g ö ğü s b ö l ü m ü n ü n kom ş uluklar : ö n ü nde manibrium sterni ve aralar nda m.sternohyoideus, m.sternothroideus, thymus art klar , v.br a chiocephalica sinistra ve sol akci ğerin ü st b ö l ü m ü ile kom ş udur. Ark ada trachea, oesophagus ve ductus thoracicus; sa ğ nda truncus brachiocephalicus, trachea; sol taraf nda n.vagus, n.phrenicus, plevra ve akci ğer bulunur. A.subclavia sinistra a. carotis communis sinistra ’ n n arka ve birazda lateralinde yer al r. A.carotis communislerin boyun b ö l ü m ü : Her iki taraf n arterlerinin bu par ç as art.sternoclavicularis hizas nda ba ş lar ve cart.thyroidea hizas na kadar uzan r. Cartilago thyroidea ’ n n ü st seviyesi hizas nda ise a. carotis externa ve a.carotis interna olmak ü zere iki terminal dal na ayr l r. Boynun alt k sm nda her iki arter bir birlerine yak n olarak bulunurken yukar da bir birlerinden uzakla ş rlar, ba ş lang ç ta aralar nda sadece tr a chea varken yukar do ğru aralar na gl.thyroidea, larynx ve pharynx girer. A.carotis c ommunislerin lateralinde v.jugularis interna, bu iki yap aras nda ve arkada ise n.vagus bulunur. Bu üç yap boyun derin fasyas ndan ayr lan bir yaprak ile (vagina carotica) ile sar lm ş t r. Bu faysal yap i ç ersinde bu üç yap da ayr kompartmanlar i ç inde b ulunur. Bu yap lar n t ü m ü ne birden boyun damar sinir paketi denilir. 4Kom ş uluklar : a.carotis communis ’ lerin alt k sm derinde bulunur. Ö n taraf nda y ü zeyelden derine do ğru deri, fascia superficialis, platy sma, fascia profundus, m. sternocleidomastoideus, m .sternohyoideus, m.sternothroideus, m. omohyoideus (venter superior) bulunur. A.carotis communislerin ü st k sm alta g ö re daha y ü zeyel planda bulunur. Yine y ü zeyelden derine do ğru deri, fascia superficialis, platysma, fascia profundus, m. sternocleidomasto ideus ’ un medial kenar taraf ndan ö rt ü lm üş t ü r. m. sternocleidomastoideus arka tarafa do ğru ç ekildi ğinde a.carotis communis trigonum caroticum i ç ersinde g ö r ü l ü rler. A.carotis communislerin arka taraf nda boyun omurlar n n transver s ç k nt lar aras nda bulu nan m.longus colli ve m.longus capitis bulunur. Bu kaslar ile arter aras nda truncus sympathicus ’ un boyun b ö l ü m ü yer al r. Medialde oesophagus, trachea, gl.thyroidea, larynx, pharynx, a.throidea inferior ve n.laryngeus recurrens bulunur. Lateralinde v.jugu laris interna ve n.vagus bulunur. Varyasyonlar : A.carotis communis dextra arcus aortadan ayr bir dal olarak ç kabilir ya da a.carotis 1. communis sinistra ile ortak bir daldan ç kabilir. A .carotis communis sinistra truncus brachiocephalicus ’ tan ç kabilir . 2. A.carotis communisler u ç dalarl na (a.carotis externa ve interna) ayr lma yeri normal 3. yerin daha yukar s nda, os hyoideum seviyesinde olabilir. Nadiren de larynx ortas nda ve daha a ş a ğ da u ç dallar n verebilir. U ç dallar do ğrudan arcus aortadan ç kabi lir. Bu durumda boynun her bir yan nda iki 4. arter bulunur. A.carotis communisler boyunda dal vermezler. Fakat bazen a.throidea superior, a.pharyngea ascendens, a.thyroidea inferor (a.subclavia ’ n n a.thyrocervicalis ’ in dal d r) ve nadirende a.vertebralis ’ le r de ayr labilir. Kollateral dola ş m: A.carotis communislerden birinin tek tarafl ba ğlanmas halinde her iki taraf n a.carotis externa ve a.carotis interna aras nda kafan n i ç inde ve d ş nda bulunan anastomozlar sayesinde kollateral dola ş m sa ğlanabilir. Ayr ca ba ğlanan arterin yukar s nda kalan dallar ile a.subclavia ’ n n dallar aras nda bulunan anastomozlar da bu kollateral dola ş ma katk sa ğlar. A.vertebralis ’ in dallar ile kafa i ç inde a.carotis interna aras ndaki ba ğlant larda ö nemli anastomozlardand r. 5A.caro tis com mu nis ’ in u ç dallar : A.carotis externa doku komitesinde anlat ld . A.carotis interna ayn taraf n beyin hemisferinin b ü y ü k bir k sm , g ö z ve yard mc olu ş umlar n , aln n ö n k sm n ve burun bo ş lu ğunun bir k sm n besler. A.carotis intern a ve dallar ayr nt l olarak sinir komitesinde anlat lacakt r. A.subclavia 3. Sa ğ a.subclavia truncus brachiocephalicus ’ un bir dal olup sa ğ art.sternoclavicularis ’ in arkas nda ba ş larken sol a.subclavia ise 4. g ö ğü s omuru hizas nda arcus aortae ’ den ç kar. Anlat m kolayl ğ a ç s ndan her iki arterde m.scalenus anterior ’ un kom ş ulu ğuna g ö re 3 b ö l ü m olarak incelenir. Birinci b ö l ü m m.scalenus anterior ’ un i ç kenar na kadar, ikinci b ö l ü m bu kas n arkas nda, üçü nc ü b ö l ü m ise kas n d ş kenar ile birinci kaburga ar as nda uzan r. Arter bundan sonra koltuk alt ç ukuruna do ğru a.axillaris olarak uzan r. Kom ş uluklar sa ğ ve sol tarafta birinci b ö l ü m farkl l k g ö sterir. Sa ğ a.subclavia ’ n n birinci b ö l ü m ü n ü n kom ş uluklar : Ö nde deri, y ü zeyel fasya, platysma ve derin fasya , m.scm bulunur. Yine ö nde v.jugularis interna, v.vertebralis, n.vagus, truncus sympathicus ç aprazlar. Arterin arka ve a ş a ğ s nda plevra ile ö rt ü l ü akci ğer tepesi ile kom ş uluk yapar burada sa ğ akci ğer ü zerinde iz b rak r. Sol a.subclavia ’ n n birinci b ö l ü m ü n ü n kom ş uluklar : Ö nde a.carotis communis sinistra , v.brachiocephalica sinistra, v.jugularis interna ve v.vertebralis bulunur. Arka taraf nda oesophagus, ductus thoracicus ve sol n.laryngeus recurrens bulunur. İ ç taraf nda trachea, oesophagus ve ductus th oracicus bulunurken d ş taraf nda plevra ile ö rt ü l ü sol akci ğer apeksi bulunur. A.subclavia ’ n n ikinci b ö l ü mleri: bu b ö l ü m m.scalenus anterior ve m.scalenus medius aras nda bulunur. Ö nde deri, y ü zeyel fasya, platysma ve derin fasya, m.scm ve m.scalenus anterior bulunur. Arka taraf nda m.scalenus medius, yukar da plexus brachialis ve a ş a ğ s nda 1.kaburga bulunur. A.subclavia ’ n n üçü nc ü b ö l ü mleri: M.scalenus anterior ’ un d ş kenar ile birinci kaburga aras nda bulunur. A.subclavia ’ n n en y ü zeyel b ö l ü m ü olu p fossa supraclavicularis2te bulunur. 6Ö n taraf nda deri, y ü zeyel fasya, platysma ve derin fasya bulunur. Ayr ca v.jugularis externa ve v.subclavia ’ da arterin ö n taraf ndad r. Arka taraf nda plexus brachailis ’ in truncus inferior ’ u, a ş a ğ s nda ise birinci kaburga bulunur. Ü st taraf nda ise plexus brachailis ’ in truncus superior ’ u bulunur. A.subclavia ’ n n dallar : 1. A.vertebralis 2. trunc u s th y rocervicalis 3.a.thoracica interna 4. truncus costocervicalis A .subclavia ’ n n 4 dal da sol tarafta birinci b ö l ü m den ç karken sa ğ tarafta sadece truncus costocervicalis ikinci b ö l ü mden ç kar. 1. A.vertebralis a.subclavia ’ n n ilk ve en kal n dal d r. Yedinci boyun omuru hari ç di ğer boyun omurlar n n transvers ç k nt lar nda bulunan for.transversarium ’ lardan ge ç erek k afa taban na gelir. Atlas ’ n ü zerinde bulunun sulcus a.subclavia ’ dan ge ç erek foramen magnum ’ dan kafa bo ş lu ğuna girer. Burada medulla spinalis ’ e, beyin sap na ve beyinci ğe dallar verir. A.vertebralis hakk nda detayl bilgi sinir sistemi komitesinde verilece ktir. 2. T runcus thyrocervicalis Bu arter m.scalenus medius ’ un i ç kenar ndan a.subclavia ’ n n birinci b ö l ü m ü nden ç kar. Dallar : a)a.thyroidea inferior b)a.suprascapularis c)a.transversa servicis (colli). a. A.thyroiedea inferior ’ dan larynx ’ e (a.lerynge a inferior), gl.thyroidea (rr.glandulares), gl.parattyroidea, pharynx ’ e (rr.pharyngeales), oesophagus ’ a (rr.oesophageales), trachea ’ ya (rr.tracheales), hyoid alt kaslara (rr.musculares) ve medulla spinalis ve zarlar na (a.cervicalis ascendens) dallar gid er. b. A.suprascapularis m.scm ve v.jugularis interna ’ n n derininden ge ç erek d ş tarafa do ğru uzan r. Daha sonra a.subclavia ve plexus brachialis ’ in ö n taraf ndan ge ç erek scapulan n ü st kenar na gelir. Lig. transversum scapula superior ’ un ü zerinden ge ç ere k fossa supraspinataya gelir. Burada bulunan kas besler ve sonra lig.transversum inferius ’ un alt ndan ge ç erek fossa infraspinataya gelir ve burada da m.infraspinatus ’ a motor dallar verir. Ayr ca bir dalda fossa 7subcapularis ’ e gider ve buradaki m.subscapul aris ’ i besler. Burada a.subscapularis ile anastomoz yapar. c) A .transversa servicis (colli) boyun arka üç geninde (trigonum cervicale posteriu s ) m.scm ’ nin derininden n.phrecius ve m.scalenus anterior ’ un y ü zeyelinden ge ç erek m.trapezius ’ un ö n kenar na gelir ve iki ö nemli dal n verir. R.superficialis ve r.profundus. Varyasyon: Bazen a.transversa cervicis ’ in y ü zeyel ve derin dal truncus thyrocervicalis ’ den direk ç kar, o zaman y ü zeye dal yerine a. cervicalis superficialis ve derin dal yerine a.dorsalis s capula olur. A.thoracica interna 3. Clavicula ’ n n sternal ucunun 2.cm yukar s nda a.subclavia ’ n n alt y ü z ü nde birinci b ö l ü mden ç kar. Sternum ’ un d ş kenar n n yakla ş k 1.25 cm uzakl kta ve ilk 6 k k rdak kaburgan n arka y ü z ü nde a ş a ğ do ğru uzan r. 6.interko stal aral k hizas nda a.musculophrenica ve a.epigatrica superior olmak ü zere iki dal na ayr l r. Dallar : A.pericardiacophrenica, Rr.mediastinales, Rr.thymici, Rr.sternales, Rr.intercostalis anterior, Rr.perforantes, A.musculophrenica, A.epigastrica super ior. Rr.intercostalis anteriores: ilk 5 veya 6 interkostal aral kta uzananlar a.thoracica interna ’ dan direk ç karlar, geri kalan arterler ise a.musculophrenica ’ n n dallar d r. Bulundukalr b ö lgede bulunan kaslar beslerler. Aortae ’ den gelen a.intercostali s posterior ’ lar ile anastomoz yaparlar. Arter ba ş lang ç ta 4. Truncus costocervicalis A.subclavia ’ n n arka ü st k sm nda ç kar. A.cervicalis profunda ve A.intercostalis suprema isimli iki dal vard r. A.intercostalis suprema 1.interkostal aral kta a.interc ostalis posterior prima, 2.interkostal aral kta ise a.intercostalis secunda isimli dal vard r. dolay s yla a.intercostalis ’ lerin ilk ikisi truncus costocervicalis ’ in a.intercostalis suprema ’ n n dallar taraf ndan olu ş turulurken di ğer posterior dallar (a.i ntercostalis posterior 3-11) pars thoracica aorta ’ dan direkt olarak ç kar. A.subclavia 1.kaburgan n d ş kenar hizas nda a.axillaris ad n al r (a.axillaris ve dallar doku komitesinde anlat lm ş t r). 8Kolletaral dola ş m: A.dorsalis scapula (truncus th y ro cervicalis ’ ten ç kar ya da a.trasnversa colli ’ nin derin dal ), a.suprascapularis (truncus thyrocervicalis ’ in dal ), a.subscapularis (a.axillaris ’ in dal ) aras nda olu ş an bir anastomoz a ğ vard r. bu anastomoz sayesinde a.axillaris a.subscapularis ’ in ç k ş yerinin ü st ü nde ba ğlanmas halinde truncus thyrocervicalis dallar ile a.subscapularis aras nda olu ş an ba ğlant lar sayesinde ü st ekstremite beslenmesi sa ğlan r. Fakat a.subscapularis ’ in distalinde ba ğlanmas halinde ü st ekstremite beslenmesi bozulabili r. PARS THORACICA AORTAE Aortae ’ nin 4.g ö ğü s omurunun alt kenar ile 4.bel omuru aras nda uzanan b ö l ü m ü ne pars descendens aortae denir. Pars descendens aorta ’ n n g ö ğü s bo ş lu ğunda bulunan b ö l ü m ü ne pars thoracica aortae (aorta thoracica), kar n bo ş lu ğunda b ulunan b ö l ü m ü ne de pars abdomainalis aortae (aorta abdominalis) denir. Pars thoracica aortae g ö ğü s bo ş lu ğunun arka duvar nda a ş a ğ do ğru uzan r. 12.g ö ğ ü s omurunun alt kenar seviyesinde diafragma ’ da bulunun hiatus aorticus ’ dan ge ç erek aorta abdominalis ’ e olarak isim al r. Kom ş uluklar : G ö ğü s bo ş lu ğunda mediastinum posterior ’ da bulunan pars thoracica aortae ba ş lang ç ta columna vertebralis ’ in sol taraf nda bulunurken a ş a ğ do ğru orta hatta yakla ş r. Kar n bo ş lu ğuna ge ç erken tam orta hatta bulunur. Ö n ta r a f nda oesophagus, diafragma ve sol radix pulmonis, arka taraf nda columna vertebralis (5-12 torakal omurlar) ve v.hemiazygos, sa ğ taraf nda ductus thoracicus ve v.azygos, sol taraf nda ise sol akci ğer ve sol plevra bulunur. Dallar : Visseral dallar : Rr.b ronchiales, rr.oesophageales, rr.pericardiaci, rr.mediastinales Parietal dallar : Aa.intercostalis posteriores, A.subcostalis, a.phrenica superior. 1.Rr.bronchiales : sa ğ tarafta bir sol tarafta ise 2 adet bulunur. Sol bron ş ial arter direkt pars thoracica a ortae ’ den ç karken s a ğ taraftaki ise 3.sa ğ a. intercostalis posterior ’ dan ya da 1.sol bron ş ial arterden ç kar. Bronkuslar , oesopgahus ’ u ve lenf nodlar n besler. 2. Rr.oesophageales : Aortae ’ nin ö n y ü z ü nde ayr lan 4,5 adet k üçü k dallard r. oesopgahus ’ u be sler. 3. Rr.pericardiaci 4. Rr.mediastinales 95. Aa.intercostalis posteriores : Genellikle 9 ç ifttir. İ lk iki ç ifti a.subcl a via ’ n n dal olan truncus costocervicalis ’ den ayr lan a.intercostalis suprema ’ n n dallar d r. 12.kaburgan n alt nda uzanan dal ise a. subcostalis ’ dir. Bunlar aorta ’ n n dorsal y ü z ü nde ç karak alt 9 interkostal aral kta uzan r. Sa ğ a.intercostalis posterior ’ lar daha uzundur. A.inercostalis posterior ’ lar kendi say lar na uyan sulcus costa ’ dan ilerler. Ba ş lang ç ta pelvra ile membrana interco stalis interna aras nda yer al rken daha sonra bu membran delerek m.intercostalis externus ile bu membran aras nda yer al r. Buradan itibaren de m.intercostalis internus ile m.intercotalis intimi aras nda uzan r. Burada aa.intercotalis anteriores (a.thora cica interna ya da a.musculophrenica ’ n n dallar ) ile anastomoz yapar. Bu arterlerden ç kan dallar medulla spinalis ’ i, zarlar n ve omurlar (r.dorsalis), memenin lateral b ö l ü m ü n ü (rr.mammarii laterarles) ve kas dallar (rr.musculares) ise interkostal kasl ar , pektoral kaslar ve m.serratus anterior ’ u besler. A.subcostalis : 12.kaburgan n alt nda a.intercostalis posterior ’ lar gibi uzan r. A.phrenica superior : Diafragma ’ n n ü st b ö l ü mde da ğ l r ve a.musculophrenica ve a.pericardiacophrenica ile anastomoz yap ar. PARS ABDOMINALI S AORTAE: Pars descendens aortae ’ n n Th12-L4 aras nda kalan par ç as d r. Pars descendens aortae diaphragmadaki kendine ait delikten (hiatus aorticus) ge ç tikten sonra pars abdominalis aortae ad n al r. Kar n bo ş lu ğunda columna vertebr alis ’ e dayal olarak a ş a ğ ya do ğru iner ve 4. bel omuru seviyesinde u ç dallar na ayr larak (a. iliaca communis dextra ve sinistra) sonlan r. Kar n i ç erisinde verdi ği dallar n bir k sm kar n duvar n besler (parietal dallar) bir k sm kar n i ç erisindeki o rganlar besler (visceral dallar). 1. Visceral dallar n bir k sm tek (sindirim sistemi organlar n ve dala ğ besler) olup pars descendens aortae ’ nin ö n y ü z ü nden ç karlar, bir k sm ç ift (sindirim sistemi d ş nda kalan organlar besler) olup pars descend ens aortae ’ nin yan y ü zlerinden ç karlar. Tek olanlar: Truncus coeliacus, a. mesenterica superior ve a. mesenterica inferior. Ç ift olanlar: A. suprarenalis media, a. renalis ve a. testicularis (a. ovarica) ’ tir. 2. Parietal dallar Ç ift olanlar : A. phreni ca inferior ve aa. lumbales (4 ç ift). Tek olanlar: A. sacralis mediana . P ars abdominalis aortae ile ilgili detayl bilgi sindirim komitesinde verilecektir. 10Pars abdominalis aorta 4. bel omuru hizas nda iki u ç dala ayr larak sonlan r. Bu dallara a. ili aca communis dextra ve a. iliaca communis sinistra denir. Sa ğ ve sol a. iliaca communis ’ ler d ş a ve a ş a ğ do ğru uzanarak art. sacroiliaca hizas na gelirler ve burada a. iliaca interna ve a. iliaca externa isminde iki dala ayr l rlar. A. iliaca interna : Pelvis i ç erisindeki organlar , pelvis duvar n , genital organlar ve gluteal b ö lge kaslar n besler. Dallar parietal ve visceral olarak iki grupta incelenir. A. iliaca externa : A. iliaca interna ’ dan daha kal n olup a ş a ğ ve d ş tarafa do ğru ilerleyerek l ig. inguinale ’ nin alt ndan ge ç er ve ad a. femoralis olur. Bu arter seyri boyunca a. epigastrica inferior, a. circumflexa iliaca profunda ad nda iki dal verir. A. epigastrica inferior: Lig. inguinale ’ nin hemen ü st ü nde ayr l r. M. rectus abdominis ’ in arka s nda yukar do ğru uzan r ve a. epigastrica superior ’ un dallar ile anastomoz yapar. A. circumflexa ilium profunda: Kar n kaslar n besler. A.iliaca communis ’ in kom ş uluklar : A.iliaca communis dextra: ö n taraf nda periton ve ince ba ğ rsak k vr mlar , ark a taraf nda 4. ve 5. bel omurunun g ö vdeleri, v.cava inferior ’ un ba ş lang c , lateralinde v.cava inferior, v.iliaca communis dextra, medialinde ise v.iliaca communis siniztra bulunur. A.iliaca communis sinistra ’ n n kom ş ulu ğu: ö n taraf nda periton ve ince b a ğ rsak k vr mlar , arka taraf nda 4. ve 5. bel omurunun g ö vdeleri, medialinde v.iliaca communis (k smen arkas nda), lateralinde m.psoas major bulunur. Kollateral dola ş m: A.iliaca communis ba ğlanmas durumunda baz kollaterallerin olmas nedeniyle kan d istale ge ç er. Bu kollateraller a.iliaca interna ve externa aras nda a.iliaca externa (a.epigatrica inferior) ile a.thoracica interna (a.epigastrica superior) aras nda olu ş ur. 11