Genel Autocad - koordinat sistemleri - mimarlık Autocad - koordinat sistemle 35 Orijin (0,0) Yekseni X ekseni -X,+Y -X,-Y +X,-Y +X,+Y BÖLÜM 3 3. KOORD İNAT S İSTEMLER İ İki boyutlu düzlemde çizim alanında çizim noktaları belirtilirken X,Y parametreleri kullanılır. Verilen değerler X ve Y’yi temsil ederler. Dik koordinat sisteminde X de ğeri yatay mesafeyi, Y de ğeri ise dik mesafeyi ifade eder. İki koordinat ekseninin kesi şti ği noktaya Orijin adı verilir. Kartezyen koordinat sistemini dört çeyrek kısımdan olu şur. Birinci çeyrekte X ve Y pozitif , ikinci çeyrekte X negatif Y pozitif, üçüncü çeyrekte X ve Y negatif ve dördüncü çeyrekte X pozitif Y negatif de ğerlere sahiptir. Şekil 3.1. Koordinat Ekseni 3.1. KARTEZYEN KOORD İNAT S İSTEMLER İ 1. Mutlak koordinat sistemi (Absolute coordinates) 2. Artı şlı koordinat sistemi (Relatif coordinates) 3. Kutupsal koordinat sistemi (Polar coordinates) 36 3.1.1. MUTLAK KOORD İNAT S İSTEM İ (ABSOLUTE COORD İNATES) Çizim yapılırken ilk seçilen nokta (Line specify first point) çizginin birinci noktasını yani “Ba şlangıç Noktası”nı temsil eder. Mutlak koordinat sisteminin büyük projelerde ve karma şık resimlerde mesafelerin hesaplanması güç oldu ğu için pek tercih edilmez. Bir AutoCAD çiziminde, pratik olarak ba şlangıç noktasını Command satırına Line specify first point iletisi geldi ğinde (0,0) Orijin noktası girilerek mesafelerin hesaplanması biraz kolayla ştırılabilir. Şekil 3.2. Mutlak Koordinat Sistemi Yukarıdaki örnekte Command satırında a şa ğıdaki mesafeler girilerek Mutlak koordinat sistemi daha iyi anla şılabilir. Command: Line Specify first point: 50,50 Specify next point or [Undo]: 300,50 Specify next point or [Undo]: 300,150 37 Specify next point or [Close/Undo]: 250,150 Specify next point or [Close/Undo]: 250,250 Specify next point or [Close/Undo]: 200,250 Specify next point or [Close/Undo]: 200,350 Specify next point or [Close/Undo]: 100,350 Specify next point or [Close/Undo]: 50,50 3.1.2. ARTI ŞLI KOORD İNAT S İSTEM İ (RELAT İF COORD İNATES) Önceki noktaya ili şkin koordinat de ğerleri bilindi ğinde göreceli koordinat sistemi kullanılır. Burada en son gelinen nokta 0,0 noktası kabul edilerek verilir. X ve Y koordinatlarının ba şına “at” @ i şareti getirilir. Kısaca @X,Y şeklinde formülüze edilebilir. Şekil 3.3. Artı şlı Koordinat Sistemi 38 Yukarıdaki örnekte Command satırına a şa ğıdaki mesafeler girilerek artı şlı koordinat sistemi daha iyi anla şılabilir. Command: Line Specify first point: 50,50 Specify next point or [Undo]: @250,0 Specify next point or [Undo]: @0,100 Specify next point or [Close/Undo]: @-50,0 Specify next point or [Close/Undo]: @0,100 Specify next point or [Close/Undo]: @-50,0 Specify next point or [Close/Undo]: @0,100 Specify next point or [Close/Undo]: @-100,0 Specify next point or [Close/Undo]: @-50,-300 3.1.3. KUTUPSAL KOORD İNAT S İSTEM İ (POLAR COORD İNATES) Kutupsal koordinatta mesafeler açıya ba ğlı olarak verilir. Sembol olarak “at” işareti (@) kullanılır. Bu koordinat sistemini formülüze etmek gerekirse @ MESAFE < AÇI şeklinde tanımlanabilir. Bu koordinat sisteminde de en son gelinen nokta 0,0 noktası olarak kabul edilir. Verilen açılar aksi belirtilmedikçe saat dönü ş yönü tersine (Counter Clockwise) do ğrudur. Açı yönü Unıts komutuyla veya açılı ştaki Startup diyalog kutusunda saat dönü ş yönüne göre ayarlanabilir. 39 Şekil 3.4. Kutupsal Koordinat Sistemi A şa ğıda Kutupsal Koordinat Sistemine göre çizilmi ş bir örnek çizimin parametreleri verilmi ştir. Command: Line Specify first point: 50,50 Specify next point or [Undo]: @ 250<0 Specify next point or [Undo]: @100<90 Specify next point or [Close/Undo]: @50<180 Specify next point or [Close/Undo]: @100<90 Specify next point or [Close/Undo]: @50<180 Specify next point or [Close/Undo]: @100<90 Specify next point or [Close/Undo]: @100<180 Specify next point or [Close/Undo]: C (Close) 40 3.2. Ç İZ İM ALANINDA NESNE SEÇ İM İ ÖZELL İKLER İ AutoCAD2000 nesne seçiminde komut içinde ve komutu aktif hale getirmeden (Grips) nesne seçme gibi özellikler sunar. 3.2.1. NESNE SEÇ İM İNDE GR İPS’LERİN KULLANILMASI Grips’ler AutoCAD’te komutu aktif hale getirmeden seçmeye yarar. Fakat bu özellik bütün komutlarda kullanılamaz. Bu özellik sadece Noun/Verb ( İsim/fiil) ili şkisi olan komutlarda kullanılır. Örne ğin bazı komutlar seçildi ğinde ekrana Select Object mesajı gelir. E ğer bu mesajı alıyorsanız komutun isim/fiil ili şkisine uymadı ğını anla şılmalıdır. Bu ili şkiye uyan bazı komutlar a şa ğıda verilmi ştir. ALIGN DVIEW PROPERTIES ARRAY ERASE ROTATE BLOCK EXPLODE SCALE CHANGE LIST STRETCH CHPROP MIRROR WBLOCK COPY MOVE Grips’ler çizim alanında, kürsörle nesne üzerine tıklandı ğında nesnenin üzerinde görülen küçük karelerdir. Şekil 3.5. Griplerin Görünümü 41 E ğer nesneler seçildi ğinde grips’ler görünmüyorsa grip seçene ği kapalı olabilir. Bunu açmak için “OPTIONS” Selection menüsündeki grips seçene ğinden Enable Grips seçene ğini aktif hale getirin. Grips seçene ğinde nesne kutularının üzerine gelindi ğinde imleç mıknatıslanarak kenetlenir. Üzerine tıklandı ğında ise kutucuk, i şaretli hale gelir. Şekil 3.6. Griplerin Kullanılması Grip yukarıdaki gibi ı şıklandı ğında mouse’un sa ğ tu şuna tıklayarak grips kısa menüsüne ula şılabilir. Grips kısa yol özelli ği ile yukarıdaki seçeneklere hızlı bir şekilde ula şılabilir. Şekil 3.7. Grip Sa ğ Tu ş Menüsü 42 3.2.2. KOMUT İÇER İS İNDE NESNE SEÇ İM İ Komut içerisinde nesnelerin seçim özellikleri kullanılabilir. Bu özellikte ekrana Select Object mesajı geldi ğinde klavyeden a şa ğıdaki seçenekleri kullanarak de ği şik seçme özelliklerinden yararlanılabilir. Window/Last/Crossing/BOX/ALL/Fence/WPolygon/CPolygon/Group/Add/Remove /Multiple/Previous/Undo/AUto/Sıngle Window: Standart seçim penceresi açar. Pencere içerisinde kalan nesneler seçilir. E ğer açılan pencere tüm nesneyi kaplamazsa di ğer nesne seçilmez. A şa ğıda görüldü ğü gibi sa ğdan sola do ğru nesne seçim penceresi açılır. Şekil 3.8. Nesne Seçimi Last: En son çizilen nesneyi seçer. A şa ğıdaki örnekte çember en son çizildi ği için o seçili hale gelmi ştir. Şekil 3.9. nesne seçimi Crossing: Window seçene ğine benzer. Fakat bunun farkı pencerenin temas etti ği bütün nesneler seçilir. A şa ğıda gösterilen kesikli çizgi açılan pencereyi ifade etmektedir. Burada iki nesnenin tümü pencere içine alınmadı ğı halde iki nesne seçilmi ş olur. 43 Şekil 3.10. Nesne Seçimi BOX: Bu seçenekte kutu içerisine alınan nesne seçilmi ş olur. Nesneleri tek tek seçti ğinizde di ğer nesne seçili durumdan çıkar. ALL: Çizim alanında dondurulmu ş (Freeze)ve kilitlenmiş (Lock) nesneler hariç bütün nesneleri seçer. Fence: Bu seçenek, nesneleri seçerken bir çit olu şturmaya benzer. Nesnelerin etrafına bir do ğru çizerek nesneler seçilir. Şekilde görüldü ğü gibi kesikli çizgiler fence’yi (çit) ifade etmektedir. Bu çizgiler iki nesneye de temas etti ği için Enter tu şuna basıldı ğında bu iki nesne seçilmi ş olur. Şekil 3.11. Nesne Seçimi Wpolygon: Çokgen içinde kalan tüm nesneleri seçer. Aşa ğıdaki şekilde çokgen içine tamamen girmeyen yay (Arc) bu i şlem sonunda seçilmez. Şekil 3.12. Nesne Seçimi 44 Cpolygon: Burada Wpolygon’daki gibi çokgenin nesneyi tamamıyla kapatması gerekmez. Çokgenin temas etti ği noktalar tüm nesneleri seçer. Şekil 3.13. Nesne Seçimi Group: Çizim alanında gruplandırılan nesneleri siler. Add: Nesne seçim özelliklerini kurar. Multiple/Previous/Undo/AUto/Sıngle Remove: Yanlı şlıkla seçilen nesneleri seçimden çıkarır. Multiple: Birden çok nesneyi seçmeye yarar. Previous: En son düzenlenen veya seçilen nesne grubunu seçer. Undo: Nesne seçim elemanlarından birisi ile seçilen nesneleri seçmeyi iptal eder. Auto: Otomatik nesne seçim özelli ğidir. Sıngle: Nesneleri tek tek seçmeye yarar. 45 3.3. KOMUT G İRME YÖNTEMLER İ Autocad2000’de komut girme yöntemleri çok daha basite indirilmi ştir. Komutların sa ğ tu ş fonksiyonlarına a ğırlık verilmi ştir. Girilen komutun farklı alt seçeneklerine mausun sa ğ tu şu kullanılarak ula şılabilir. 3.3.1. PULL – DOWN MENÜLERLE Pull – down menülerle komut girilmesi. (File, Edit, View, İnsert, Format, Tools, Draw, Dimension, Modify, Express, Window, Help) Şekil 3.14. Pull – Down Menü Örnekte çizgi komutu ile i şleme ba şlamak için line komutu draw pull – down menüsünden alındı. 3.3.2. KOMUT SATIRI (COMMAND) İLE KOMUT G İR İLMES İ AutoCAD komutlarına, komut ismini komut satırına klavyeden yazarak ula şılabilir. Command: Line Specify first point: 0,0 Specify next point or [Undo]: 100 Specify next point or [Undo]: 100 Specify next point or [Close/Undo]: 100 Specify next point or [Close/Undo]: c 46 3.3.3. TOOLBAR (ARAÇ ÇUBU ĞU) Toobar’lar AutoCAD de kullanılan komutların sembolle ştirilmi ş şekilleridir. Araç çubu ğunun hangi komut oldu ğu mause ile üzerine gelinip bir süre beklenirse komutun ismi belirir. Araç çubuklarını, bulundukları yerden çıkarmak için mausun sol tu şu ile araç grubunun kö şesine yakın bir yerden basılı tutularak ta şınabilir. Araç çubukları ekran üzerine, Pull – down menü view seçene ğinden açılabilece ği gibi araç çubuklarının üstünde sa ğ t ıklayarak ta açılabilir. Açılmak istenen araç çubukları i şaretli hale getirilerek ekrana ça ğrılabilir. Toolbar hakkında geni ş bilgi ileri kısımlarda verilecektir. 3.3.4. EKRAN MENÜSÜ (SCREEN MENÜ) AutoCADR12’deki gibi ekranın sa ğındaki screen menüyü açmak için a şa ğıda görüldü ğü gibi “OPT İONS”tan Display sekmesini tıklayın. Burada açılan pencereden Window Elements’deki Display screen menü kutucu ğunu i şaretli hale getirin. “OPT İONS”tan Apply (Uygula) ve Okey (Tamam) ikonlarına basarak çıkın. 3.3.5. KOMUTLARA BA ŞVURMAK AutoCAD komutları, AutoCAD kullanımına rehberlik eder. • Komutu ismiyle veya di ğer komut girme yöntemleri ile girip ENTER veya SPACEBAR tu şuna basın. Girilen her bir komut aynı görevi yerine getirir, her biriyle aynı i şlevi görmek mümkündür. Bu çalı şmada a şa ğıdaki komut girme kalıbı kullanılmı ştır. Örnek olarak PAN komutunu ele alalım. 47 Standard toolbar: View menu: Pan Shortcut menu: Çizim alanında mouse’un sa ğ tu şuna tıklayın, çıkan menüden PAN komutuna seçin. Komut Satırından: Komut satırına PAN yazın Kısa yol menülerinin kullanılması, sistem de ği şkenlerini kullanılır hale getirmenizle mümkündür. Komuttan çıkmak istedi ğinizde ESC tu şuna basarak komuttan çıkabilirsiniz. 3.3.4.6. SAYDAM KOMUTU KULLANARAK: (Using Transparent Commands) Herhangi bir komutun kullanımı s ırasında aktif olan komutu devam ettirerek ba şka bir komut kullanma imkanı vardır. AutoCAD programı içinde bu komutlara Transparent komutları denir. Örne ğin, Line komutunu kullanırken ‘Zoom komutu girildi ğinde komut satırında bir de ği şiklik oldu ğu görülecektir. Komut satırında (<<) bu şekilde bir sembol ile kar şıla şılır. Zoom komutunun kullanımı tamamlandıktan sonra Line komutunun kullanımı hâlâ devam ediyor olacaktır. Zoom komutundan önce kullanılan (‘) apastrof işareti bu komutun transparent bir komut oldu ğunu belirtmektedir. Command: Line Specify first point: 'Grid >>Specify grid spacing(X) or [ON/OFF/Snap/Aspect] : on Resuming LINE command Specify first point: Komut satırında iken ENTER veya SPEACEBAR tu şlarına basıldı ğında en son çalı ştırılmı ş olan komuta yeniden ula şılabilir. En son çalı ştırmı ş olan 48 komut sistem de ği şkeni tarafından tutulmaktadır, ENTER veya SPEACEBAR tu şlarına basmakla en son kullanılan komut yeniden aktif hale getirilebilir. Çalı ştırmak istedi ğiniz bir komutu iptal etmek istedi ğinizde ESC tu şuna basılmalıdır. AutoCAD komutları hakkında etkili ve çabuk bilgi eri şimi sa ğlanabilir. AutoCAD’in yardım menüsünden yararlanarak herhangi bir komut hakkında yardım alınabilir. E ğer hiçbir komut aktif de ğilse, kısayol menüsünden komut seçimi yapılabilir. Mouse ikonu çizim alanında iken sa ğ tu şa tıklayarak açılacak menüden en son kullanılan komuta veya sık kullanılan komutlara ula şmak mümkündür. Şekil 3.15. Kısa Yol Menüsü İle Komut Girme NOT: Her hangi bir komutu i şletmek, komut içerisinde çe şitli metotların i şletilmesini gerektirir. Bazı komutların i şlevi komutu çalı ştırmakla ba şlar ve sona erer, örne ğin REGEN komutu gibi. Di ğer komutlar için, komutların i şlevini tamamlaması ek bilgi veya hareketleri tamamlamakla mümkündür.