3 - Halk Sağlığı Bağışıklık ve Bağışıklama BA Ğ I Ş IKLIK VE BA Ğ I Ş IKLAMA Dr. Osman GÜNAYDersin Amac Ba ğ ş klaman n temel ilkeleri ve ü lkemizdeki ba ğ ş klama uygulamalar hakk nda bilgi vermek.Ö ğ renme Hedefleri 2 saatlik dersin sonunda ö ğ renciler; Ba ğ ş kl t ü rlerini say p tan mlayabilecek, 1. Aktif ba ğ ş klaman n temel ilkelerini sayabilecek, 2. A ş kontrendikasyonlar n sayabilecek, 3. A ş lar n ö nemli yan etkilerini sayabilecek 4. T ü rkiye’de uygulanan a ş takvimini 5. a ç klayabilecek, Rutin a ş lar n ö zelliklerini a ç klayabilecek 6. So ğ uk zincir ve kitlesel imm ü nite kavramlar n 7. tan mlayabileceklerdir.4 Ba ğ ş kl k Ba ğ ş kl k terimi, konak ç n n enfeksiyon etkenlerine kar ş savunma durumunu, yani diren ç fakt ö rlerinin olu şturdu ğ u durumu ifade eder. O. Günay5 Ba ğ ş kl k Tipleri A. Do ğ al ba ğ ş kl k T ü re has • Irka has • Bireysel • B. Kazan lm ş ba ğ ş kl k Aktif • Pasif • O. Günay6 Do ğ al Ba ğ ş kl k Enfeksiyon etkeni veya onun ü r ü nleri ile kar ş la şma s ö z konusu olmaks z n konak ç da do ğ al olarak var olan ba ğ ş kl kt r. İ nsanlarda hastal k yapan bir ç ok etkenin hayvanlarda hastal k yapmamas bu tip ba ğ ş kl ğ a ba ğ l d r. O. Günay7 Kazan lm ş (akkiz) Ba ğ ş kl k Konak ç lar n enfeksiyon etkeni veya onun ü r ü nleri ile kar ş la şmas sonucunda ortaya ç kan ba ğ ş kl kt r . O. Günay8 Aktif Ba ğ ş kl k Konak ç n n kendisinin enfeksiyon etkeni veya onun ü r ü nleri ile kar ş la şmas sonucu kazand ğ ba ğ ş kl kt r. Aktif ba ğ ş kl k iki şekilde kazan l r: Do ğ al aktif ba ğ ş kl k • Yapay aktif ba ğ ş kl k • O. Günay9 Pasif Ba ğ ş kl k Bir konak ç da olu şan ba ğ ş kl k ü r ü nlerinin bir ba şka konak ç ya ge ç mesi ile olu şan ba ğ ş kl kt r. İ ki şekilde olu ş abilir Do ğ al pasif ba ğ ş kl k • Yapay pasif ba ğ ş kl k • O. Günay10 Kitlesel İ mm ü nite (Herd Immunity) Toplumun belli bir b ö l ü m ü n ü n herhangi bir yolla bir etkene kar ş ba ğ ş k olmas halinde bula şma zincirinin k r laca ğ ve yay l m n duraca ğ kabul edilir. Bunun i ç in gerekli olan ba ğ ş kl k oran etkenin transmisibilitesine ve hassas bireylerin da ğ l m bi ç imine g ö re de ğ i şir. O. GünayO. Günay 11 Hastal klar Bula şt r c l k (ki şi) Kitlesel İ mm ü nite Oranlar (%) Difteri 6 – 7 85 K zam k 12 – 18 83 – 94 Kabakulak 4 – 7 75 – 86 Bo ğ maca 12 – 17 92 – 94 Polio 5 – 7 80 – 86 K zam kc k 5 – 7 80 – 85 Ç i ç ek 6 – 7 83 – 85 Baz Hastal klarda Kitlesel İ mm ü nite OranlarBa ğ ş klama HizmetleriO. Günay 13O. Günay 14O. Günay 15 Ba ğ ş klama Aktif ba ğ ş klama: A ş lar ? Pasif ba ğ ş klama: Serumlar ve ? GammaglobulinlerO. Günay 16 A ş lar n S n fland r lmas ( Antijenin kayna ğ na g ö re) Vir ü s a ş lar ? Bakteri a ş lar ? Toksoid a ş lar ?O. Günay 17 A ş lar n S n fland r lmas ( Antijenin tipine g ö re) Canl (Attenue) a ş lar ? Ö l ü ( İ naktive) a ş lar ? Toksoid a ş lar ? Biyoteknolojik a ş lar ?O. Günay 18 A ş lar n S n fland r lmas ( Uygulama durumuna g ö re) Rutin a ş lar: HepB, BCG, DaBT-IPA-Hib, ? OPA, KPA, KKK, DaBT- IPA , Td, TT Ö zel ki ş i ve gruplara yap lan a ş lar : ? Kuduz, Influenza vb İ ste ğ e ba ğ l olarak yap lan a ş lar: ? HAV, Su Ç i ç e ğ i vb Geli ş tirilen a ş lar: AIDS, S tma vb ?O. Günay 19 Rutin A ş lar BCG: Canl , bakteri Polio (OPA): Canl , vir ü s; (IPA): Ö l ü , vir ü s Difteri: Toksoid Tetanoz: Toksoid Bo ğ maca: Ö l ü , bakteri; Asell ü ler Bo ğ maca: Sub ü nit K zam k: Canl , vir ü s K zam kc k: Canl , vir ü s Kabakulak: Canl , vir ü s Hepatit B: Rekombinant, vir ü s Hib: Ö l ü , bakteri KPA: Sub ü nit , bakteriO. Günay 20 A ş Uygulamas nda Dikkat Edilecek Hususlar A ş dozu ? A ş say s ? A ş tekni ğ i ? A ş lar aras ndaki s ü re ? E şzamanl a ş lama ? Kombine a ş lar ? Kay t ? Yan etkileri hat rlatma ?O. Günay 21 A ş Komplikasyonlar Hafif komplikasyonlar ? Ate ş, k rg nl k, a ş yerinde k zar kl k, şi şlik, a ğ r Ciddi komplikasyonlar ? Konv ü lsiyon (Bo ğ maca) Ensefalit (Kuduz) A ş n n yayg nla ş mas (BCG) Paralizi (OPV) AnaflaksiO. Günay 22 So ğ uk Zincir (Cold Chain) A ş n n ü retim yerinden uygulama yerine ? kadar ta ş nmas ve depolanmas s ras nda, belli s cakl k derecelerinde muhafaza edilmesini sa ğ layacak sistemdir Bu ko şullar a ş n n cinsine ve planlanan ? ta ş ma/depolama s ü resine g ö re de ğ i şirO. Günay 23 Birinci Basamak Sa ğ l k Kurulu ş lar nda A ş lar n Saklanmas A ş ihtiyac n n ayl k olarak belirlenmesi ? A ş nakil kab ile getirme ? Buzdolab nda depolama ? So ğ uk zincir sorumlusu ? Buzdolab n n izlenmesi ve kay t ?O. Günay 24 Buzdolab na A ş lar n Yerle ş tirilmesi Klasik buzdolaplar nda; Ü st rafta canl vir ü s a ş lar ? Ortada BCG ? Alt raflarda di ğ er a ş lar ? Kapakta a ş yok ? Buzlukta buz ak ü s ü ? Sebzelikte su bidonu ? Buzdolab n n tipine dikkat edilmeliO. Günay 25 Ç ocukluk Ç a ğ A ş Takvimi (T ü rkiye – 2011) A Ş ILAR Do ğ umda 1 ayl k 2 ayl k 4 ayl k 6 ayl k 12 ayl k 18 – 24 ayl k 1. S n f 8. S n f Hep B I II III BCG I DaBT-IPA-Hib I II III R KPA I II III R KKK (MMR) I R OPA I II DaBT- IPA R Td RRutin Ba ğ ş klama Hedefleri Her antijen i ç in en az %95 a ş l olmal • 12 ay n bitirmi ş ç ocuklar n en %90’ tam • a ş l olmalO. Günay 27 Do ğ urgan Ç a ğ Kad nlar n Tetanoz A ş lar Gebeli ğ in 4. ay nda ilk doz (TT1) ? Bir ay sonra ikinci doz (TT2) ? Alt ay sonra üçü nc ü doz (TT3) ? Bir y l sonra d ö rd ü nc ü doz (TT4) ? Bir y l sonra be şinci doz (TT5) ?O. Günay 28 Ka ç r lm ş F rsat A ş olmas gereken bir ki şi herhangi bir nedenle bir sa ğ l k kurulu şuna ba şvurdu ğ u halde, eksik a ş lar n n yap lmamas .O. Günay 29 A ş lar n kayd (Yaz lmayan i ş lem yap lmam ş demektir) Yap lan a ş lar ilgili sa ğ l k kurulu şunca ? kaydedilmeli, Ü st kurulu şlara bildirilmeli, ? Ailenin izlemesi i ç in a ş kart verilmelidir. ?O. Günay 30 Pasif Ba ğ ş klama Serumlar (heterolog, homolog) ? Gamma globulinler (imm ü nglobulinler) ?O. Günay 31 İ mmünglobulinler Standart İ mm ü nglobulin ? Spesifik İ mm ü nglobulin (T İ G vb) ?O. Günay 32 Ö zellikleri Ç abuk etki ? K sa s ü reli etki ?O. Günay 33 Kullan m Alanlar Bakteriyel hastal klar (koruma, tedavi) ? Viral hastal klar (koruma, tedavi) ? Zehirlenmeler (tedavi) ? Rh uyu şmazl ğ (koruma) ?O. Günay 34 HAYD İ ÇOCUKLAR A Ş IYA HAYD İ ÇOCUKLAR A Ş IYA !!!