2 - Anatomi Baş Kasları BA Ş IN KASLARI VE FAS İ ALARI : MUSCULI CAPITIS ET FASCI E Ba ş n kaslar y ü z kaslar ( musculi faciales ) ve ç i ğneme kaslar ( musculi masticatorii ) olmak ü zere iki gruba ayr l r. Ayr ca g ö z k ü resini hareket ettiren kaslar, orta kulaktaki kaslar, dil kaslar , l arynx ve farinks kaslar da, ilgili b ö l ü mlerde anlat lacakt r. Y ü z kaslar (mimik kaslar ) : (Musculi faciei) : Fascia superficialis ’ in (Fascia subcutanea) iki yapra ğ aras nda bulunan deri kaslar d r. Mimik kaslar genellikle y ü z ü n fasias veya kemi ğinden ba ş lay p , derisinde sonlan r. Bu kaslar da ; kafa derisini, kulak kep ç esini, g ö z kapa ğ n hareket ettiren kaslar, burun ve a ğ z etraf ndaki kaslar olmak ü zere be ş gruba ayr l r. Bu gruba dahil olan platysma boyunda bulunmas nedeniyle, boyun kaslar ile birli kte anlat lacakt r. Kafa derisinin kaslar ve fasialar M. epicranius: M. occipitofrontalis ve m. temporoparietalis olmak ü zere iki k sma ayr l r. M. occipitofrontalis: Oksipital kemik t en ka ş lara kadar uzanan bu yass yaprak ş eklindeki kas n, venter fronta lis ve venter occipitalis olmak ü zere iki b ö l ü m ü vard r. Bu iki b ö l ü m ü , orta k s mda galea aponeurotica denilen geni ş bir aponeu vroz birbirine ba ğlar. Venter frontalis d ö rt kenarl olup iki ucu da kemi ğe tutunmaz. Bu kas ü st tarafta sutura coronalis ’ in yak n nda galea aponeurotica ile birle ş ir. Venter occipitalis de d ö rt kenarl olup k sa bir kiri ş le oksipital kemi ğin linea nuchalis superior ’ un dan ve temporal kemi ğin pars mastoidea ’ s ndan ba ş lar. Yukar ya do ğru paralel olarak ç kan kas lifleri, galea aponeu rotica ’ n n arka ucuna yap ş arak sonlan r. M. temporoparietalis: Geni ş ve ince bir tabaka ş eklinde olan bu kas, k ula ğ n ö n ve yukar k sm nda fascia temporalis ’ den ba ş lar, yukar da galea aponeurotica ’ n n yan kenarlar nda sonlan r. Galea aponeurotica: Kafan n ü st k sm nda m. occipitofrontalis ’ in iki karn (venter occipitalis ve venter frontalis) aras nda bulunur. Bu kaslardan ba ş ka arka tarafta protuberentia occipitalis externa ile linea nuchalis suprema ’ ya yap ş r. Ö n tarafta ise venter frontalis ’ ler aras n daki aral ğ kapatacak ş ekilde uzan r. Yan taraflar na ise m. temporoparietalis ’ ler tutunur. Galea aponeurotica, deriye s k ca yap ş kt r, fakat pericanium ’ dan fasial bir aral k ile ayr lm ş durumdad r. Bu nedenle galea aponeurotica, s k ca yap ş k oldu ğu deri ile birlikte pericranium ü zerinde hareket edebilir. Fonksiyonu: M. occipitofrontalis ’ in her iki karn birlikte ç al ş t ğ nda kafa derisini arkaya ç ekerek ka ş lar yukar ç eker, al n derisinde k r ş klar, oluklar olu ş ur. Venter frontalis yaln z ba ş na ç a l ş t ğ nda, sadece ka ş lar yukar ç eker. M. temporoparietalis, kafa derisini yanlardan ç ekerek gerer. M. occipitofrontalis ile birlikte ç al ş arak al ndaki oluklar n olu ş mas na ve g ö z kapaklar n n daha fazla a ç lmas na katk da bulunur. Ayr ca bir miktar kul ak kep ç esinin kald r lmas nda da g ö rev yapar. Sinirleri : N. facialis ’ in dallar taraf ndan innerve edilir. Kulak kep ç esi kaslar : Kulak kep ç esini hareket ettiren kaslar insanda fazla geli ş memi ş olup rudimenter durumda bulunurlar. Bu kaslar; m . auricularis anterior, m. auricularis superior ve m . auricularis posterior olarak isimlendirilirler. G ö z kapa ğ kaslar : M. levator pa lpebrae superioris, m. orbicularis oculi, m. corrugator supercilii ve m. depressor supercilii olmak ü zere d ö rt adettir. Bunlardan bir incisi orbita i ç inde bulunmas nedeniyle g ö z kaslar ile birlikte anlat lacakt r. 1M. orbicularis oculi: Pars palpebralis, pars orbitaliis ve pars lacrimalis o lmak ü zere üç b ö l ü mden olu ş ur. G ö z kapaklar n n i ç inde tarsus superior ve inferior denilen yar m a ya benzeyen sa ğlam ba ğ dokusu yap lar bulunur. Bu tarsuslar n d ş u ç lar os zygomaticum ’ a lig. palpebrale laterale, i ç u ç lar da maxilla ’ n n proc. frontalis ’ ine lig. palpebrale mediale arac l ğ ile tutunurlar. Lig. palpebrale laterale ’ nin de y ü zeyelinde r aphe palpebralis lateralis bulunur. Raphe palpebralis lateralis alt ve ü st g ö z kapa ğ ndan gelen kas liflerinin (pars palpebralis) kayna ş mas ile olu ş an zay f bir yap d r. Pars palpebralis, ince ve soluk renkli olup , g ö z kapa ğ i ç inde bulunur. Lig. palpebr ale mediale ’ den ba ş layan lifleri, raphe palpebralis lateralis ’ de sonlan r. M. orbicularis oculi ’ nin pars palpebralis ’ in periferinde kalan b ö l ü m ü ne, pars orbitalis denilir. Pars orbitalis , daha kal n ve koyu renkli olup medialde lig. palpebrale mediale ’ den ba ş lar, lateralde hi ç bir yere tutunmaks z n bir halka olu ş turar ak tekrar ayn yap da sonlan r. Pars lacrimalis : K üçü k ve ince bir kas olup d ş tan g ö r ü lmez. Lig. palpebrale mediale ve saccus lacrimalis ’ in ark a k sm nda bulunur. Bu par ç a lacrimal kemi ğin cr ista lacrimalis posterior ’ u ndan ba ş lar. Saccus lacrimalis ’ i ö nce arkas ndan, daha sonra d ş ndan sarar. Ü st ve alt iki ş erit ş eklinde her iki tarsus ’ un medial u ç lar nda ve lig. palpebrale mediale ’ de sonlan r. M. corrugator supercilii: K üçü k, ince ve uzun olan bu kas, ka ş lar n medial yar s nda m. orbicularis oculi ve venter frontalis ’ in derininde bulunur. Arcus superciliaris ’ in i ç ucundan ba ş lar, yukar -d ş tarafa do ğru uzan r ve arcus superciliaris ’ in orta b ö l ü m ü n ü n ü st k sm nda deriye yap ş arak sonlan r. M. depressor supercilii: M.corrugator supercilii ’ nin medial taraf nda bulunur ve pars palpebralis ’ in i ç k sm ndan yukar ya, ka ş derisine uzan r. Fonksiyonlar : M. orbicularis oculi, g ö z kapaklar n n sifinkteridir. G ö z kapaklar n n normal olarak zorlanmadan kapanmas n pars palpebralis sa ğlar. Pars orbitalis ise g ö z kapaklar n s k ca kapatmaya yarar. Kas n her iki par ç as birlikte kontraksiyon yapt ğ nda, g ö z kapaklar n s k ca kapatmalar yan s ra al n ş akak ve yanak derilerini de mediale do ğru biraz ç eke rler. Ü st g ö z kapa ğ n a ç an m. levator palpebrae superioris, bu kas n antagonistidir. M. orbicularis oculi ’ nin g ö z kapa ğ n kapatmas esnas nda, lig. palpebrale mediale gerilir. Bu ba ğa tutunan saccus lacrimalis ’ in duvar da d ş a ve ö ne do ğru ç ekilerek kes e i ç inde negatif bas n ç olu ş ur. Bu olay da, g ö z p nar nda biriken fazla g ö zya ş n n emilmesine neden olur. Pars lacrimalis, g ö z kapaklar n n medial k sm n arkaya do ğru ç ekmesi yan s ra, d ş ndan ge ç ti ği saccus lacrimalis ’ e bas n ç yapa rak, i ç erisine emilmi ş olan g ö z ya ş n n a ş a ğ do ğru inmesini sa ğlar. M. corrugator supercilii, ka ş lar a ş a ğ ve i ç e ç ekerek ç at k ka ş dedi ğimiz hareketi yapt r r ve al nda da vertikal oluklar olu ş turur. M. depressor supercilii de ka ş lar n i ç k s mlar n a ş a ğ ç eker. Sinirleri: N. facialis ’ in dallar taraf ndan innerve edilirler. Burun Kaslar : M. procerus, m. nasalis ve m. depressor septi olmak ü zere üç adettir. M. procerus : Burun k ö k ü nde bulunan piramit ş eklinde k üçü k bir kast r. Burun kemi ğinin alt k sm ile buraya kom ş u burun k k rda ğ ndan ba ş lar, yukar da iki ka ş aras ndaki deride sonlan r. M. nasalis: Pars transversa ve pars alaris olmak ü zere iki b ö l ü m ü vard r. Pars transversa fossa incisiva ’ da n ba ş lar, lifleri yukar ve i ç tarafa do ğru seyrederek kar ş tar af n lifleri ile birlikte burun s rt nd aki kiri ş bir yap da sonlan r. Ü st lifleri m. procerus ’ un kiri ş ine kar ş r. Pars alaris ’ in bir ucu burun k k rda ğ n n kenar na, di ğer ucu ise burnun ucundaki deriye tutunur. M. depressor septi: Ü st orta kesici di ş hizas nda maxilla ’ da n ba ş lar, burun b ö lmesinin alt kenar ve burun kanatlar n n arka k sm nda sonlan r bu kas n lifleri duda ğ n kas ve mukoza tabakalar aras nda bulunur. Fonksiyonlar : M. procerus ka ş lar n i ç k s mlar n a ş a ğ ç ekerek burnun k ö k k sm nda k r ş kl klar olu ş tu rur. M. nasalis ’ in pars alaris ’ i burun deliklerini geni ş letir, pars transversa ’ s 2ise daralt r. M. depressor septi, di ğer kaslar n antagonisti olarak ç al ş r, dolay s yla burun deliklerini kapat r. Sinirleri: N. facialis ’ in dallar taraf ndan innerve edili rler. A ğ z ve ç evresindeki kaslar : M. levator labii superioris: For. infraorbitale ’ nin yukar s nda ve orbita kenar n n alt k sm nda bir k s m lifleri maxilla ’ dan, bir k s m lifleri de os zygomaticum ’ dan ba ş lar. A ş a ğ ve i ç e do ğru uzanan kas lifleri, ü st dudakta sonlan r. M. levator labii superioris alaque nasi: Sulcus nasolabialis ’ in alt nda bulunan bu kas m axilla ’ n n proc . frontalis ’ in den ba ş la r. A ş a ğ ve d ş tarafa do ğru uzan arak burun k anad nda ve ü st duda k derisinde sonlan r. M. levator anguli oris: Fossa canina ’ dan ba ş lar, a ğz n k öş esinde sonlan r. Burada lifleri m. zygomaticus major, m. depressor anguli oris ve m. orbicularis oris ile kar ş r. M. zygomaticus major: Sutura zygomaticotemporalis ’ in ö n ü nde os zygomaticum ’ dan ba ş lar, a ş a ğ ve mediale do ğru uzanarak a ğ z k öş esinde di ğer kaslarla kayna ş arak sonlan r. M. zygomaticus minor: Sutura zygomaticomaxillaris ’ in arkas nda zygomati k kemi ğin d ş y ü z ü nden ba ş lar, a ş a ğ ve i ç e do ğru seyrederek ü st dudakta m. zygomaticus major ile m. levator labii superio ris aras nda sonlan r. Fonksiyonlar : M. levator labii superioris, ü st duda ğ n esas kald r c kas d r. M. levator labii superioris alaeque nasi, ü st duda ğ yukar kald r lmas yan s ra, burun deliklerini de geni ş letir. M. zygomaticus minor ve m. levator l abii superioris ile birlikte sulcus nasolabialis ’ i olu ş turur. M. zygomaticus major, g ü lme esnas nda a ğ z k öş elerini yukar ve arka tarafa do ğru ç eker. Sinirleri: N. facialis ’ in dallar taraf ndan innerve edilirler. M. risorius: M. masseter ’ in fasias ndan ba ş lar, platysma ’ n n y ü zeyelinde horizontal olarak ö ne do ğru uzan r ve a ğ z k öş esi derisinde sonlan r. M. depressor labii inferioris: K üçü k ve d ö rtgen ş eklinde bir kast r. Symphysis menti ile for. men t ale aras nda n ba ş lar, yukar ve i ç e do ğru uzanarak alt dudak derisinde sonlan r. M. depressor anguli oris: Corpus mandibulae ’ nin alt kenar n dan ba ş lar, yukar do ğru uzanarak a ğ z k öş esinde sonlan r. Lifleri di ğer kas lifleri ile kar ş r. M. mentalis: Alt kesici di ş lerin juga alveolaria ’ s ndan ba ş lar, a ş a ğ v e i ç e do ğru uzanarak ç ene ucu derisinde sonlan r. M. transversus menti: Ç ene ucunda orta hatt ç aprazlayan bu k üçü k kas, %40 oran nda bulunmayabilir. S kl kla m. depressor anguli oris ile devam eder. Fonksiyonlar : M. risorius tebess ü m esnas nda oldu ğu gib i, a ğ z k öş elerini d ş a- arkaya ç eker. M. depressor labii inferioris, alt duda ğ a ş a ğ ve biraz da d ş a ç eker. M. depressor anguli oris, m. levator anguli oris ile m. zygomaticus ’ un artagonisti olarak a ğ z k öş esini a ş a ğ do ğru ç eker. M. levator anguli oris ile birlikte ç al ş t ğ zaman a ğ z k öş esini mediale do ğ ru ç eker. M. mentalis, alt duda ğ yukar ç ekerek ö ne do ğru uzat r. Bu esnada ç ene derisinde bir oluk olu ş ur. Bu grupta incelenmeyen platysma da bu kaslarla birlikte ç al ş arak a ğ z k öş esini arkaya ve a ş a ğ ya do ğru ç eker. Sinirleri: N. facialis ’ in dallar taraf ndan innerve edilirler. Modiolus anguli oris: Angulus oris ’ in hemen yan taraflar nda bulunan ba ğ dokusu bir yap d r. İ ş aret ve ba ş parma ğ m z aras nda buras kontrol edilerek hissedilebilir. Y ü z kas lar n n bir k sm buraya tutunur. M. orbicularis oris: Bu kas n lifleri, a ğ z etraf nda farkl y ö nlerde uzanan bir ç ok tabakalar olu ş tururlar. Bu kas n liflerinin bir k sm , di ğer mimik kaslar n uzant lar na, bir k sm da as l dudaktaki liflere aittir. Etra f kaslardan gelen liflerin b ü y ü k bir b ö l ü m ü , m. buccinator ’ dan gelir ve m. orbicularis oris ’ in derin tabakas n olu ş turur. M. buccinator ’ dan gelen bu liflerin y ü zeyelinde, her iki taraftaki m. levator anguli oris ile m. depressor anguli oris ’ in lifleri bul unur. Bu lifler, a ğ z k öş esinde birbirlerini ç aprazlayarak m. levator anguli 3oris ’ inkiler alt dudakta, m. depressor anguli oris ’ inkiler ise ü st dudakta uzanarak, orta hatta deride sonlan rlar. Bu kaslardan ba ş ka m. levator labii superioris, m. zygomaticus major ve m. depressor labii inferioris ’ den gelen lifler de burada bulunur. Duda ğ n kendi ö zel kas lifleri, dudak derisi ile dudak mukozas aras nda uzan rlar. Oblik olarak seyreden bu lifler, di ğer kas lifleri aras ndan ge ç erler. Bu kas liflerine ilavete n bir k s m kas lifleri de m. orbicularis oris ’ i yukar da maxilla ile septum nasi ’ ye, a ş a ğ da ise mandibula ’ ya ba ğlar. Fonksiyonlar : M. orbicularis oris, dudaklar n esas kapat c s d r. Ç evreden gelip derinde uzanan lifler ile oblik seyreden esas dudak li fleri, dudaklar s k ca ç ene kemiklerine yaslarlar. Y ü zeyel lifler ise ö zellikle ç apraz yapanlar, dudaklar s k ca birbirine yakla ş t r r ve ö ne do ğru ç eker. Sinirleri: N. facialis ’ in dallar taraf ndan innerve edilirler. M. buccin ator: Yana ğ n esas kas o lup a ğ z bo ş lu ğunun yan taraf nda bulunur. D ö rtgen ş eklinde olan bu kas, di ğer y ü z kaslar n n derininde ve maxilla ile mandibula ara s nda bulunur. Bu kas molar di ş ler hizas nda maxilla v e mandibula ’ n n proc. alveolaris ’ lerinden ve raphe pterygomandibularis ’ ten ba ş lar. Ö n tarafa do ğru biraz toplanarak seyreden kas n en ü st ve en alt lifleri ç apraz yapmadan, kendi hizalar ndaki dudaklarda derin tabakay olu ş turarak uzan rlar. Orta k s m lifleri ise ç apraz yaparak a ş a ğ dan gelen lifler ü st dudakta, yukar dan g elen lifler ise alt dudakta seyrederler. M. buccinator ’ un ü zeri, fascia buccopharyngea ve corpus adiposum buccae denilen ya ğ tabakas ile ö rt ü l ü d ü r. İ ç y ü z ü ise gl. buccalis ’ ler ve a ğ z mukozas ile kapl d r. Bu kas, ü st ikinci molar di ş hizas nda gl. paro tidea ’ n n kanal olan ductus parotideus taraf ndan delinmi ş tir. Fonksiyonu: Yana ğ di ş lere do ğru bast rarak g dalar di ş ler aras na itmesi nedeniyle, yard mc bir ç i ğneme kas olarak kabul edilir. Yine bu kas a ğ z i ç inde hapsedilen havay kuvvetli bir ş eki lde d ş ar at lmas nda fonksiyon g ö r ü r. Bu nedenle de ü f ü rt ü c ü kas olarak da bilinir. Genellikle m. orbicularis oris ile birlikte ç al ş r. Siniri: N. facialis ’ in dallar taraf ndan innerve edilirler. Raphe pterygomandibularis: M. constrictor pharyngis sup erior ile m. buccinator ’ un orta b ö l ü mlerinin ba ş lad ğ tendin ö z bir yap d r. M. constrictor pharyngis superior, m. buccinator ve m. orbicularis oris, a ğ z bo ş lu ğu ve yutak etraf nda bir halka olu ş turarak sifinkter vazifesi g ö r ü rler. Bu üç kas, sadece bu ra phe pterygomandibularis taraf ndan kesilmi ş lerdir. Di ğer b ö l ü mlerde birbirinin devam ş eklindedirler. Bu kiri ş yap yukar da hamulus pterygoideus ’ a, a ş a ğ da mandibula ’ daki linea mylohyoidea ’ n nn arka ucuna yap ş r. Raphe pterygomandibularis ’ in i ç y ü z ü a ğ z mukozas ile d ş y ü z ü ramus mandibulae ile ö rt ü l ü d ü r. Ramus mandibulae ile aralar nda bir miktar ya ğ dokusu bulunur. Fascia buccopharyngea: M. constrictor ’ lar, raphe pterygomandibularis ile m. buccinator ’ un d ş y ü z ü n ü ö rten fasiad r. Corpus a diposum bucca e (Bicha t ’ un ya ğ ki tlesi): M. masseter ’ in ö n taraf nda ve m. buccinato r ’ un ü zerinde bulunan bir ya ğ ki tlesidir. Fascia subcutanea ve kaslar ö rten fa scia buccopharyngea aras ndaki aral kta bulunur. Ç i ğneme kaslar (Musculi masticatorii) : Fascia temporalis : M. temporalis ’ i saran aponeurotik g ö r ü n ü ml ü kuvvetli fibr ö z bir tabakad r. Fascia temporalis, fascia profunda ’ n n kranialdeki son uzant s olup, linea temporalis superior ’ a yap ş arak sonlan r. Bu ç izginin yukar s nda fascia profunda, yerini pericranium ’ a (buradaki periosteum ’ a verilen isim) b rak r. Fascia temporalis ’ i deri, galea aponeurotica ve fascia subcutanea ö rter. Fascia temporalis ’ in linea temporalis superior ’ a yak n ü st b ö l ü m ü tek yaprak ş eklinde ve ince yap l d r. Arcus zygomaticus ’ a yak n alt b ö l ü m ü ise, lamina superficialis ve lamina profunda olmak ü zere kal n iki yaprak ş eklindedir. Lamina profunda arcus zygomaticus ’ un i ç kenar na, lamina superficialis ise d ş kenar na tutunur. Lamina superficialis, a ş a ğ da fascia masseterica olarak uzan r. De rin ve y ü zeyel yapraklar aras nda bir miktar ya ğ dokusu, damarlar ve sinirler bulunur. 4Fascia parotidea ve fascia masseterica: Birbirinin devam olmalar ve yak n ili ş kilerden dolay fascia parotideomasseterica olarak da isimlendirilir ve birlikte anlat l r. Bu fasia ö nde, m. masseter ’ in d ş y ü z ü n ü ö rter ve arkada iki yapra ğa ayr larak gl. parotidea ’ n n her iki y ü z ü n ü de ö rter. Yukar da arcus zygomaticus ’ a tutunur, a ş a ğ da ise fascia cervicalis ile devam eder. Arka tarafta, m. sternocleidomastoideus ’ u ö rten fascia cervicalis (fascia profunda) ile devam eder. Gl. parotidea ’ n n d ş y ü z ü n ü ö rten fasia parotidea, daha y ü zeyde bulunan s k ve sa ğlam yap l fascia subcutanea ile kayna ş m ş durumdad r. Ayr ca bu fasia bezin kaps ü l ü ne de yap ş kt r. Bu nedenle, gl. parotidea ’ y kaps ü l ü nden d ş ar almak m ü mk ü n de ğildir. Halbuki gl. submandibularis kaps ü l ü nden kolayl kla d ş ar al nabilir. Fasian n gl. parotidea ’ n n derin y ü z ü n ü ö rten b ö l ü m ü , arkada ramus mandibulae ’ yi de ge ç erek m. digastricus ’ un arka karn n s aran fa sia ile birle ş ir. Bu birle ş me yerinde kal nla ş arak lig. stylomandibulare ’ yi olu ş turur. Bu ba ğ p roc. styloideus ile angulus mandibulae aras nda uzan r. Fascia parotideomasseterica ’ n n m. masseter ’ i ö rten k sm na, fascia masseterica denilir. Fascia masseter ica, ö n tarafta ramus mandibula ’ n n ö n kenar n dolanarak i ç y ü z ü ne sokulur. A ş a ğ da ve arkada mandibula kenar na yap ş arak, m. masseterin i ç in bir kompartman olu ş turur. Fascia pterygoidea: M. pterygoideus lateralis ve medialis ’ i sarar. A ş a ğ da, angulus m andibulae ’ ya yap ş r . D aha a ş a ğ da fascia masseterica ve fascia cervicalis ile deva m eder. M. pterygoideus medialis ’ in derin y ü z ü boyunca yukar ve ö n tarafa do ğru uzanarak, bu kas n ba ş lad ğ proc. pterygoideus ’ a yap ş r. M. pterygoideus medialis ’ in mandi bula ’ ya tutundu ğu yerde fascia pterygoidea da, kemi ğe tutunur. Bu fasia daha yukar da kas n her iki y ü z ü n ü de ö rter. D ş y ü z ü n ü ö rten fasia, yukar ya do ğru uzanarak m. pterygoideus lat e ralis ’ i sarmak ü zere iki yapra ğa ayr l r. M. pter y goideus lateralis ’ i s ard ktan sonra, bu kas n ba ş lad ğ yerlerde kemi ğe tutunarak son bulur. Her iki pterygoid kas aras nda bulunan fasia, lamina lateralis proc. ptery g oidei ’ den spina ossis sphenoidalis ’ e uzanan bir ç izgi boyunca kemi ğe tutunur . Bu fasia ’ n n spina ossis sphe no idalis ’ e tutunan k sm , lingula mandibulae ’ ye uzanan kuvvetli bir band ş eklinde lig. sphenomandibulare ’ yi olu ş turur. Yine spina ossis sphenoidalis ’ ten lamina lateralis proc. pterygoidei ’ ye uzanan bir band, lig. pterygospinale ’ yi olu ş turarak iki pterygoid k as aras nda uzan r. Bu fasialar n olu ş turdu ğu ç i ğneme kompart man nda, d ö rt adet ç i ğneme kas , ramus mandibulae ve corpus mandibulae ’ nin arka b ö l ü m ü bulunur. Bu kompartman fascia masseterica ile fascia temporalis y ü zeyelden s n rlar. Fascia temporalis ’ in kas n derin y ü z ü n ü ö rten yapra ğ ve fascia pterygoidea ise derinden s n rlar. M. temporalis: Fossa temporalis ’ i dolduran kal n bir kast r. Fossa temporalis ’ in taban n n t ü m ü ile fascia temporalis ’ in lamina profunda ’ s ndan ba ş lar. A ş a ğ ve ö ne do ğru bir ar aya toplanarak uzanan kas lifleri, m üş terek bir kiri ş te toplanarak arcus zygomaticus ’ un medialinden ge ç er. Bu kiri ş proc. coronoideus ’ un tepesi, i ç y ü z ü ne , ö n kenar na ve son molar di ş e kadar ramus mandibulae ’ nin ö n kenar na yap ş arak sonlan r. Kas n ö n b ö l ü m lifleri vertikale, arka b ö l ü m lifleri ise horizontale yak n bir pozisyonda bulunurlar. Fonksiyonu: Ç eneyi kapat r, horizontale yak n seyreden arka b ö l ü m lifleri ç eneyi arkaya ç eker. Siniri: N. m andibularis ’ in dal taraf ndan innerve edilir. M. massete r: D ö rtgen ş eklinde kal n bir kast r. Pars superficialis ve pars profunda olmak ü zere iki b ö l ü mden olu ş ur. Pars superficialis, derin b ö l ü m ü nden daha b ü y ü k olup, kal n tendin ö z bir yap ile maxilla ’ n n proc. z ygomaticus ’ undan ve arcus zygomaticus ’ dan ba ş lar . A ş a ğ ve arkaya do ğru uzanan kas lifleri, ramus mandibulae ’ nin d ş y ü z ü n ü n alt yar s ve angulus mandibulae ’ deki tuberositas massterica ’ da sonlan r. Pars profunda, pars superficialis ’ den daha k üçü kt ü r . Arcus zygomaticus ’ dan ba ş lar, lifleri ö ne ve a ş a ğ ya do ğru uzanarak ramus mandibulae ’ nin d ş y ü z ü nde ve proc. coronoideus ’ un d ş y ü z ü nde sonlan r. 5Pars profunda ’ n n ö n k sm , pars superficialis taraf ndan ö r ü lm üş t ü r. Bu kas arka taraftan da gl. parotidea taraf ndan k smen ö rt ü lm üş t ü r. Fonksiyonu: Ç eneyi kap at r. Siniri: N. m andibularis ’ in bir dal olan n. massetericus ’ dan innerve olur. M. pterygoideus medialis: Ramus mandibulae ’ nin i ç taraf nda bulunan bu kas, ş ekil bak m ndan m. masseter ’ e benzer ve ayn y ö nde uzan r. Dikd ö rtgen ş eklinde olan bu kas, proc. pterygoideus ’ u n lamina lateralis ’ inin i ç y ü z ü nden, fossa pterygoidea ’ n n alt yar s ndan ve os palatinum ’ un proc. pyramidalis ’ indeki oluktan ba ş lar. K üçü k bir lif demeti de proc. pyramidalis ’ in d ş y ü z ü nden ve tuber maxi llae ’ nin alt k sm ndan ba ş lar. B u kas n k üçü k bir b ö l ü m ü m. pterygoideus lateralis ’ in d ş taraf nda, esas b ö l ü m ü ise i ç taraf ndan bulunur. Lifleri a ş a ğ , arkaya ve d ş a do ğru uzanarak, kuvvetli tendin ö z bir yap ile angulus mandibulae ’ n n i ç y ü z ü nde tuberositas pterygoidea ’ da sonlan r. Fonk siyonu: Ç eneyi kapat r. Siniri: N. mandibularis ’ in dal olan n. pterygoideus medialis ’ ten innerve olur. Mandibula ’ y asan kaslar: Yukar da da anlat ld ğ gibi m. masseter d ş tan, m. pterygoideus medialis ise i ç ten angulus mandibulae ’ ye yap ş r ve lifleri d e ayn y ö nde seyreder. İ ş te bu iki kas, mandibula ’ y bir ask ş eklinde kavramas nedeniyle, mandibula art. temporomandibularis ’ in rehberli ğinde, her iki taraf n angulus mandibulae ’ sinden, yani kaslar n sonlanma yerlerinden ge ç en transvers eksen etraf nda s al ncak hareketi yapar. Bu harekette lig . s phenomandibulare de, y ö n verici olarak g ö rev yapar. M. pterygoideus lateralis: K sa, kal n ve konik bir kas olup, hemen hemen horizontal y ö nde fossa infratemporalis ’ in ö n duvar ile mandibula ba ş aras nda uzan r. Bu kas n iki b ö l ü m ü vard r. Ü st b ö l ü m ü crista infratemporalis ve bunun alt nda kalan facies infratemporalis ’ den (facies maxillaris), alt b ö l ü m ü ise proc. pterygoideus ’ un lamina lateralis ’ inin d ş y ü z ü nden v e bir k s m lifleri de, tuber maxillae ’ den ba ş lar . K as n lifleri bir araya toplanarak horizontal y ö nde arkaya d ş a do ğru seyrederek fovea pterygoidea ’ da sonlan r. En ü st lifleri, ç ene eklemi kaps ü l ü n ü n ö n taraf na, dolay s yla buna yap ş k olan discus articularis ’ e yap ş r. Fonksiyonu: Ç ift tarafl kas l d ğ nda mandibula ba ş n ö n taraftaki tuberculum articulare ü zerine getirmesi nedeniyle ç ene ö n tarafa gelir ve biraz da a ç l r. Tek tarafl kas ld ğ nda, ç enenin ucunu aksi tarafa iter. Bu esnada kaps ü l ile birlikte discus articularis ’ i de ö ne ç eker. Sini ri: N.mandibularis ’ in dal olan n. pterygoideus lateralis. M. temporalis, m. masseter ve m. pterygoideus medialis birlikte kas larak ç eneyi kapat r. Kesici di ş lerle s r rken ö ncelikle m. masseter ve m. pterygoideus medialis kas l r. M. temporalis ’ in ö n b ö l ü m ü ise bir miktar katk da bulunur. Molar di ş lerle s rma veya ç i ğneme hareketinde her üç kas t ü m ü yle kontraksiyon yapar. Ç enenin a ç lma hareketine ö ncelikle m. pterygoideus lateralis kat l r. Yukar da da izah edildi ği gibi, mandibula ba ş n ö ne ç ekerek t uberculum articulare ü zerine getirir. Bu esnada mandibula, angulus mandibulae ’ lerden ge ç en transvers eksen etraf nda hareket ederek, ç ene bir miktar a ç lm ş olur. Bu a ç lma esnas nda elbette ki m. mylohyoideus, m. digastricus ve m. geniohyoideus gibi ba ş ka kaslar n da katk s vard r. Dirence kar ş ç enenin a ç lmas esnas nda bu say lan kaslara ilaveten, hiyoid alt kaslar da devreye girer. Platysma bu hareketlerde g ö rev yapmaz, ancak a ğ z k öş esinin kuvvetlice arkaya ç ekilmesinde g ö rev yapar. M. masseter ve m . pterygoideus medialis, biraz ö nden arkaya do ğru seyretmeleri nedeniyle, m. pterygoideus lateralis ’ in ç eneyi ö n tarafa do ğru ç ekmesi hareketine katk da bulunurlar. Ç i ğneme kaslar ayn zamanda konu ş ma fonksiyonunda da yer al rlar. Anatomi ABD Yrd. Do ç . Dr. Tolga ERTEK İ N Ba ş ar lar… 6