Uzaktan Algılama Türkiye Jeolojisi Batı Pontidler - I ( 1 ) BATI PONTİDLERPTS:Paleo-Tethya n Suture IAZ:Izmir-Anka ra Zone AEZ:Ankara-Erzincan Zone WPF:Western Pontide Fault NA F:No rth Anatolian Fault Zon e IZU:Ista nbul-Zonguldak Unit B L A C K S E A MEDITER RA NEAN S EA AEGEAN SEA 27 35 43 37 43 39 41 PTS P O N T I D E Z O N E Kirsehir B lock A n a t o l i d - T a u r i d e P l a t f o r m M en d ere s - T a u rus Bloc k Arab i an P l atf or m East Anatolian Ac cr etiona ry Complex NAF Sak a rya Z one IA Z a AEZ IZU WPF B L A C K S E A MEDITERRANEAN SEA AEGEAN SEA 27 35 43 37 43 39 41 P T S P O N T I D E Z O N E Kirsehir Block A n a t o l i d - T a u r i d e P l a t f o r m M end e res - T aurus Block Arabia n P latform East Anatolian Accretionary Complex N AF SakaryaZone IAZ AEZ IZU W PF Elmas ve Yiğitbaş (2001)Kuzey Anadolu alanlarında Geç Paleozoik-Orta Mesozoik yaşlı yığışım karmaşıklarının dağılımı • Bu okyanusal birimler, Sakarya Zonunun batı kesimlerinde, Orta Pontidlerde ve Doğu Pontidlerin batı kesimlerinde gözlenmektedirler. Küre ve Karakaya Okyanusları adı ile bilinirler. Paleotetis Okyanusunun Kenar Havza ürünleri olarak kabul edilirler.P o n t i d l e r A n a t o l i d - T o r i d Kırşehir Masifi Arap Platformu Paleotetis ve ilişkili birimlerKuzeybatı Anadolu’da ve Pontidler’in batı kesimlerinde; a-Istranca masifi, b-İstanbul-Zonguldak Tektonik Birliği, c-Ballıdağ-Küre Birliği, d-Armutlu-Almacık Zonu, e-Sakarya Kıtası. gibi tektonik birlikler bulunmaktadır. Elmas 2003 Bunların yanı sıra, a-Ulus Havzası b-Devrek-Çaycuma Alçalımı c-Karabük-Safranbolu Havzası d-Trakya Havzası gibi havzalar yer alır.a-Istranca masifi b-İstanbul-Zonguldak Tektonik Birliği c-Ballıdağ-Küre Birliği d-Armutlu-Almacık Zonu e-Sakarya Kıtası a-Ulus Havzası b-Devrek-Çaycuma Alçalımı c-Karabük-Safranbolu Havzası d-Trakya Havzasıİstanbul-Zonguldak Zonu • Batıda Çatalca, doğuda Araç-Daday-İnebolu arasında kalan alanda yüzeylenir ve Batı Pontidlerin bir kesimini oluşturur. • Batıdan ve doğudan iki transform fay ile sınırlanır. • Batıdaki “Batı Karadeniz Fayı”, doğudaki ise “Batı Kırım Fayı” adı ile bilinir. • Bu iki fay vasıtasıyla, güneye doğru hareket etmiştir. • Güneyindeki Sakarya kıtası ile Dogger sonunda çarpışmıştır.İstanbul Zonguldak zonunun stratigrafik kesiti, tabanda ileri derecede metamorfik bir temel ve onun üzerinde yer alan “İstanbul Paleozoyik istifi” olarak bilinen çökel dizi olmak üzere iki ana kısıma ayrılır. İstanbul-Zonguldak Zonuİstanbul-Zonguldak Zonu Zonun en tabanında yer alan ileri derecede metamorfik temelin nadir mostraları Sünnice Dağlarında, Çamdağ’da, Safranbolu yakınındaki Karadere vadisi boyunca ve Armutlu-Ovacık Zonu’nun batı kesimlerinde yüzeylenir. Bu topluluk migmatitik gnays, metaofiyolit ve metavolkanit düzeyleri olmak üzere üç farklı kaya grubundan oluşmaktadır. Yiğitbaş et. al., 2004İstanbul-Zonguldak Zonu Bu kristalin temel Prekambriyen yaşlıdır. Alt Paleozoyik (Ordovisiyen) sedimenter istifi ile (İstanbul Paleozoyik istifi) üzerlenir. İleri derecede metamorfik temel alttan üste doğru şu birimler ile temsil edilir. Demirci Metamorfik Topluluğu (gnays ve migmatitlerden oluşan kıtasal bir temel) Çele Metaofiyoliti (Ordovisiyen öncesi ofiyolit) Yellice Metavolkanitleri (bazalt, riyolit, piroklastikler ile temsil edilen yay ürünü)Bolu kuzeyinde Sünnice Masifinde İstanbul Zonu’nun en alt kesimleri yüzeylenir. – Amfibolit fasiyesinde metamorfik mafik ve ultramafik kayalar Çele Metaofiyoliti – Üzerinde, yeşil şist fasiyesinde metamorfik kalkalkalin – Yellice Metavolkanitleri – Bunları kesen 565-576 My yaşındaki Dirgine granitleri. – Metaofiyolitik kayalar KB Türkiye’deki en yaşlı ofiyolitik kayalardır. Bunlar kıtasal temel kayaları – Demirci Gnaysı üzerine itilmişlerdir. İstanbul Bloğu Dobrogea doğusundan ve Scythian platformunun güneyine uzanan sol yanal atım tektoniği nedeniyle doğuya doğru hareket ederek Avalonia’dan ayrılmış ve daha sonra güneydeki Sakarya ile çarpışmıştır. •İstanbul Zonu kayaları, Variscan metamorfizmasının izlerini taşımaması nedeniyle, batı Türkiye’deki diğer alanlara benzememektedir. Faunal karakteri ve Proterozoyik ortası izotop yaşları barındırması ile İngiltere, KB Avrupa, Kanada’da gözlenen Avalonia temeline benzerlik gösterir. Böylece, İstanbul Bloğu Avalonia’nın en doğu ucunu oluşturmaktadır.Palaeogeography of Iapetus and Rheic oceans during: A- Armorica (Britany, Normandy, Central Massif), B- Barrandian, C- Carolina, EWI- England, Wales, and southern Ireland, F- Florida, I- Iberia, IR- Iran, M- Mexican terranes, NF- New Foundland, NS- Nova Scotia, PA- proto-Alps, RH- Reno-Hercynian, SX- Saxo-Thuringian, TP- Turkish plate, IR - Iran. Erken Ordovisiyen Erken Silüriyen Erken Devoniyen Erken Permiyen Erken KarboniferSimplified tectonic map of Europe showing the major Variscan units. The hachured pattern indicates regions with medium to high grade Carboniferous metamorphism. The triangles on the sutures indicate subduction polarities and the arrows the vergence of Variscan deformation. BM, Bohemian Massif; MS, Moravo–Silesia; Is, Istanbul terrane; IAE, Izmir–Ankara–Erzincan suture; SM, Strandja Massif.İstanbul Paleozoyik İstifi İstanbul Paleozoyik istifi Kocaeli yarımadasında, Zonguldak alanında yaygınca mostra verir.İstanbul Paleozoyik İstifi İleri derecede metamorfik temel üzerinde yer alan ve İstanbul Paleozoyik istifinin tabanını oluşturan ilk birim morumsu – pembe renkli kırıntılı bir istiftir (Kurtköy fm, Dean vd., 1993). Erken Ordovisiyen yaşlı,konglomera, kırmızı arkozik çakıltaşı, kumtaşı ve çamurtaşından oluşur İstifin kalınlığı 1000m.'den fazladır. Birim alüvyon yelpazesi ve örgülü akarsu ortamı ürünüdür.İstanbul Paleozoyik İstifi Kurtköy formasyonu üste doğru beyazımsı ve pembemsi, şeyl arakatkılı kuvarsarenitlerle temsil edilen Aydos formasyonuna geçer. 150-300 m arasında kalınlığa sahip olan Aydos formasyonu gel git akıntılarının egemen olduğu plaj ve çok sığ sahil ortamında oluşmuştur. Aydos formasyonu ise üste doğru çoğunlukla koyu renkli silttaşı,şeyl ve grovaklar ile temsil edilen Gözdağ formasyonuna geçer. Bu formasyonun üst kesimlerinde bazı bol fosilli kireçtaşı bant ve mercekleri de bulunur. 250 m kadar kalın olan Gözdağ formasyonu lagüner bir ortam ürünüdür.İstanbul Paleozoyik İstifi Kırıntılı birimlerden sonra istifte kalın bir karbonat dizisi yeralır. Bu karbonat dizisi, Gözdağ formasyonu üzerinde geçişli olarak yer alır. Gri, mavimsi gri, pembemsi renkli, bol fosilli / kuvars kumlu / killi / mercanlı / bitümlü / yumrulu / bantlı kireçtaşı - marn ardalanması ile temsil edilir (Dolayoba formasyonu). Birim, resif çekirdeği ve resif önü ortamlarını temsil etmektedir. Kalınlığı 400m dolayındadır. İstanbul Paleozoyik İstifi Devoniyen, kuvarsitik katmanlarla başlar, kireçtaşına geçer, yanal olarak şeyl ve silttaşı ardalanmasına geçer (Kartal fm). İstanbul'da Silür ve Devon geçişlidir. İstifte üste doğru silttaşları ve sonra kumtaşı-şeyl-kçt ardalanması egemen olur. Bunlar geç Devoniyen yaşlıdır. Bunlar dereceli olarak ince katmanlı kireçtaşına (Yılanlı fm) ve çörtlü ve fosfat yumrulu çörtlü kireçtaşına (Baltalimanı fm) geçer. Bunları Karbonifer yaşlı türbiditik kumtaşı ve şeyl istifi izler (Trakya fm). Trakya fm İstanbul çevresinde çört bantlı derin denizel türbiditlerle, Zonguldak çevresinde ise içerisinde Türkiye'nin tek taşkömürü rezervini bulunduran karasal kırıntılılarla temsil edilir.İstanbul Paleozoyik İstifi İstanbul Paleozoyik istifi Ordovisiyen’den Karbonifer'e kadar uzanan değişik yaş ve litolojideki kayaları içerir. İstanbul Paleozoyik istifi, metamorfik bir temel üzerinde Ordovisiyen’de akarsu çökelleri ile başlar, Siluriyen’de kenar deniz fasiyeslerine, Devoniyen’de platform karbonatlarına, Orta ve Üst Devoniyen’de derin denizel çörtlü kireçtaşlarına, Karbonifer’de türbiditik kırıntılılara geçiş gösterir. Karbonifer başında karbonat kompensasyon derinliği altına kadar çöken bölge bunu takiben önemli bir tektonik etkiye maruz kalmış ve giderek sığlaşmıştır.İstanbul Paleozoyik istifi içerisine sokulmuş çeşitli plütonik kayalar vardır. Polonezköy yakınlarındaki Çavuşbaşı granodiyoriti Gebze kuzeyindeki Sancaktepe graniti Pendik doğusundaki Tavşantepe kuvarsdiyoriti Sokulum yaşları Geç Permiyen başı (Yılmaz, 1977). Ayrıca İstanbul Paleozoyik istifi içerisine sokulmuş andezitik dayklar da bulunmaktadır. Bunların çoğu şiddetli bir ayrışmadan etkilenmiştir. Bunların Üst Kretase yaşında olabileceği kabul edilmektedir. İstanbul Paleozoyik İstifiKocaeli Triyas İstifi İstanbul-Zonguldak Tektonik Birliği’nin en üst Kesimlerini oluşturmakta ve İstanbul Paleozoyik istifi üzerinde diskordan olarak gözlenmektedir. Kocaeli Triyas İstifi tabanda kırmızı renkli iri taneli karasal kırıntılılar ile başlar. Üste doğru lagüner-sığ denizel kumtaşına ve karbonatlara, yumrulu kireçtaşlarına, Ammonitli kırmızı kireçtaşlarına ve mikritik kireçtaşı katkılı şeylerle geçiş gösterirler. Transgeresif özellikteki bu düzeyler üzerlerinde yer alan bitki kalıntılı kumtaşı düzeyleri ile yeniden regresif karakter kazanır. Kocaeli Triyas istifi Transgresif başlar, regresif biter İstanbul civarında, Üst Kretase ve daha genç birimler tarafından diskordan olarak örtülür.KUZEY ALANLARDA ÜST KRETASE Volkanik ve volkanojenik kayalardan oluşur, İçerisinde yer yer pelajik karbonatlar da vardır, Paleozoyik birimleri tarafından ters bir fayla üzerlenir, Orijinal konumda Paleozoyik istifini örtmektedir.GÜNEY ALANLARDA ÜST KRETASE Paleozoyik ve Triyas üzerinde diskordandır Kmp-Maa. yaşlı karasal (Hereke pudingleri) - sığ denizel kırıntılılar - karbonatlarla başlar Hızla pelajik karbonatlara geçer Paleosen ve Eosen’de türbiditlerle temsil edilir Orta Eosen’de regresif olarak sona erer Hereke Pudingi Kutluca fm. Şemsettin fm. Korucu fm.Ballıdağ – Küre ÜnitesiYiğitbaş, Elmas, Yılmaz, 199 9 Ballıdağ – Küre Ünitesi Paleotetis okyanusuna bağlı olarak gelişen ofiyolitik bir melanj ve kalın bir çökel istif. Yüzeylenmesi kuzey ve güney alanlarda farklılık gösterir. Kuzeyde altta düzenli bir ofiyolit dizisi ve Permiyen-Orta Jura yaşlı epiofiyolitik çökeller ile temsil edilir.B 380 Ma Drift history of Gondwana-derived basements between the Late Silurian and the Late Carboniferous, modified from Stampfli et al. (2002b). 1, Oceanic area and spreading ridge; 2, subduction zone; 3, suture; 4, transcurrent limit; 5, passive margin; 6, ocean. Abbreviations of key localities: AA, Austro-Alpine; Ad,Adria; Af, Northern-Afghanistan, Ag, Aladağ-Bolkardağ; Am, Armorica; An, Antalya, lower nappes; Ap, Apulia; Ay, Antalya, upper nappes; Ba, Balkanides, external; BH, Baer-Bassitand Hatay ophiolites; Bk, Bozdağ-Konya forearc; B1, Bitlis massif; Bo, Bolkardağ; By, Beyşehir; cA, central Afghanistan; cD, central Dinarides ophiolites; cR, circum Rhodope; Dg, Denizgören ophiolite; DH, Dinarides- Hellenides; El, Elazığ Güleman ophiolitic arc; eP, East Pontides; Er, Erastosthenes seamount; gC, Great Caucasus; Gü, Gümüşhane-Kelkit; Ha, Hadım; HM, Huğlu- Mersin; IA, İzmir-Ankara Ocean; Ib, Iberia; Is, Istanbul; Ki, Kırşehir; Kk, Karakaya forearc; KS, Kotel-Strandja rift; Kü, Küre Ocean; Mc, Maliac rift or ocean; Me, Meliata rift or ocean; Mo, Moesia; Mn, Menderes; MP, Mersin- Pozantı ophiolites; Mz, Munzurdağ-Keban; Nt, Nish-Troyan trough; Pd, Pindus rift or ocean; Rh, Rhodope; Sd, Srednogoria rift- arc; Sj, Strandja; Rh, Rheno-Hercynian ocean; Ta, Taurus; tC, Transcaucasus; Tg, Tuzgölü; Th, Thrace basin; Zo, Zonguldak. Orta DevoniyenC 360 Ma Drift history of Gondwana-derived basements between the Late Silurian and the Late Carboniferous, modified from Stampfli et al. (2002b). 1, Oceanic area and spreading ridge; 2, subduction zone; 3, suture; 4, transcurrent limit; 5, passive margin; 6, ocean. Abbreviations of key localities: AA, Austro-Alpine; Ad,Adria; Af, Northern-Afghanistan, Ag, Aladağ-Bolkardağ; Am, Armorica; An, Antalya, lower nappes; Ap, Apulia; Ay, Antalya, upper nappes; Ba, Balkanides, external; BH, Baer-Bassitand Hatay ophiolites; Bk, Bozdağ-Konya forearc; B1, Bitlis massif; Bo, Bolkardağ; By, Beyşehir; cA, central Afghanistan; cD, central Dinarides ophiolites; cR, circum Rhodope; Dg, Denizgören ophiolite; DH, Dinarides- Hellenides; El, Elazığ Güleman ophiolitic arc; eP, East Pontides; Er, Erastosthenes seamount; gC, Great Caucasus; Gü, Gümüşhane-Kelkit; Ha, Hadım; HM, Huğlu-Mersin; IA, İzmir-Ankara Ocean; Ib, Iberia; Is, Istanbul; Ki, Kırşehir; Kk, Karakaya forearc; KS, Kotel-Strandja rift; Kü, Küre Ocean; Mc, Maliac rift or ocean; Me, Meliata rift or ocean; Mo, Moesia; Mn, Menderes; MP, Mersin-Pozantı ophiolites; Mz, Munzurdağ-Keban; Nt, Nish-Troyan trough; Pd, Pindus rift or ocean; Rh, Rhodope; Sd, Srednogoria rift-arc; Sj, Strandja; Rh, Rheno-Hercynian ocean; Ta, Taurus; tC, Transcaucasus; Tg, Tuzgölü; Th, Thrace basin; Zo, Zonguldak. Geç Devoniyen Bozdağ-Konya forearc KırşehirDrift history of Gondwana-derived basements between the Late Silurian and the Late Carboniferous, modified from Stampfli et al. (2002b). 1, Oceanic area and spreading ridge; 2, subduction zone; 3, suture; 4, transcurrent limit; 5, passive margin; 6, ocean. Abbreviations of key localities: AA, Austro-Alpine; Ad,Adria; Af, Northern-Afghanistan, Ag, Aladağ- Bolkardağ; Am, Armorica; An, Antalya, lower nappes; Ap, Apulia; Ay, Antalya, upper nappes; Ba, Balkanides, external; BH, Baer-Bassitand Hatay ophiolites; Bk, Bozdağ-Konya forearc; B1, Bitlis massif; Bo, Bolkardağ; By, Beyşehir; cA, central Afghanistan; cD, central Dinarides ophiolites; cR, circum Rhodope; Dg, Denizgören ophiolite; DH, Dinarides-Hellenides; El, Elazığ Güleman ophiolitic arc; eP, East Pontides; Er, Erastosthenes seamount; gC, Great Caucasus; Gü, Gümüşhane-Kelkit; Ha, Hadım; HM, Huğlu-Mersin; IA, İzmir-Ankara Ocean; Ib, Iberia; Is, Istanbul; Ki, Kırşehir; Kk, Karakaya forearc; KS, Kotel-Strandja rift; Kü, Küre Ocean; Mc, Maliac rift or ocean; Me, Meliata rift or ocean; Mo, Moesia; Mn, Menderes; MP, Mersin-Pozantı ophiolites; Mz, Munzurdağ- Keban; Nt, Nish-Troyan trough; Pd, Pindus rift or ocean; Rh, Rhodope; Sd, Srednogoria rift-arc; Sj, Strandja; Rh, Rheno-Hercynian ocean; Ta, Taurus; tC, Transcaucasus; Tg, Tuzgölü; Th, Thrace basin; Zo, Zonguldak. MississippianE 320 Ma Drift history of Gondwana-derived basements between the Late Silurian and the Late Carboniferous, modified from Stampfli et al. (2002b). 1, Oceanic area and spreading ridge; 2, subduction zone; 3, suture; 4, transcurrent limit; 5, passive margin; 6, ocean. Abbreviations of key localities: AA, Austro-Alpine; Ad,Adria; Af, Northern-Afghanistan, Ag, Aladağ- Bolkardağ; Am, Armorica; An, Antalya, lower nappes; Ap, Apulia; Ay, Antalya, upper nappes; Ba, Balkanides, external; BH, Baer-Bassitand Hatay ophiolites; Bk, Bozdağ-Konya forearc; B1, Bitlis massif; Bo, Bolkardağ; By, Beyşehir; cA, central Afghanistan; cD, central Dinarides ophiolites; cR, circum Rhodope; Dg, Denizgören ophiolite; DH, Dinarides-Hellenides; El, Elazığ Güleman ophiolitic arc; eP, East Pontides; Er, Erastosthenes seamount; gC, Great Caucasus; Gü, Gümüşhane-Kelkit; Ha, Hadım; HM, Huğlu-Mersin; IA, İzmir-Ankara Ocean; Ib, Iberia; Is, Istanbul; Ki, Kırşehir; Kk, Karakaya forearc; KS, Kotel-Strandja rift; Kü, Küre Ocean; Mc, Maliac rift or ocean; Me, Meliata rift or ocean; Mo, Moesia; Mn, Menderes; MP, Mersin-Pozantı ophiolites; Mz, Munzurdağ- Keban; Nt, Nish-Troyan trough; Pd, Pindus rift or ocean; Rh, Rhodope; Sd, Srednogoria rift-arc; Sj, Strandja; Rh, Rheno-Hercynian ocean; Ta, Taurus; tC, Transcaucasus; Tg, Tuzgölü; Th, Thrace basin; Zo, Zonguldak. Pensilvanian