Bilimsel Araştırma Yöntemleri Bazı Temel Kavramlar B İ L İ MSEL ARA Ş TIRMA YÖNTEMLER İ Prof. Dr. Mustafa Ergün AKÜ - E ğ itim Fakültesi Baz ı Temel KavramlarTEMEL ARA Ş TIRMA KAVRAMLARI Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBilimsel çal ı ş malar ı n amac ı , örneklem de ğ erinden evren de ğ erlerinin kestirilmesidir. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜAra ş t ı rma evreni (population) Evren, bütündeki belirli bir özelli ğ e sahip tüm nesne ya da ki ş ileri ifade eder. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜÖrneklem (sample) Örneklem, evrenden belli yöntemlerle seçilen gözlemlerin bir alt grubudur. Örneklem, evreni temsil eder. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜÖrnekleme Örnekleme, örneklemi seçmek için yap ı lan i ş lemdir. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDe ğ i ş ken ( Variable) O lgular d ü zeyinde ö l ç meyi planlad ğ m z kavramlar . O lgular d ü zeyinde en az iki farkl de ğ er alabilen durumdur. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Deneysel ç al ş malar n temel kavram de ğ i ş ken lerdir (variables) ( fakt ö r de denir) . De ğ i ş kenler bir aç ı dan ikiye ayr ı l ı r De ğ i şkenler Denek de ğ i şkenleri (ya ş, boy, cinsiyet, meslek, gelir vs) Ç evre de ğ i şkenleri (peki ştire ç , deneme program , ila ç vs) De ğ i ş kenler bir ba ş ka aç ı dan da ikiye ayr ı l ı r Ba ğ ms z de ğ i şken Ara şt rma problemini etkileyen, de ğ i şmez ç evre ve ki şi ö zellikleri Ba ğ ml de ğ i şken Ba ğ ms z de ğ i şkenin etkisinin ara şt r ld ğ , ona g ö re de ğ i şen ö zelliklerÖ l ç me (Measurement) B ir ö l ç me arac yla , nesneler ve ö zellikler aras nda nitel ve nicel ayr mlar yapma k .   Ö l ç me ile de ğ i şkenin olgular d ü zeyinde ald ğ de ğ erlerine belirli kurallarla simgeler verilir. Ö l ç me , nesne ve olaylara baz kurallar a g ö re numara vermektir . Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDe ğ i ş kenlerin ö l çü lme d ü zeyleri d ö rt t ü rd ü r: 1. D ü zeyde Ö l ç me (S n flama / Adsal / Adland rma / Gruplama / Nominal d ü zeyinde ö l ç me) (Nominal) 2. D ü zeyde Ö l ç me (S ralama / Derecelendirme / Ordinal d ü zeyde ö l ç me) (Ordinal) 3. D ü zeyde Ö l ç me (E şit Aral kl / Aral kl d ü zeyde ö l ç me) (Interval) 4. D ü zeyde Ö l ç me (Oranl / Oranlama d ü zeyinde ö l ç me) (Ratio) Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜDe ğ i ş kenlerin ö l çü lme d ü zeyleri ö rnekleri : 1. D ü zey-S n flama : Kad n, Erkek gibi 2. D ü zey-S ralama : E ğ itim D ü zeyi (Bitirilen Okula G ö re) 3. D ü zey-E şit Aral kl : Bir s navdan al nan 0- 100 aras puanlar , Hava s cakl ğ (Santigrat olarak)  4. D ü zey-Oranl : Metre cinsinden uzunluk, Kg. cinsinden a ğ rl k, TL cinsinden ailenin ayl k toplam gelir miktar gibi. Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜG ü venirlik (Reliability) G ü venirlik ayn de ğ i şkenin ba ğ ms z ö l çü mleri aras ndaki tutarl l k-kararl l k durumudur . G ü venirlik Ö l çü tleri: Zamana g ö re de ğ i ş mezlik (s ü reklilik) test-tekrar test ile sorgulanabilir.       Ba ğ ms z g ö zlemciler aras uyum : g ö zlemcilerin ortalamas al narak bir çö z ü mleme yap l r. Korelasyon hesaplan r, Kendall’ n Uyum Katsay s (Kendall’s Coefficient of Concordance) , Ö zel varyans çö z ü mlemeleri yap l r.      İ ç tutarl l k Bilimsel Ara şt rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü Cronbach Alpha katsay ı s ıG e ç erlik ( Val i dity ) G e ç erlik, bir ö l ç me arac n n sadece ö l ç mek istedi ğ i ö zellikleri ö l ç mesi, ba şka bir şeyi ö l ç memesidir. G e ç erlik Ö l çü tleri: Uzmanlara sorulabilir .       Ayn ş eyi ö l ç en ba ş ka ö l ç me ara ç lar ile uyu ş ma birle ş meye bak l r .      İ leriye y ö nelik davran ş lar ba ş ar lar kestirebilmesi istenir Bilimsel Ara ş t rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜG e ç erlik ( Val i dity ) İ ç erik kapsam ge ç erli ğ i: Ö l ç me arac ö l ç mesi gereken t ü m ö zellikleri, konular vs. ö l çü yor mu? İ ç eri ğ e hakim mi? Yap ge ç erli ğ i: Ö l çü lmek istenen fakt ö rler ö l çü lebiliyor mu? Fakt ö r analizi y ö ntemiyle ayn fakt ö r ü ( ö zelli ğ i, de ğ i şkeni) ö l ç en maddeler bir araya getirilip bir grup ismi verilir. Bilimsel Ara ş t rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK ÜBir ara ş t rmada ö l ç me arac n n ge ç erlik- g ü venirlik ç al ş mas n n mutlaka yap lmas gerekir. Bademci, Vahit. Varyans Analiziyle G ü venirlik Hesaplanmas . Ankara, 1993. Ceyhan, Esra; Ay şen G ü rcan Namlu. Bilgisayar Kayg s Ö l ç e ğ i (BK Ö ), Ge ç erlik Ve G ü venirlik Ç al şmas . Anadolu Ü niversitesi E ğ itim Fak ü ltesi Dergisi , 2,2000. 77-93. Uysal, Ş efik. Sosyal Bilimler ara şt rmalar nda kulan lan ara ç lar n ge ç erlik ve g ü venirlikleri. Ankara Ü niversitesi E ğ itim Fak ü ltesi Dergisi . 1-4,1974. 67-87. Y ü ksel, Galip. Sosyal Beceri Envanterinin T ü rkiye'ye Uyarlanmas : Ge ç erlik ve G ü venirlik ç al şmas (http://www.gef.gazi.edu.tr/akademik/ygalip/makale2.html) Psikolojik Dan şma ve Rehberlik Dergisi . 9,1998. 39-48. Bilimsel Ara ş t rma Y ö ntemleri Prof.Dr. Mustafa Erg ü n AK Ü