5 - Halk Sağlığı Beslenmenin Toplum Sağlığındaki Yeri ve Önemi BESLENMEN İ N TOPLUM SA Ğ LI Ğ INDAK İ YER İ VE Ö NEM İ Prof. Dr. Mualla AYKUT Beslenme: B ü y ü me, geli ş me, ya ş am n s ü rd ü r ü lmesi ve sa ğl ğ n korunmas i ç in yiyeceklerin kullan lmas d r. Yeterli ve Dengeli Beslenme: V ü cudun normal ya ş am n ve ç al ş malar n s ü rd ü rebilmesi i ç in gerekli olan enerji ve besin maddelerinin bireyin ya ş na, cinsiyetine ve ö zel durumlar na g ö re tam ve eksiksiz olarak sa ğlanmas d r.Yetersiz ve Dengesiz Beslenme: V ü cudun normal ya ş am n ve ç al ş malar n s ü rd ü rebilmesi i ç in gerekli olan enerji ve besin maddelerinin bireyin ya ş na cinsiyetine ve ö zel durumlar na g ö re ihtiya ç duyulan miktarlardan yetersiz, eksik ya da gere ğinden fazla al nmas d r.BESLENMEN İ N Ö NEM İ : Beslenme insan gereksinimlerinin ba ş nda gelir. • İ klim ko ş ullar uygun oldu ğu zaman konutsuz, giyimsiz ya ş anabilir fakat beslenmeden ya ş amak olanaks zd r. Beslenme kar n doyurmak anlam na gelmez. •  BESLENMEN İ N Ö NEM İ : Bir toplumun sa ğl kl olabilmesi, toplumu olu ş turan bireylerin sa ğl kl olmas ile m ü mk ü nd ü r. Bireylerin sa ğl kl olmas da yeterli ve dengeli beslenmelerine ba ğl d r. Bu g ü ne kadar yap lan bir ç ok ara ş t rma beslenmenin ç e ş itli konularda ö nemini ortaya koymu ş tur.  ? Bir ç ok hayvan t ü r ü ü zerinde yap lan ara ş t rmalar ; Beslenmenin organizman n ya ş am ndaki rol ü yan nda b ü y ü me, geli ş me, fizyolojik g ö revlerin s ü rd ü r ü lmesi ve ya ş am s ü resi ü zerindeki etkilerini ortaya koymu ş tur. ? Yetersiz beslenen ç ocuklar n b ü y ü me h z ve zeka geli ş imleri normalden d üşü kt ü r. ?? 1900 y llar nda Japonya ’ da 12 ya ş grubu ç ocuklar n ortalama boy uzunlu ğu 134 cm . iken 1960 y l nda ayn ya ş grubunun boy ortalamas 142 cm. ’ ye ula ş m ş t r. Bu art ş besin ü retimi ve t ü ketimindeki art ş a ba ğlanm ş t r. İ nsanlar ü zerinde yap lan ç al ş malar; yetersiz • beslenen toplumlarda bebek ö l ü m h z n n, yeterli beslenen toplumlardan daha y ü ksek oldu ğ unu g ö stermektedir.? Yetersiz beslenen toplumlarda enfeksiyon hastal klar daha s k g ö r ü lmekte, daha a ğ r seyretmekte ve daha ö ld ü r ü c ü olmaktad r. ? Dengesiz veya a ş r beslenme; baz kronik hastal klar n olu ş ma riskini art r r, baz metabolik hastal klar n ortaya ç kmas n kolayla ş t r r, daha a ğ r komplikasyonlarla seyretmesine yol a ç ar. ? Beslenme i şç inin ü retim h z n etkileyen etkenlerin ba ş nda gelmektedir. İ şç i yeterince enerji almad ğ zaman ç al ş malar n k s tlamakta ve daha az madde ü retmektedir. ? Ayr ca yetersiz ve dengesiz beslenme v ü cut direncini azaltarak i şç inin daha s k hastalanmas na, i ş e devams zl k ve i ş kazalar n n artmas na yol a ç maktad r. Bu durum ü retim h z n n azalmas na, sa ğl k harcamalar n n artmas na yol a ç maktad r.Besin : Bitkisel ve hayvansal dokular n yenilebilen k s mlar na Besin denir. Besinler beslenmemize arac olan maddelerdir. Belirli bir form ü l ü yoktur.   Besin= Yiyecek= G da= FoodBesin Maddesi: Belirli kimyasal form ü l ü ve v ü cutta belirli biyokimyasal fonksiyonu olan, besinlerin bile ş iminde bulunan maddelere besin maddesi denir.   Besin maddesi= Besin Ö gesi = Nutrient    Besin maddeleri ; Karbonhidrat Protein Ya ğ Vitaminler Mineraller Su SA Ğ LI Ğ IN KORUNMASINDA BESLENMEN İ N Ö NEM İ Ki ş inin sa ğl kl say lmas i ç in; Ya ş na ve cinsiyetine uygun bir fizik yap ya • sahip olmas , Her t ü rl ü metabolik, fizyolojik ve fiziksel • hareketlerini normal olarak yapabilmesi ve Ruhsal y ö nden kendisini mutlu hissetmesi • gerekir.1-V ü cut yap s n normal d ü zeye ula ş t rmak devam ettirmek Yeterli ve Dengeli Beslenme ile m ü mk ü nd ü r.   V ü cudumuzu meydana getiren organ doku ve h ü crelerimizin yap ta ş lar ; Proteinler, bunlarla birle ş mi ş halde bulunan karbonhidratlar, lipidler (lipoproteinler, glikoproteinler vb) ve Kalsiyum, fosfor, demir, iyot, elektrolitler gibi ç e ş itli minerallerdir. Bu maddeler v ü cuda yiyecekler ve i ç eceklerden sa ğlan r. Bunlardan biri ya da bir ka ç yetersiz al nd ğ nda; B ü y ü me ve geli ş me yava ş lar veya durur. • Onar m ve yenilenme olay eksik olur. • Hatta ö nemli organlar n onar m n yapabilmek • i ç in v ü cut daha az ö nemli organlardan yap ta ş maddeleri ç ekerek harcamaya ba ş lar.2-V ü cudun her t ü rl ü faaliyetini yapmak i ç in gerekli ENERJ İ Yeterli ve Dengeli Beslenme ile sa ğlan r.   V ü cudun b ü y ü mesi, geli ş mesi, onar m ve yenilenmesi , fiziksel faaliyetleri i ç in enerjiye ihtiya ç vard r. Bu enerji yiyecekler i ç indeki karbonhidrat , ya ğ ve proteinlerden sa ğlan r. V ü cut ç al ş mas i ç in gerekli enerji olmad ğ zaman v ü cut kendi ya ğ ve kas dokular n harcamak zorunda kal r.3-V ü cutta her t ü rl ü yap m, y k m, onar m ve enerji sa ğlama faaliyetini d ü zenleyen KATAL İ Z Ö R MADDELER Yeterli ve Dengeli Beslenme ile sa ğlan r.   V ü cutta cereyan eden olaylar d ü zenleyen enzimlerin ve di ğer kataliz ö r maddelerin yap s nda ç e ş itli vitaminler ve mineraller yer al r. Bu maddelerin yoklu ğunda olaylar n d ü zeni bozulur. Bu maddelerin de kayna ğ yiyecek ve i ç eceklerimizdir.Yetersiz ve dengesiz beslenme sonucunda k ö t ü beslenme hastal klar ortaya ç kar. K ö t ü beslenme hastal klar : A. PR İ MER BESLENME HASTALIKLARI B. SEKONDER BESLENME HASTALIKLARIPR İ MER BESLENME HASTALIKLARI 1. Genel A ç l k Hastal klar 2. Protein-Enerji Yetersizlikleri a) Marasmus b) Marasmik kwashiorkor c) Kwashiorkor3. Avitaminozlar (Vitamin Yetersizlikleri) a) A avitaminozu - K eratomalasi, Gece K ö rl ü ğü b) D avitaminozu - R a ş itizm, O steomalasi c) C avitaminozu - S korb ü t d) B 1 avitaminozu - B eriberi e) B 2 avitaminozu - A riboflavinoz f) Nia s in avitaminozu - P ellagra g) Foli k a s i t avitaminozu - M egalablostik anemi h) B 12 avitaminozu - P ernisiy ö z anemi i) Di ğer vitamin yetersizlikleri4. Mineral Yetersizlikleri a) Demir yetersizli ği- Anemi b) Kalsiyum yetersizlikleri- O steomalasi c) İ yo t yetersizlikleri- B asit G uvatr d) Flor yetersizlikleri- D i ş Ç ü r ü kleri e) Di ğer mineral yetersizlikleri ( ç inko,selenyum) 5. A ş r Beslenme a)  Ş i ş manl k b) Baz dejeneratif hastal klar- A rteriyos ik lero z v b . c) Baz metabolizma bozuklu ğu hastal klar - D iyabet SEKONDER BESLENME HASTALIKLARI 1. Metabolizma Hastal klar a)  Eri ş kin tip diyabet b) Gut2.Di ğer Hastal klar a) Hipertansiyon, kalp-damar hastal klar b) Karaci ğer bozukluklar -sirozlar c) Baz tip mide ü lserleri d) Baz enfeksiyonlar, solunum ve sindirim sistemi enfeksiyonlar , bronkopn ö moniler, ishaller e) Baz santral ve periferik sinir sistemi hastal klarYETERS İ Z VE DENGES İ Z BESLENMEN İ N YOL A Ç TI Ğ I SORUNLARI. B ü y ü me ve Geli ş me Gerili ği Olu ş ur a) Fizik b ü y ü me ve geli ş mede gerilik b) Fizyolojik geli ş imde gerilik c) Mental geli ş imde gerilikII. Hastal klara Diren ç Azal r a) Enfeksiyon hastal klar kolay yerle ş ir ve a ğ r seyreder b) Enfeksiyonlar s k g ö r ü l ü r ve uzun s ü rer c) Metabolik hastal klar a ş ikar hale gelir ve a ğ r seyreder d) Dejeneratif hastal klar n meydana gelmesi kolayla ş r e) Baz kronik hastal klar n olu ş ma riskini art r r Bunlar n sonucunda ö l ü m h zlar artar. Ö zellikle bebek, ç ocuk ve ana ö l ü m h zlar artarIII. Toplumsal D ü zensizliklere Yol A ç ar a) Yeteneksiz ve g üç s ü z ki ş ilerin toplumda ç o ğalmas ekonomik sorunlar n artmas na yol a ç ar b) Yeteneksiz ki ş ilerin e ğitimlerinin g üç le ş mesi k ü lt ü rel sorunlara yol a ç ar c) Yeteneksiz ki ş ilerin zararl sosyal olaylara kat lmalar n n kolayla ş mas ve toplumsal mutsuzluklar n artmas , toplum d ü zeninin bozulmas na yol a ç ar.TE Ş EKK Ü RLER