3 - Anatomi Beynin Beslenmesi BEYN İ N BESLENMES İ Beyin iki arter ( a. vertebralis ve a. carotis interna ) taraf ndan beslenir. Bu arterler subarachnoid aral kta bulunur. Beynin alt y ü z ü nde hipofiz sap etraf nda birbirleriyle birle ş e rek circulus arteriosus cerebri ’ yi olu ş tururlar. A. caro tis communis, cartilago thyroidea ’ n n ü st kenar h i zas na gelince iki dala ayr l r. A. carotis externa boyun ve y ü zde da ğ l rken, a. carotis interna beynin beslenmesine kat l r. A. CAROT İ S İ NTERNA A. carotis interna ayn taraf beyin hemisferlerinin bir k sm n g ö z ve yard mc olu ş u m lar n aln n ö n k sm n ve burun bo ş lu ğunun bir k sm n besler. Boyunda ba ş lang ç k s m nda bir ş i ş lik g ö sterir. Bu yap ya sinus caroticus denir. Canalis caroticus ’ tan ge ç erek kafa bo ş l u ğ una giren a. carotis interna sinus cavern osus ’ a girer ve horizontal olarak for. lacerum ’ a do ğru ile r ler. Processus clinoideus anterior hizas nda arachnoid materi delerek subarachnoid aral ğa g i rer. Arka tarafa d ö nerek sulcus lateralis ’ e do ğru y ö nelir. Burada a. cerebri anterior ve a. cerebri medi a denilen iki dal na ayr l r. A. carotis interna bulundu ğu yere g ö re d ö rt k sma ayr larak incelenir. Pars cervicalis: Ba ş lang ç ta a. carotis externa ’ n n d ş taraf nda bulunur. Yukar do ğru ç k t k ç a ö nce arkas na ve daha sonra da i ç taraf na ge ç er. Dal ve rmez. Pars petrosa: Kafan n taban na gelen a. carotis interna temporal kemi ğin petroz pa r ç as nda bulunan canalis caroticus ’ a girer. Ö nce yukar do ğru seyreden arter k sa bir seyirden so n ra kanal n seyrine uygun olarak 90 o lik bir k vr m yaparak ö ne ve media le do ğru y ö nelir. Kana l dan ç k nca foramen lacerum ’ un ü st y ü z ü nde yukar do ğru y ö n de ği ş tirerek fossa cranii media ’ ya gelir. Bu seyri esnas nda a. caroticotympanica ’ y ve r. pterygoideus (Vidii) ’ u verir. A. carotico tympanica orta kulak bo ş lu ğuna gider. R. pterygoideus canalis pterygoideus ’ a g i der. Her zaman bulu n mayan ç ok k üçü k bir dald r. Pars cavernosa: Arterin sinus cavernosus i ç erisinde bulunan par ç as d r. Ö nce processus clinoideus posterior ’ a do ğru y ö nelir. Daha sonra sfenoid kemi ğin g ö vdesinin yan ta raf nda ö ne do ğru uzan r. Processus clinoideus anterior ’ a gelince tekrar yukar do ğru k vr l a rak dura mater ’ i d e ler ve subarachnoid aral ğa girer. Pars cerebralis: Subarachnoid aral ğa giren a. carotis interna n. opticus ve n. oculamatorius ’ un aras ndan g e ç erek beynin alt y ü z ü ndeki substantia perforata anterior ’ a gelir. Burada u ç dallar olan a. cerebri anterior ile a. cerebri media ’ ya ayr l r. Pars cavernosa ’ da verdi ği dallar: 1-Rr. sinus cavernosi: Ç ok say da k üçü k dald r. Bu dallar hipofiz bezine, ga nglion trigeminale ’ ye ve bu b ö lgedeki k üçü k yap lara giderler. 2-A. hypophysialis inferior: Hipofizin beslenmesine kat l r. 3-R. ganglionis trigeminalis: İ nce bir dald r. Ganglion trigemini ’ yi besler. 4-R. meningeus anterior: Fossa cranii anterior ’ daki b eyin zarlar n besler. A. ethmoidalis posterior ’ un a. meningea anterior dal ile anastomos yapar. 5-A. ophtalmica: Processus clinoideus anterior ’ un d ş yan nda a. carotis interna ’ dan ayr l r. Canalis opticus i ç erisinde orbitaya girer. Bu seyri esnas nda n . opticusun alt d ş tar a f ndad r. A. ophtalmica, orbita ’ da bulunan yap lar , al n derisini, burun s rt n , sinus frontalis ve sinus ethmoidalisi besler. Pars cerebralisten ayr lan dallar: 16-A. cerebri anterior: Sulcus lateralis cerebrinin ucunda a. car otis interna ’ dan ayr l r. N. opticus ’ un ü zerinde i ç e ve ö ne do ğru ilerler. Beyin hemisferlerinin aras nda bulunan yar k ta (fissura longitudinalis cerebri) her iki taraftaki arter birbirine paralel olarak seyreder. Bur a da kar ş taraftaki arter ile a. commin icans anterior arac l ğ ile anastomos yapar. Arter iki hemisfer aras nda ve corpus callosum ’ un ö n ü nde yukar ya do ğru, daha sonra corpus callosum ’ un ü z e rinde arkaya do ğru seyreder. A.cerbri posterior ile anastomos yapar. A. cerebri anterior ’ un cortical da llar beyin hemisferlerinin i ç y ü z ü nde arkada sulcus parieteoccipitalis ’ e kadar olan sahay besler. Yine ayn olu ğa kadar beyin d ş y ü z ü n ü n ü st k s m ndaki 2 cm.lik bir sahay da besler. Bu da ğ l ma g ö re a. cerebri anterior lobulus paracentralis ’ teki miksiy on ve d efekasyon merkezi ile gyrus pre centralis ’ teki bacak sahalar n besler. Substantia perforata anteriordan giren dallar nucleus lentiformis, nucleus caudatus ve capsula internay besler. Bu arter seyri boyunca verdi ği k üçü k dallar ile bulbus olfactori us, gyrus rectus, corpus callosum, gyrus cinguli, gyrus frontalis medialis, lobulus paracentralisi, precuneus ’ u besler. A. communicans anterior: Ortalama 4 mm.uzunlu ğunda bir damard r. Fissura longitudinalis cerebri ba ş lang c nda iki a. cerebri anterior ’ u birbirine ba ğlar. KL İ N İ K B İ LG İ A.cerebri anterior taraf ndan beslenen beyin b ö lgelerin infarkt ü s ü nde ö zellikle alt ekstremitenin distalinde belirgin olmak ü zere v ü cudun kar ş yar s nda motor fonksiyon zay f l ğ ve duyu kayb g ö r ü l ü r. Bunun sebebi a.cereb ri media ’ n n alt ekstremitenin daha proksimal k s mlar ile ilgili korteks b ö lgelerini beslemelerinden dolay d r. 7-A. cerebri media: A. carotis internan n daha kal n olan dal d r. Sulcus lateralis cerebri i ç e risinde ö nce d ş a, sonra insula ü zerinde geri ye ve yukar ya do ğru seyreder. Dallar hemispherin d ş y ü z ü nde ve insula ’ da da ğ l r. Kortikal dallar a. cerebri anterior ’ un besledi ği ü st taraftaki dar ş erit ş eklindeki saha i le, a. cerebri posteriorun besledi ği polus occipitalis ve hemisferin infero-late ral b ö l ü mleri h a ri ç t ü m d ş y ü z ü besler. Buna g ö re a. cerebri media a. cerebri anteriorun besledi ği bacak sahas hari ç t ü m motor alanlar be s ler. Substantia perforata anteriordan giren dallar nucleus lentiformis, nuc. caudatus ve capsula internay besler. KL İ N İ K B İ LG İ A.cerebri media taraf ndan beslenen beyin b ö lgelerin infarkt ü s ü nde ö zellikle ü st ekstremitenin distalinde ve y ü z b ö lgesinde daha belirgin olmak ü zere alt ekstremitenin proksimal k s mlar i ç in v ü cudun kar ş yar s nda motor fonksiyon zay fl ğ ve duyu kayb g ö r ü l ü r. Ayn zamanda harabiyete u ğr a yan hemisfere g ö re afazi ( konu ş ma bozuklu ğu ) da g ö r ü l ü r. E ğer infarkt ü s sa ğ hemisferde ise basit resimlerin ç izilmesinde zorluk, bir krokiyi yorumlama ve yerini bulmada g üç l ü k, sol taraftaki v ü cut k s mlar n n alg lanamamas , v ü cudun orta hatt n d a kalan objeleri alg layamama; motor konu ş ma merkezi harabiyetine ba ğl Broca tipi af a zi ortaya ç kar. 8-A. communicans posterior: A. cerebri anterior ve media ’ n n ayr ld ğ yer yak n nda a. carotis internada n ayr l r. A. cerebri posterior ile anastomos yapar. Seyri esnas nda n. oculamatorius ’ un ü st ü nden ge ç er. Arka b ö l ü m ü nden ç kan k üçü k dallar substantia perforata posterior ’ u delerek thalamus ’ un i ç y ü z ü n ü ve üçü nc ü ventrik ü l duvar n besler. 9-A. choroidea anterior: K üçü k bir dald r. A. communicans posterior yak n nda a. carotis internadan ç kar. Tr. opticus yak n nda arkaya do ğru uzanarak yan kar nc klar n cornu 2inferius ’ una girer ve burada plexus choroideus ’ ta sonlan r. Bu arterden ç kan k üçü k dallar crus cerebri, corpus geniculatum laterale, tr.opticus ve capsula internay besler . KL İ N İ K B İ LG İ Beyin damarlar nda okl ü zyon (damar l ü meninin t kanmas ) veya hemoroji (damar i ç indeki kan n damar d ş na ç kmas , kanama) sonucu iskemi (doku kanlanmas n n bozulm as ) geli ş e bilir. Buna ba ğl olarak ortaya ç kan duruma stroke (fel ç , inme) denir. Bu durum hipertans i yon ve anevrizma (damarlar n a ş r geni ş lemesi) sonucu hemoroji sonucu geli ş ebilece ğ i gibi kalp ha s tal klar nda, enfeksiyon, travma ve t ü m ö r gibi olaylar sonucuda olu ş abilir. Dokuda iskeminin devam etmesi sonucu ilgili arter taraf ndan beslenen beyin dokusunda infarkt ü s yani doku ö l ü m ü meyd a na gelir. Fakat iskemi ortadan hemen kalkarsa doku hasar olmaz ya da az olur. İ nfarkt ü s sonucu doku harabiyeti kal c oldu ğu i ç in o b ö lge ile ilgili fonsiyon g e nellikle kal c d r. Serebral damarlar n y rt lmas sonucu geli ş en kanamalar beyin parankiminin i ç ine ve d ş na olabilir. A. VERTEBRAL İ S Bu arter a. subclavia ’ n n ilk ve en kal n dal olup birinci b ö l ü m ü nden ç kar. İ lk 6 b o yun om u runun foramen transversarium ’ undan ge ç erek yukar ya do ğru y ü kselir. Atlas n ü st kenar n da mediale do ğru y ö n de ği ş tirir. Dura mater ile arachnoidea materi delerek foramen magnum ’ dan kafa bo ş lu ğuna girer. Burada subarachnoid aral kta bul unur. Yukar , ö ne ve i ç e do ğru uzanarak kar ş taraf n a. vertebralisi ile birle ş erek a. basilarisi olu ş turur. A. vertebralis seyri esnas nda ge ç ti ği b ö l gelere g ö re 4 k sma ayr larak incelenir. Pars prevertebralis Pars transversaria Pars atlantica Pars it racranialis A. vertebralis boyun b ö lgesinde (pars transversaria) k üçü k dallar verir. Bu dallar 1-Rr spinales (radiculare): Foramen intervertebrale ’ den ge ç erek canalis vertebralis ’ e g i rerler. Her bir ramus spinalis iki dala ayr l r. Bu dallardan biri medul la spinalis ve zarlar nda da ğ l r. Medulla spinalisin di ğer arterleri ile anastomos yapar. Di ğer dal tekrar iki dala (inen ve y ü kselen dal) ayr l r. Bu dallar benzer dallar ile birle ş irler ve omur cisimlerinin arka y ü zleri ü z e rinde iki yanda arterial zinc ir olu ş tururlar. Bu zincirin dallar periostu ve omur cisimlerini be s ler. 2-Rr musculares: Massa lateralis ç evresinde k vr l rken a. vertebralisten ayr l rlar. Bu b ö l genin derin grup kaslar nda da ğ l rlar. A. cervicalis profunda, a. cervicalis ascendens ve a. occipitalis ile a ğ zla ş rlar. A. vertebralisin intracranial b ö l ü m ü nden ayr lan dallar: 3-Rami meningei: Foramen magnum hizas nda do ğarlar. Dura materi beslerler. 4-A. spinalis posterior: Bulbusun yan taraf nda a. vertebralisten ya da, a. inferior post erior cerebelli ’ den ayr l r. Radix posterior ’ un ö n taraf nda olmak ü zere a ş a ğ inerken foramen intervertebrale ’ lerden canalis vertebralise giren spinal dallar n kat lmas yla takviye edilir ve medulla spinalisin sonuna kadar devam eder. 5-A. spinalis anteri or: A. vertebralis ’ in sonlanma yeri yak n ndan do ğar. İ nce sa ğ l sollu iki dald r. İ ki taraf n arteri bulbus ’ un ö n taraf nda orta hatta do ğru yakla ş arak a ş a ğ do ğru uzan r ve foramen magnum seviyesinde birle ş erek tek bir arter olarak medulla spinalis ’ in ö n y ü z ü nde a ş a ğ do ğru uzan r. A ş a ğ inerken foramen intervertebrale ’ lerden canalis vertebralise giren spinal dallar n kat lmas yla takviye edilir ve medulla spinalisin sonuna kadar devam eder. Bu ince dallar a. vertebralis, a. cervicalis ascendens, a. inter costalis posterior, a. lumbalis, a. iliolumbalis ve a. sacralis lateralisten gelirler. 36-A. inferior posterior cerebelli: A. vertebralisin en kal n dal d r. Medulla oblangata ’ n n arka taraf ndan ge ç erek 10. ve 11. cranial sinirlerin k ö kleri aras na girer. Pedinculus cerebellaris inferiorun ö n taraf ndan ge ç erek beyinci ğin alt y ü z ü ne gelir. Burada dallara ayr l a rak beyinci ğin alt y ü z ü n ü ve ç ekirdekleri besler. 7-R. choroideus ventriculi quarti: 8-R. tonsillae cerebelli: 9-Rr medullares mediales et laterales: Bir ç ok k üçü k dalc k ş eklinde medulla oblangata ’ y beslerler. A. BAS İ LAR İ S Her iki a. vertebralis ’ in bulbusun ü st s n r nda birle ş mesiyle olu ş ur. Bu arter ponsun ö n y ü z ü ndeki sulcus basilaris i ç inde uzan r. Ponsun ü st s n r nda terminal dallar na (a. cer ebri posterior ) ayr l r. A. basilaris ’ in dallar : 1-Aa. pontis: Bir ç ok ince dal olup ponsu beslerler. 2-A. labyrinthi: A. basilarisin ortalar ndan ayr l r ve 7. ve 8. cranial sinirle i ç kulak yolundan girer ve i ç kula ğ besler. 3-A. inferior anterior cer ebelli: Beyinci ğin alt y ü z ü n ü n ö n k s mlar nda da ğ l r. 4-A. superior cerebelli: A. basilarisin son k sm yak n nda ayr l r. N. oculo motoriusun h e men alt ndan ge ç en bu dal, beyin bacaklar etraf ndan d ö nerek beyinci ğin ü st y ü z ü ne gelir. Beyinci ğin ü st y ü z ü n ü ve ç evre yap lar besler. 5-A. cerebri posterior: A. basilarisin son dal d r. A. cerebelli superiordan daha kal n d r. A. cerebri posterior ve a. cereb elli superior aras ndan n. oculo motorius ge ç er. A. carotis interna ile a. cerebri posterior ’ u birbirine birle ş tiren dala a. comminicans posterior denir. A. cerebri posterior mesencephalon etraf nda dolanarak occipital lobun alt y ü z ü ne g e lir. B u rada verdi ği rami corticalisleri, temporal lobun alt d ş ve i ç y ü zlerini, occipital lobun d ş ve i ç y ü zlerini be s l er. Rami centralis ad verilen dallar beyin dokusuna girerek thalamus ’ un bir k sm n , nucleus lentiformis ’ i, mesencephalon ’ u, corpus pineale ’ yi ve corpus geniculatum mediale ’ yi besler. Rami choroidealar yan kar nc klar n cornu inferioruna girer ve buradaki plexus choroideusta da ğ l r. KL İ N İ K B İ LG İ A.cerebri posterior ’ un besledi ği beyin b ö lgesinin infarkt ü s ü nde oksipital lobun harabiyetine ba ğl g ö rme bozuklu ğu g eli ş ir. E ğer t kan kl k arterin proksimal k sm nda ise central dalla r n besledi ği b ö lgelerde h arabiyet olu ş acakt r. Sonu ç ta talamus yeterli beslenmedi ği i ç in kontrelateral v ü cut yar m nda duyu kayb ve spontan a ğr g ö r ü lecektir. C İ RCULUS ARTER İ OSUS CEREBR İ (Willis Poligonu) Kafatas taban nda, fossa interpedincularis i ç inde, infundibulum ve chiasma opticum etraf nda olu ş an bir damar halkas d r. Bu halka a. communicans anterior, a. comminicans posterior, a. cerebri anterior, a. cerebri posterior, a. carotis interna ve a. basilaris aras nda 4ol u ş ur. Bu poligon a. carotis interna ve a. basilaris taraf ndan getirilen kan n e ş it bas n ç la da ğ l m n sa ğlar. Beyinin ö nemli b ö lgelerini besleyen damarlar a- Corpus striatum ve capsula internan n b ü y ü k k sm n a. cerebri median n dallar , az bir k s m n a. cerebri anterior besler. b- Thalamus ’ u a. communica ns posterior, a. basilaris ve a. cerebri posterior besler. c- Mesencephalon ’ u a. cerebri posterior, a. cerebelli superior ve a. basilaris besler. d- Pons ’ u a. basilaris, a. cerebelli superior, a. inferior anterior cerebelli ve a. inferior posterior cerebelli besler. e- Bulbus ’ u a. vertebralis, a. spinalis anterior, a. spinalis posterior, a. inferior posterior cerebelli ve a. basilaris besler. f- Beyinci ği a. superior cerebelli , a. inferior anterior cerebelli ve a. inferior posterior cerebelli besler. MEDULLA S P İ NAL İ S ’ İ N ARTERLER İ Medulla spinalis arterlerini a. vertebralisten ve aortan n segmental dallar ndan gelen a. radicularis ’ lerden al r. Bulbusun ö n yan y ü z ü boyunca y ü kselen a. vertebralisler a ş a ğ ya do ğru inen a. spinalis anterior ve a. spinalis posterior u verirler. İ ki tane olan a. spinalis posterior, sulcus posterolateralisleri izleyerek a ş a ğ do ğru ilerler. A. radicularis posteriordan gelen dallar ile anastomos yaparlar. İ ki a. spinalis anteriorun medulla spinalis ba ş lang c nda birle ş mesiyle olu ş an tek arter (a. spinalis anterior) fissura mediana anterior boyunca a ş a ğ do ğru uzan r. A. vertebralis ’ in boyun spinal segmentlerinin beslenmesini sa ğlar. radicularis ’ ler; a. cervicalis ascendens, a. cervicalis profunda, a. intercostalis, a. A. lumbalis ve a. sac ralis gibi damarlardan ç karlar. Medulla spinalisin boyun b ö l ü m ü d ş nda kalan b ö l ü m ü n ü beslerler. A. radicularisler; foramen intervertebraleden canalis vertebralise girerler ve iki dala a y r l r lar.Bu dallardan biri medulla spinalis ve zarlar n besler, d i ğeri periosteumu ve omurlar be s ler. Medulla spinalis ’ i besleyen dal tekrar ikiye ay l r (a.rad i cularis anterior ve posterior). A. radicularis anteriorlar daha kal nd r ve a. spinalis anteriora a ç l r. A. radicularis posteriorlar a. spinalis posteriora a ç l r lar. Medulla spinalisi besleyen arterler pia mater i ç inde a ğ yapan bir ç ok k üçü k arterler v a s tas yla birbirleriyle bol anastomos yaparlar. Bu ş ekilde medulla spinalisi d ş tan saran damar a ğ na vasa corona denir. A. spinalis anterior ’ un fissura median a anterior i ç ine sokulan dallar ö n yan boynuzl a r , gri cevherin merkezini ve arka boynuzun taban n besler. A. spinalis posterior arka boynuz ve fasiculus posteriorda da ğ l r. MEDULLA SP İ NAL İ S ’ İ N VENLER İ Genel olarak da ğ l ş lar arterlere benzer. V. spin alis anterior tek, v. spinalis anterolateralis ç ifttir. V. spinalis posterior tek, v. spinalis posterolateralis ç ifttir. Bu venler ç e ş itli ba ğlant larla kan plexus venosus epiduralis ’ e ak t rlar. Plexus venosi epidurales: plexus venosus vertebralis intern us (plexus venosus vertebralis anterior ve posterior) dura mater ile periosteum aras nda yer al r. Bu venler foramina sacralia pelvica ve foramina intervertebralisten ge ç en dallar vas tas yla vertebral kanal d ş nda bulunan plexus venosi vertebrales extern i (plexus venosus vertebralis externus anterior ve posterior) ile ili ş kilidir. Bu venler sonunda v.intervertebralis ’ e a ç l rlar. V.intervertebralis ’ e a ç lan b ü t ü n venler v.vertebralis ile v.barchiocephalica ’ ya, v.intercostalis posterior ’ lar ile v.azygos ’ a, v.lumbalis arac l ğ ile v.cava inferior ’ a, v.sacralis lateralis arac l ğ ile v.iliaca interna ’ ya, v . lumbalis ascendens ile v.azygos ve v.hemiazygos ’ a a ç l rlar. 5BEY İ N İ N VENLER İ Beyin venlerinin duvarlar nda kas tabakas yoktur veya son derece incedi r. Ayr ca k a pak ç k da bulunmaz. Beyin dokusundan ç kan venler subarachnoid aral kta seyreder. Buradan arachnoidea meter ’ i ve dura mater ’ in i ç yapra ğ n (lamina cerebralis) delerek dura sinuslar na a ç l rlar. Vv. superiores cerebri: Her hemisferde 8-12 kada rd r. Hemisferlerin ü st d ş ve i ç y ü zlerinden sulcuslar i ç inde gelen kan toplarlar. Sinus sagittalis superiora d ö k ü l ü rler. Bulu n duklar b ö l gelere g ö re isimlendirilirler. Vv. prefrontalis, vv. frontales, vv. parietales, vv. occipitales Vv. media superfici ales cerebri: Sulcus lateralis cerebri i ç erisinde bulunur ve beyinin d ş y ü z ü ndeki dallar al r. Sinus cavernosus ’ a d ö k ü l ü r. V. media profunda cerebri: İ nsulay drene eder. V. cerebri anterior ve vv. striatae ile birl e ş erek v. basalis ’ i olu ş turur. V. basal is v. magna cerebri ’ ye, v. magna cerebri de sinus rectus ’ a a ç l r. Vv. interna cerebri: V. thalamostriata superior ile v. choroidea superius ’ un birle ş m e sinden olu ş an sa ğl sollu iki vendir. interna cerebrilerde corpus callosum ’ un alt nda birle ş ir ve v. ma gna cerebri ’ yi V. (G a len veni) olu ş tururlar. Bu da sinus rectus ’ a a ç l r. 61 - Ş ekilde X ile g ö sterilen arterin ad nedir? a)a. vertebralis b)a.basillaris c)a.spinalis posterior d)a.spinalis anterior e)a.inf erior posterior cerebelli CEVAP A. 7