Genel Bilgisayar - I B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 2 İÇ İNDEK İLER ..............................................................................................................................................................1 İÇ İNDEK İLER ....................................................................................................................................2 G İR İŞ ...................................................................................................................................................4 B İLG İSAYARIN DÜNÜ VE BUGÜNÜ ........................................................................................4 1. BÖLÜM ...........................................................................................................................................5 B İLG İSAYARA G İR İŞ ...................................................................................................................5 B İLG İSAYARIN KULLANIM ALANLARI .................................................................................5 KAPAS İTE KAVRAMI ..................................................................................................................6 BELLEK ÇE ŞİTLER İ .....................................................................................................................6 1) İÇ BELLEK B İR İM İ ...............................................................................................................6 2) DI Ş BELLEK B İR İMLER İ:....................................................................................................7 B İLG İSAYARIN TEMEL B İLE ŞENLER İ.....................................................................................7 B İLG İSAYAR DONANIMI........................................................................................................7 M İKRO İŞLEMC İ ...................................................................................................................8 ANA KART .............................................................................................................................8 BELLEK – RAM .....................................................................................................................9 HARD D İSK............................................................................................................................9 MON İTÖR-EKRAN................................................................................................................9 EKRAN F İLTRES İ................................................................................................................10 GRAF İK (EKRAN) KARTI ..................................................................................................10 KLAVYE ...............................................................................................................................11 FARE – MOUSE ...................................................................................................................11 D İSKET SÜRÜCÜ ................................................................................................................11 CD-ROM SÜRÜCÜ ..............................................................................................................11 DVD-ROM SÜRÜCÜ ...........................................................................................................12 CD-WRITER SÜRÜCÜ ........................................................................................................12 SES KARTI ...........................................................................................................................12 FAX-MODEM KARTI..........................................................................................................12 TV/RADYO KARTI..............................................................................................................13 ETHERNET KARTI..............................................................................................................13 YAZICI (PR İNTER)..............................................................................................................13 Ç İZ İC İ....................................................................................................................................13 TARAYICI (SCANNER) ......................................................................................................13 KAMERA ..............................................................................................................................14 KES İNT İS İZ GÜÇ KAYNA ĞI (UPS)..................................................................................14 KASA.....................................................................................................................................14 YAZILIM.......................................................................................................................................14 İŞLET İM S İSTEM İ ...................................................................................................................15 İşletim Sisteminin Donanım Açısından Görevi .....................................................................15 İşletim Sisteminin Yazılım Açısından Görevi .......................................................................15 Bir İşletim Sisteminin Temel Görevleri.................................................................................15 İşletim Sistemi Gerekli mi?....................................................................................................16 Windows İşletim Sisteminin Özellikleri Nelerdir?................................................................16 2. BÖLÜM .........................................................................................................................................17 WINDOWS XP..............................................................................................................................17 WINDOWS XP BA ŞLADI ĞINDA NELER OLUR?...............................................................17 FARE (MOUSE)........................................................................................................................18 Fare Teknikleri:......................................................................................................................19 KLAVYE ...................................................................................................................................22 Klavye Düzeni........................................................................................................................22 B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 3 Sık Kullanılan Kısayol Tu şları...............................................................................................23 MASAÜSTÜ..............................................................................................................................24 Görev Çubu ğu........................................................................................................................25 Ba şlat Düğmesi ......................................................................................................................25 Simgeler .................................................................................................................................25 B İLG İSAYARIN KAPATILMASI ...........................................................................................25 BAŞLAT MENÜSÜ ..................................................................................................................26 Ba şlat Menüsü Sol Sütunu .....................................................................................................26 Ba şlat Menüsü Sa ğ Sütunu ....................................................................................................27 PENCERELER ..........................................................................................................................31 Ba şlık Çubu ğu........................................................................................................................32 Program Menüsü Satırları ......................................................................................................32 Araç Çubukları.......................................................................................................................33 Ta şı.........................................................................................................................................33 Boyut......................................................................................................................................33 Kaydırma Çubukları...............................................................................................................33 DOSYALAR..............................................................................................................................34 KLASÖRLER ............................................................................................................................35 Klasör Olu şturma ...................................................................................................................35 Klasör Özellikleri...................................................................................................................35 DOSYA VE KLASÖRLERE A İT ORTAK ÖZELL İKLER.....................................................36 Dosya veya Klasör Silme.......................................................................................................36 Dosya veya Klasörün Adını De ği ştirmek ..............................................................................36 Dosya ve Klasörün Adı Kuralları...........................................................................................37 Dosya ve Klasör Kopyalama veya Ta şıma ............................................................................37 Dosya ve Klasör Gibi Ö ğeler İçin Kısayol Oluşturmak; .......................................................37 Dosya veya Klasörleri Diskete Kopyalamak .........................................................................38 GER İ DÖNÜ ŞÜM KUTUSU....................................................................................................39 Geri Dönü şüm Kutusundaki Bir Nesnenin Geri Yüklenmesi................................................39 Geri Dönü şüm Kutusunun Tamamen veya Kısmen Bo şaltılması .........................................40 MASAÜSTÜNÜ DÜZENLEMEK............................................................................................40 Masaüstü (Arkaplan) Resmi...................................................................................................41 Ekran Koruyucu .....................................................................................................................42 Tarih Ve Saati De ği ştirmek....................................................................................................42 Klavye Düzenini De ği ştirmek (F Veya Q Klavye)................................................................43 PA İNT İLE RES İM YAPMAK .................................................................................................44 Paint’i ba şlatmak için;............................................................................................................44 Araç Kutusu Kullanımı ..........................................................................................................45 NOT DEFTER İ..........................................................................................................................50 Metin dosyalarını düzenlemek için Not Defteri'ni kullanma.................................................50 Not defteri’ni ba şlatmak: .......................................................................................................50 Not Defteri'nde belirli karakterleri ve sözcükleri bulma........................................................50 Not Defteri'nde metni kesme, kopyalama, yapı ştırma veya silme.........................................51 Metni pencere boyutuna kaydırma.........................................................................................51 Belgeye saati ve tarihi ekleme ...............................................................................................51 HESAP MAK İNES İ ..................................................................................................................51 Hesap Makinesi'ni kullanma ..................................................................................................51 Hesap Makinesi’ni ba şlatmak:...............................................................................................51 Basit bir hesaplama gerçekle ştirme........................................................................................51 İstatistiksel bir hesaplama gerçekle ştirme..............................................................................52 S İSTEM ARAÇLARI................................................................................................................52 B İRLE ŞT İRME İŞLEM İ .......................................................................................................52 WINDOWS UPDATE ...........................................................................................................53 S İSTEM İ GER İ YÜKLEMEK ..............................................................................................53 B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 4 G İR İŞ B İLG İSAYARIN DÜNÜ VE BUGÜNÜ Hayatımızda olmazsa olmazlardan biri haline gelen bilgisayarların, icadından bugüne kadar geçirdi ği evrim, yenilikler ve hayatımızdaki yeri, fakat tüm bilgi teknolojileri sektörünün temelini olu şturan bu geli şmeler, aslında bize gelece ği görmemizde yardımcı olacak gibi görünüyor. Bugün ise bilgisayarın kullanılmadı ğı alan hemen hemen yok denecek kadar azdır. Evlerde, e ğitimde, ekonomik ara ştırmalarda, askeri alanda, imalatta, kamusal hizmetlerde, ileti şimde, ticaret ve yönetimde, masaüstü yayıncılıkta ve bunun gibi birçok sektörde kullanılan bilgisayarlar, hayatı ve i ş ya şamını biz insano ğlu için çok daha kolay bir hale getiriyor. Günümüzde yolda yürürken İnternet’e ba ğlanabiliyor, gelen e-postalarımızı cep telefonumuz yardımıyla okuyabiliyor, istedi ğimiz her yerde diz üstü bilgisayarımızla çalı şabiliyor ve kablosuz teknolojiler sayesinde hemen hemen her türlü uygulamayı lokasyon ba ğımlılı ğı olmadan gerçekle ştirebiliyoruz. İlerleyen satırlarda, tüm bunları mümkün kılan geli şmelere göz ataca ğız. Tarihin ilk bilgisayarı ENIAC (Electronic Numerical Integrator Analyzer and Computer) varlı ğını, 2. Dünya Sava şı’na borçlu. O tarihlerde dü şmanın şifreli haberle şmesini çözmek amacında olan ABD, hem böyle bir i şi gerçekle ştirmek hem de balistik hesaplamalardaki bir takım problemlerin önüne geçmek istiyordu. ENIAC, 1945 Kasım ayında, sava şı birkaç ayla ıskalamı ş olsa da çalı şır hale gelmi şti. ENIAC, otuz saniye içinde hedefe varacak olan bir havan topunun havadaki seyrini 20 saniye içinde hesaplayabilme gibi şu an için ‘zavallı’ sayılabilecek kadar yetenekliydi. Saniyede be ş bin toplama yapabilen ENIAC, aynı süre içinde 357 çarpma, 38 de bölme ile o günler için büyük bir ba şarı sayılabilir. Otuz metre uzunlu ğunda, 3 metre boyunda ve 30 ton a ğırlındaki bu bilgisayarın içinde 28 bin vakum tüpü, 70 bin direnç, 10 bin kapasitör, 6 bin anahtar ve 1500 röle bunuyordu. ENIAC, 9x15 metrelik bir odayı doldurmakta; hesaplama vurumları 1500 elektromekanik röleden geçip, 18.000’den çok radyo lambasından akıyordu, ENIAC’ı çalı ştırmak için 150.000 watt enerji gerekliydi. Ortalama bir masa lambasının 20 watt’la çalı ştı ğını varsayarsak ENIAC’ı çalı ştırmanın, tam 7500 masa lambasını çalı ştırmakla e şit bir güç gerektirdi ğini söyleyebiliriz. ENIAC çalı şmazsa (ki bunu sıklıkla yapıyordu) bir mühendis ekibi bu problemi çözmek için 6000 kabloyu elle fi şe takarak ENIAC’ı yeniden kurmak zorundaydı, bilgisayar toplarken bunalıyorsanız, birde bunu gözünüzün önüne getirin. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 5 1. BÖLÜM B İLG İSAYARA G İR İŞ Bilgisayar, kendisine verilen bilgileri alan, saklayan, üzerinde i şlemler yapan, gerekti ğinde de bu bilgileri yazıcı gibi birimlerle çıktı olarak veren elektronik bir makinedir. En basit tanımla bilgisayar, kendisine verilen bilgileri kullanarak yeni bilgiler elde edebilen bir makinedir. Bilgisayar donanım ve yazılım olmak üzere iki kısımdan olu şur. Donanım, bilgisayarın gözle görülen birimleri olup klavye, fare, yazıcı, kablolar, elektronik devreler vb. kısımlardan olu şur. Bir bilgisayar sistemi, be ş temel birimden olu şur. Bu birimler a şa ğıdaki gibidir. Aritmetik ve mantık birimi - Kontrol birimi - Bellek birimi - Giri ş birimi - Çıkı ş birimi Yazılım, donanımı kullanabilmek ve bilgisayarı çalı ştırabilmek için kullanılan programlar toplulu ğudur. Bu programlar örnek olarak i şletim sistemi (Windows, Linux), kelime i şlemci (Word, Not defteri, WordPad), oyun programları (Tetris, Mayın Tarlası, Solitaire) verilebilir Günümüzde bilgisayarlar, birçok alanda kullanılmaktadır. İnsanlar yaptıkları i şleri daha hızlı, do ğru ve kolay yapmak için bilgisayarlardan faydalanmaktadırlar. Bilgisayar tek ba şına hiçbir şey yapamaz. Bu nedenle insan olmadan bilgisayar bir i şe yaramaz. B İLG İSAYARIN KULLANIM ALANLARI 1. E ğitim Bilgisayar e ğitim alnında, bilgisayar derslerinde ve di ğer derslerde yardımcı olarak kullanıla bilir. Ö ğrenci kayıt i şlemlerinde de kullanılabilmektedir. 2. Bankacılık Bir merkezde olu şturdukları veri tabanı aracılıyla tüm bankalar arasındaki ileti şimi sa ğlamaktadır. ATM’lerle para çekilebilmekte ve bankacılık i şlemleri yapılabilmektedir. 3. Bilimsel Ara ştırmalar Uzay, Matematik, Kimya, Fizik gibi bilim dallarında yapılan deney ya da i şlemlerin kontrolü bilgisayarla yapılabilmektedir. 4. Ticaret Şirket ve firmalarda mü şterilerle ilgili i şlemler, muhasebe ve stok kontrolleri bilgisayarla yapılabilmektedir. 5. Tıp Birçok tanı ve tedavisinde bilgisayardan yaralanabilir. 6. Yayıncılık Dergi, gazete, kitap, poster ve bro şür gibi belgeler bilgisayarda hazırlanabilmektedir. 7. Askeri Alanda Bu alanda, bilgisayar e ğitim ve kontrol amaçlı kullanılabilmektedir. Füze askeri-uyduların kontrolü de bilgisayarla yapılabilir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 6 8. Mühendislik ve Mimari Alanlarda Tasarım, çizim gibi i şlemlerde bilgisayar kullanılabilir. Bu alanlar ço ğaltılabilir. Bilgisayar ya şantımızın her alanında kullanılmaktadır. KAPAS İTE KAVRAMI Bilgisayarın en küçük kapasite birimi Bit’tir. En küçük bilgi kapasite birimi ise Byte’dır. 1 byte 8 bit’ten olu şur. Bir karakter için gerekli kapasite alanı 8 bit =1 byte’dır. Kapasite birimleri; 8 Bit 1 Byte (B) 1024 B 1 Kilo Byte (KB) 1024 KB 1 Mega Byte (MB) 1024 MB 1 Giga Byte (GB) 1024 GB 1 Tera Byte (TB) BELLEK ÇE ŞİTLER İ Bellekler genel olarak iki gruba ayrılır: 1) İç bellek birimi 2) Dı ş bellek birimi 1) İÇ BELLEK B İR İM İ a) ROM (Read Only Memory): Sadece okunabilen bellektir. Bir defa programlandıktan sonra üzerine bilgi yazılamaz. Enerjisi kesildi ğinde içindeki bilgiler kaybolmaz. ROM bellek anakart üzerine yerle ştirilmi ştir ve genellikle üretici firmalar sistem bilgilerini (bilgisayarın açılması için gerekli olan bilgiler) bu tip belle ğe yüklerler ve bilgisayar her açıldı ğında bu bellekten sistem bilgilerini okur. ROM bellekler bilgisayardaki di ğer donanım elamanlarının ço ğunda da kullanılmaktadır. Ayrıca günlük hayatta kullandı ğımız elektronik e şyaların büyük bir kısmında da ROM bellekler kullanılmaktadır. Örne ğin otomatik çama şır makinelerindeki yıkama programları bir Rom bellek içine yüklenmi ştir. Bu tip belleklerin kapasiteleri KB’lar seviyesindedir. (128 KB, 256 KB, 512 KB,…) Rasgele eri şimli belleklerdir. b) RAM (Random Access Memory): Bilgisayarın ana belle ğidir. Programlar bu bellek tarafından çalı ştırılır. Hem okunabilir hem de yazılabilen belleklerdir. Buradaki okuma, kaydedilen bilgiyi alıp kullanma; yazma ise belle ğe bilgi kaydetme anlamındadır. Rasgele eri şimli bellektir. Yani bilgiler belli bir sırayla olmaksızın karı şık olarak okunup yazılabilir. Enerjisi kesildi ğinde içindeki bilgiler kaybolur. Bilgisayarın ana belle ğidir. Mikroi şlemci RAM belle ği geçici bilgi deposu olarak kullanır. Gelen komutlar yo ğun oldu ğundan, mikroi şlemci gelen bu komutları unutmaması için geçici olarak RAM bellekte saklar. Bu tip bellekler anakart üzerinde bulunan bo ş yuvalara iste ğe ba ğlı olarak istenilen ve izin verilen büyüklükte takılabilir. RAM belle ğin kapasitesi ne kadar yüksekse bilgisayarımızın performansı da o oranda yüksek olacaktır. Eri şim süresi en kısa belleklerdendir (yakla şık 5-8 ns). Kapasiteleri MB’lar seviyesindedir (32 MB, 64 MB, 128 MB, 256 MB, 512 MB…). B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 7 2) DI Ş BELLEK B İR İMLER İ: a) Sabit Disk: Hem okunabilir, hem yazılabilir. Rasgele eri şimlidir. Bilgisayarların dı ş depo elemanıdır. Programlar bu bellekte saklanır. Enerjisi kesildi ğinde içindeki bilgiler kaybolmaz. Kullanıcı istedi ği gibi bu tip belleklere bilgi yükleyip silebilir. Kapasiteleri çok büyüktür. (GB’ lar seviyesinde; 6,4GB, 13 GB, 20 GB,…) Eri şim süreleri milisaniye seviyesindedir. b) Disket: Hard disk’in tüm özelliklerine sahiptir. Yalnız kapasiteleri çok küçüktür (1,44 MB). En büyük avantajları ta şınabilir olmalarıdır. Zaten bu denli küçük kapasiteli bir belle ğin güncelli ğini kaybetmesini sebebi de budur. Disketler, disket sürücü (FDD – Floppy Disk Drive) adı verilen bir aygıt ile sürülürler, kullanılırlar. c) CD: Yüksek kapasiteli sadece okunabilen belleklerdir. CD üzerine kayıt lazer teknolojisi ile yapılır. CD içine bir kez kayıt yapılır. Ancak birden fazla kayıt yapılabilen CD’lerde vardır. Bunlara Re-Writeable (Tekrar Yazılabilir) CD adı verilir. Kapasiteleri 650-700 MB tır. d) DVD: CD’ den yakla şık 7 kat daha fazla veri depolanabilen bellektir. B İLG İSAYARIN TEMEL B İLE ŞENLER İ Bilgisayarı olu şturan temel olarak 4 bölüm vardır. Monitör, kasa, fare, klavye. Sanıldı ğının aksine bilgisayarı olu şturan en önemli birim monitör de ğil kasadır. Bütün önemli parçalar kasa içerisine yerle ştirilmi ştir. Monitörün görevi sadece ekrana görüntüyü yansıtmaktır. Görüntüyü oluşturan i şlemleri yapan bunları saklayan birimlerin tamamı kasa içerisinde bulunur. B İLG İSAYAR DONANIMI Yeni bilgisayar almak isteyen birisinin ilk sordu ğu şey hangi marka bilgisayar almalıyım olur. Hâlbuki bilgisayarda onun markasından çok özellikleri önemlidir. Çok bilinen marka bir bilgisayar hiç bilinmeyen veya daha az bilinen markalı bilgisayardan daha hızlıdır veya daha iyidir diye bir şey söyleyebilmek kesinlikle mümkün de ğildir. Bir bilgisayarın kalitesini ve hızını belirleyen birden fazla faktör vardır ve bunlar teknolojiye paralel olarak sürekli de ği şir. Dolayısıyla bilgisayar alırken markası de ğil, özellikleri önemlidir. Bir bilgisayarın özelliklerini şöyle sıralayabiliriz. — Mikro İşlemci (CPU) — Ana Kart — Bellek (RAM) — Hard disk — Monitör (Ekran) — Ekran Kartı — Klavye — Fare — Disket Sürücüsü — Kasa — Multimedya özellikleri (Ses kartı, CD-ROM, DVD-ROM) — Fax Modem Kartı B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 8 — İste ğe ba ğlı ek özellikler (Yazıcı, Tarayıcı, TV/Radyo Kartları vb.) M İKRO İŞLEMC İ Bu parça bilgisayarın beynidir ve mikro i şlemciden izinsiz hiçbir i şlem yapılamaz. Bilgisayarın hızı mikro i şlemcinin isminden sonra zikredilir ve KHz (KiloHertz) = Saniyedeki Bin tane i şlem; MHz (MegaHertz) = Saniyedeki Milyon tane i şlem; GHz (Gigahertz) = Saniyedeki Milyar tane i şlem cinsinden belirlenir. Pentium II 500 MHz, Pentium IV 2,26 GHz, AMD 3,4 GHz gibi. Şu an piyasada bulunan be ş de ği şik nesil i şlemci yo ğun olarak kullanılmaktadır. — Pentium, Pentium MMX — Pentium Pro — Pentium II, Celeron — Pentium III — Pentium IV Bunlardan Pentium, Pentium II ve Pentium III piyasada sıfır olarak satılmamakta ancak birçok kullanıcı tarafından kullanılmaktadır. En çok satılan i şlemciler Pentium III-IV, Celeron sınıfı i şlemcilerdir. Pentium Pro i şlemciler ise Windows 95-98-Me ile iyi bir performans veremedikleri için ki şisel kullanıcı pazarına giremediler. Di ğer firmaların üretti ği, bunlara e ş de ğer i şlemciler; — 686MX K5 ( Pentium’a e ş de ğer) — AMD Duron ( Celeron’ a e ş de ğer) — M II, K6-2 ( Pentium II’ye e ş de ğer) — AMD Athlon (Pentium III, ve IV’e e ş de ğer) ANA KART Bilgisayarın en önemli parçalarından birisi ana karttır. Mikro i şlemci, bellekler, klavye, fare, ekran kartı vb. parçaların % 90’nı ana kart üzerine takılır. Bu yüzden ana kartın kalitesi bilgisayarın hızını da etkileyecektir. Ayrıca bilgisayarda çıkan donanım problemlerinin birço ğu ana karttaki uyumsuzluktan kaynaklanır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 9 BELLEK – RAM Bilgisayarın en önemli parçalarından biri de belle ğidir. Bilgisayar, bilgileri hard diskte saklar ancak bunlar üzerinde i şlem yapmak onları daha hızlı belle ğe alır. Belle ğin teknik ismi RAM`dir. Alaca ğınız bilgisayarın mikro i şlemcisi ne olursa olsun e ğer yeterli belle ği yoksa, bir Pentium yerine göre bir 486’dan daha yava ş çalı şabilir. Bellek birimi olarak MB (Mega Byte) kullanılır. Bu milyon tane byte anlamına gelir ve milyon tane harf olarak dü şünebilirsiniz. E ğer Windows 95 kullanıyorsanız ve standart i şlem yapıyorsanız (Word, Excel gibi programlar kullanıyorsanız) 16–32 MB arası bellek; Windows 98 kullanıyorsanız ve standart i şlemler yapıyorsanız (Word, Excel kullanıyorsanız) 32–64 MB arası bellek; E ğer Windows XP kullanıyorsanız ve ileri düzey i şlemler yapıyorsanız (Foto ğraf i şleme, Autocad-Çizim gibi programlar kullanıyorsanız) 128–256 MB arası bellek; E ğer Windows XP kullanıyorsanız ve yeni çıkan oyunları oynayabilmek istiyorsanız 256–512 MB arası bellek sizin için yeterlidir. HARD D İSK Bilgilerinizi kalıcı olarak saklayaca ğınız yer hard disktir. Bu ne kadar büyük ise o kadar çok bilgi saklayabilirsiniz. Bunun birimi MB (Mega Byte - Milyon Byte) veya GB (Giga Byte - Milyar Byte) olarak gösterilir. Şu da bir gerçek ki hard diskte sadece sizin kaydedece ğiniz bilgiler de ğil, programlarda bulunacaktır. Yani 1500 MB (1.5 GB) hard diski olan bir bilgisayarda 1.5 milyar harfi kaydedemezsiniz. Bu kapasitenin önemli bir bölümü programlar tarafından kullanacaktır. Hard diskler çalı ştıkları sürece içindeki disk plakalar döner ve okuma hızı bu dönme hızına ba ğlı olarak artar. Günümüzde 7200 Rpm (dakikadaki dönme sayısı) hızında hard diskler bulunmaktadır. MON İTÖR-EKRAN B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 10 Bilgisayarın en önemli parçalarından biri monitörü yani ekranıdır. Ekran bilgisayarın çalı şma hızını etkilemez ama sizin çalı şma hızınızı olumsuz yönde etkiler. Kalitesiz bir monitörün kar şısında uzun süre çalı ştı ğınızda ba ş ve göz a ğrısı ba şlar. Bir monitörün en tehlikeli kısmı arkasıdır. En çok radyasyon monitörün arkasından yayılır. Bilgisayar çalı şırken monitörün camına parmaklarınızın üst bölümünü hafifçe yakla ştırın e ğer elektriklenme hissediyorsanız monitörünüz yüksek radyasyonludur, bir cam ekran filtresi alarak radyasyonu azaltabilirsiniz. Monitör için di ğer önemli faktör, sizin göremedi ğiniz ama ekranda var olan noktaların sıklı ğıdır. Ekrandaki görüntü bu noktaların aydınlatılması ile olu şur. Bu noktaların sayısı ne kadar çok olursa görüntü o kadar iyi olur. Bir di ğer faktör de ekranın büyüklü ğüdür. Bu büyüklük iki kö şe arasındaki mesafenin inç cinsinden de ğeri ile belirtilir. Şuan için en yaygın olan büyüklük 15-17 inçlik monitörlerdir. EKRAN FİLTRES İ Monitörün önündeki radyasyon etkisini en aza indirmek için kullanılır. Ekran filtresi hem radyasyon etkisini azaltır hem de görüntü netli ğini olumlu yönde etkiler. Ekran filtresi üzerindeki kablo statik elektri ği bo şaltmak için kullanılır. GRAF İK (EKRAN) KARTI Bilgisayardaki görüntüleri grafik kartı olu şturur ve monitöre gönderir. Grafik kartlarının ayırt edici özellikleri; — Maksimum çözünürlü ğü X renk sayısı — Belle ği — Veri yolu — MPEG özelli ği — 3D hızlandırıcı özelli ği — TV-OUT özelli ğidir. 1 MB belle ği olan bir kart; 1. 640x480 çözünürlükte (minimum çözünürlük)16 milyon rengi 2. 800x600 çözünürlükte 65535 rengi 3. 1024x768 çözünürlükte 256 rengi verebilir. Burada verilen de ğerler en ideal görüntü içindir. (1 MB kartlar için) 3D özelli ğine sahip kartlar ise oyun ve multimedya uygulamalarında önemlidir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 11 Veri yolu olarak da grafik kartlarında AGP veri yolu yaygındır. AGP veri yolu PCI veri yolundan hızlı oldu ğu için tercih sebebidir. Hareketli görüntüler üzerinde çalı şıyorsanız MPEG entegresi olan kartlar tercih sebebidir. E ğer ekrandaki görüntüyü televizyondan almak istiyorsanız TV-OUT özelli ği olan kartları kullanmalısınız. KLAVYE Bilgisayarda en çok kullanaca ğınız birimlerden birisi de klavyedir. Veri giri şi yapmak için kullanılır. Q ve F olmak üzere ikiye ayrılırlar. İyi derecede daktilo kullanabiliyorsanız F klavye kullanabilirsiniz ama piyasada en çok tutulan türü Q klavyedir. Klavyenin Q veya F olup olmadı ğını harflerin dizili ş sırası belirler. FARE – MOUSE Grafiksel i şletim sistemlerinde komutlara ula şmanıza yardımcı olur. Giri ş birimidir. D İSKET SÜRÜCÜ Bilgisayar içindeki küçük boyutlu dosyaları (max 1.44 MB) bir ba şka bilgisayara kopyalamak için kullanılan disketlerin okunmasını ve yazılmasını sa ğlayan aygıt. CD-ROM SÜRÜCÜ Büyük kapasiteli Compact Diskleri (CD) okunması için kullanılır. CD- ROM sürücüler sadece okuma için kullanılır. CD-ROM sürücülerin en önemli olan özelli ği onların kaç hızlı oldu ğudur şuanda piyasada en çok kullanılan hız 52x’dir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 12 DVD-ROM SÜRÜCÜ Büyük bir hızla yaygınla şan DVD disklerin okunması için kullanılır. DVD-ROM sürücüler aynı zamanda CD’leri de okuyabilir. Okuma hızları CD-ROM sürücülerinde daha fazladır. 4 hızlı bir DVD sürücü 36 hızlı CD sürücüye e şde ğerdir. CD-WRITER SÜRÜCÜ Compact disk (CD) üzerine veri kopyalamak için kullanılır. Compact disk üzerine bir defa kayıt yapılabilir. Ama piyasada defalarca kopyalama yapılabilen Compact disklerde mevcuttur. SES KARTI Bir ses kartı olmasa dahi bilgisayarın hoparlöründen kapı g ıcırtısı kalitesinde ses gelir. Ancak bilgisayar ortamında müzik dinlemek, ses kaydetmek, vb. i şlemler için ses kartı kullanılır. FAX-MODEM KARTI Fax-Modem kartı ile yapılabilecekler İnternete ba ğlanılabilir. Bilgisayar ortamında Fax çekilebilir alınabilir. Ba şka bilgisayarlara ba ğlanarak bilgi aktarımı gerçekle ştirilir. Gerekli programlar her iki bilgisayarda olmak şartı ile ucuz telefon görü şmesi yapılabilir. Gerekli donanım ve yazılımlar vasıtasıyla görüntülü telefon görü şmesi yapılabilir. Fax-Modem kartlarında hız olarak bps (saniyede gönderilen bit sayısı) birimi kullanılır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 13 TV/RADYO KARTI Bilgisayar ekranında televizyon, radyo izlemek ve dinlemek için kullanılır. ETHERNET KARTI Birden fazla bilgisayarı birbirine ba ğlamak için kullanılır. Bu sayede bilgisayarlar arasında veri payla şımı sağlanır. YAZICI (PR İNTER) Bilgisayar ortamındaki bilgileri kâ ğıt üzerine aktarmak için kullanılır. Şuan piyasada üç farklı tipte yazıcı kullanılmaktadır. Nokta vuru şlu yazıcılar En yava ş en gürültülü ama en ekonomik yazıcılardır. Resim veya grafik gibi ö ğelerin çıktısını almıyorsanız kullanabilirsiniz. Mürekkep Püskürtmeli Yazıcılar ( Buble Jet ) Ev kullanıcıları için ideal yazıcılardır. Çok kaliteli çıktılar verebilmektedir. Yazmak için şerit yerine mürekkep kullanılmaktadır. Lazer Yazıcılar Profesyonel kullanımlar için kullanılan yazıcılardır. Fiyatları di ğerlerine göre pahalıdır. Ç İZ İC İ Mühendislik uygulamalarında harita, in şaat planı vb. i şlemlerin çıktısı için kullanılır. TARAYICI (SCANNER) Kâ ğıt üzerindeki bilgileri bilgisayar ortamına aktarmak için kullanılır. Bir tarayıcının özellikleri şunlardır. — Tarayıcıların türü, ( el tipi, sayfa tarayıcı ) — Çözünürlü ğü, — Renk sayısı. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 14 El tipi tarayıcılar artık kullanılmamaktır. KAMERA Internet üzerinden görüntülü telefon görü şmesi yapmak için ve kendi görüntülerinizi bilgisayar ortamına aktarmak için kullanılır. KES İNT İS İZ GÜÇ KAYNA ĞI (UPS) Voltaj dengesizli ğini önlemek ve elektrik kesildi ği anda veri kaybını önlemek için kullanılır. KASA Bilgisayarın önemli parçalarını içinde barındırır. Piyasada üç tip kasa vardır. Slim Kasa, eskiden kullanılan ve monitörün altına yatay olarak yerle ştirilebilen kasalardır. Mini Tower Kasa, piyasa en çok kullanılan kasa tipidir. Bu kasa dik olarak durur ve yapısı itibarıyla masa üstüne veya altına yerle ştirilebilir. Big Tower Kasa, bu tip kasa daha çok içinde çok fazla sayıda donanım parçası bulunan a ğlarda ki ana makinelerde kullanılır. YAZILIM İşletim Sistemi (Operating Sistem): Kullanıcı ile bilgisayar arasında ileti şimi sa ğlayan programlardır. Açılı şından kapanı şına kadar Bilgisayar sisteminin tüm hareketlerini denetler. Sistemde bulunan i şlemci, ana bellek, Hard disk vb. kaynakları yönetir. DOS (Disk Operating System), Windows (3.1, 95, 98, CE, ME, XP), Windows NT, MAC OS, UNIX, LINUX … Yararlı Programlar: İşletim Sistemi ile verilen format, sıkı ştırma, kurtarma vb. Aygıt Sürücüleri (Device Driver): Donanımların çalı şması için bilgisayara yüklenen programlar. Programlama Dilleri: Bir i şi bilgisayara yaptırmak ancak belirli kodların belirli bir sıra do ğrultusunda kullanılması ile olanaklıdır. Kullanılan bu koda programlama dili denilir. Yazılan kaynak kod program B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 15 derleyici veya yorumlayıcı tarafından bilgisayar diline çevrilir. Programlama dillerinden bazıları C, Pascal, Delphi, Java, Visual Basic, Visual C… Uygulama Programları: Belli bir amacı gerçekle ştirmek üzere üretilmi ş yazılımlardır. Örne ğin, okul yönetim sistemi programları, muhasebe programı, bilgisayar oyunları, programlama dilleri derleyicileri vb. Uygulama yazılımları belirli uygulamaları çalı ştırırlar. Bilgisayarın çok amaçlı olmasına olanak tanırlar ve i şlerin daha iyi yapılmasına yardımcı olurlar. Kelime i şlemci yazılımları mektup, günlük plan, ders notu hazırlamada; tablolama programları ö ğrenci not ortalaması hesaplama, maa ş bordrosu yapmada; veri tabanı yazılımı, ö ğrenci bilgilerinin saklanması, bulunması, güncellenmesi, düzenlenmesi ve rapor olu şturulmasında kullanılırlar. Elektronik posta yazma, grafik hazırlama, masaüstü yayıncılık, çalı şma planı hazırlama, i ş akı şı çizimi, web sayfası olu şturma programları da uygulama yazılımlarına örnektir. Ticari yazılımlar: Muhasebe, tahmin yapım, proje yönetmede kullanılırlar. E ğlence yazılımları: Oyun, ekran koruyucu E ğitim ve Ba şvuru Yazılımları: Bilgisayar Destekli E ğitim yazılımları, benzetim (simülasyon) yazılımları, elektronik ansiklopedi, atlas. Çokluortam (Multimedya) Yazılımları: Bilgisayar tabanlı medya ile bütünle şik olarak hazırlanırlar. Ses, video, animasyon, resim içerirler. Çokluortam ansiklopedileri bunlara örnektir. Yazılımlar donanıma uyumlu ise çalı şır. İşletim sistemi ile yazılımlar uyumlu olmalıdır. Yazılımlar disket yada CD-ROM kullanılarak kurulur. Yazılımları bilgisayara kurmak için ilk olarak genellikle SETUP, INSTALL ya da KUR adlı kurulum dosyalarını çalı ştırmak gerekir. İŞLET İM S İSTEM İ İşletim sistemi, bilgisayarların çalı şabilmesi için gereken en temel yazılımdır. İşletim Sisteminin Donanım Açısından Görevi Bilgisayarlar çe şitli donanımın bir araya getirilmesi ile olu şur. Ancak bir bilgisayarın çalı şabilmesi için parçaların uygun şekilde yerle ştirilmesi yeterli olmayıp, bilgisayarın kendisine hangi parçaların takıldı ğını bilmesi (parçaları tanıması) ve bunların birlikte çalı şacakları şartların sa ğlanması gerekir. İşte bu görevleri yerine getiren temel yazılım i şletim sistemidir. İşletim Sisteminin Yazılım Açısından Görevi Bilgisayarın açılması, bir programın çalı şabilmesi, bir belgenin olu şturulabilmesi gibi i şlemlerle, kullanıcının klavyeye bastı ğında bir harfin görülmesi, yazdıklarını disk ya da disket üzerinde saklayabilmesi, dosyalara ad verilmesi, dosyaların silinmesi, yazdırılması ve benzerleri i şlemlerin yapılması, i şletim sisteminin görevleri arasındadır. Bir İşletim Sisteminin Temel Görevleri — Çevre birimleri ile programlar arasında ileti şimi sa ğlamak. Bir tarayıcıya (scanner), yazıcıya ya da CD Rom sürücüye ula şılması, bunların kullanılması gibi. — Sistemin belle ğini (memory) yönetmek. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 16 — Disk ve disketler gibi saklama aygıtlarındaki dosyalara belli bir düzen altında eri şilmesi için dosya yönetim sistemi sunmak. — Özellikle çok kullanıcılı sistemlerde kaynaklara güvenli eri şimi sa ğlamak… — Programlar arasında veri ileti şimini sa ğlamak. — Kullanıcının girdi ği çe şitli komutlara göre programları çalı ştırmasını sa ğlamak olarak sıralanabilir. İşletim Sistemi Gerekli mi? Yukarıda da açıklandı ğı gibi bir bilgisayarın en temel ve basit bir i şlevini yerine getirmesi için bir i şletim sistemine mutlaka ihtiyaç duyarlar. Bir i şletim sistemi olmadan bir bilgisayarın açılabilmesi (ba şlayabilmesi) dahi mümkün de ğildir. İşletim sistemi bir binanın temeli gibidir; Temel olmadan binanın üzerine oda veya kat in şası mümkün olmadı ğına göre, i şletim sistemi olmadan dosya ve programlar bilgisayara yüklenemez ve çalı ştırılamaz. En çok kar şıla şılan i şletim sistemleri; — DOS (Disk Operation System) — Windows (95, 98/98SE, NT, XP, ME, XP) — Unix — Linux olarak sıralanabilir. Bu bölümden a şa ğıdaki iki sonucu çıkartmamız gerekli ve yeterlidir. 1. İşletim sistemi bilgisayarların çalı şması için zorunlu bir yazılımdır. 2. Windows XP bir i şletim sistemidir. Windows İşletim Sisteminin Özellikleri Nelerdir? Windows, kullanıcıya grafik arabirimler ve görsel iletilerle yakla şarak, programları çalı ştırmak, komut vermek gibi klavyeden komut yazma zorunlulu ğunu ortadan kaldıran bir i şletim sistemidir. Windows’ta i şlemleri gerçekle ştirmek için klavyeden komut girmek yerine aynı i şlemler Mouse (fare) kullanılarak gerçekle ştirilebilir. Windows’un ilk i şletim sistemi olan DOS’tan farklı olarak Windows’ta aynı anda çok sayıda programla çalı şmak mümkündür. Windows’un program ve uygulamaları standarttır; Herhangi bir Windows programını ö ğrenmeniz, di ğer programların büyük bölümünü ö ğrendi ğiniz anlamına gelecektir. Windows, dünyada en yaygın kullanılan i şletim sistemidir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 17 2. BÖLÜM WINDOWS XP Windows XP’ yi ba şlatmak için bir komut kullanmanız ya da özel bir i şlem yapmanız gerekmez. Bilgisayarın fi şini takarak açma/kapama tu şuna bir kez basmanız Windows XP i şletim sisteminin ba şlatılması için yeterlidir. WINDOWS XP BA ŞLADI ĞINDA NELER OLUR? Bilgisayarın tu şuna basılmasından birkaç saniye sonra kullanıcıyı a şa ğıdaki Windows XP sisteme giri ş ekranı kar şılayacaktır. İpucu: A şa ğıdaki ekran, yalnızca kullanıcının sisteme giri ş parolası tanımlaması veya bilgisayarı birden çok kullanıcının kullanması halinde gelir. Birden çok kullanıcı tanımlandı ğında, hiçbir kullanıcı parola olu şturmasa da, kullanıcının kendi oturumunu seçmesi için a şa ğıdaki ekran gelecektir. Bilgisayarda tek kullanıcı tanımlı ise ve bir parola belirlenmemi şse a şa ğıdaki ekran yerine do ğrudan masaüstü adı verilen ve a şa ğıda anlatılacak olan ekran gelecektir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 18 Resimde bilgisayara bir kullanıcının tanımlandı ğı görülmektedir. Tanımlanacak di ğer kullanıcılar ekranın sağ tarafında ve alt alta görülecektir. Yukarıdaki sisteme giri ş ekranından adınızın yazılı oldu ğu bölümü farenin sol tu şu ile bir kez tıklayın. Parolanızı yazarak ENTER tu şuna basın. Bir veya çok kullanıcılı ortamlarda, parola tanımlanmı ş olsun olmasın yukarıda anlatılan i şlemleri yerine getirdikten sonra kar şımıza ilk çıkan ekrana masaüstü adı verilir. Masaüstü konusuna geçmeden önce, fare ve klavyeyi biraz yakından tanıyalım. FARE (MOUSE) Ekranınızda görünen tüm unsurlar fare aracılı ğı ile denetlenebilir. Bu, size hiçbir komutu ezberlemeden i şlemlerinizi gerçekle ştirme olana ğı verir. Tüm bilmeniz gereken birkaç fare tekni ğidir. Ekranda gördü ğünüz ok şeklindeki simgeye imleç (veya fare imleci) adı verilir. Ekrandaki fare imlecinin hareketiyle farenin hareketi do ğru orantılıdır; Fare imleci, fareyi hareket ettirdi ğimiz yöne do ğru (sa ğa, sola, yukarıya, a şa ğıya veya çapraz) hareket eder. Farenin üzerinde (genellikle) iki dü ğme bulunur. Farenin kablosunu ileri aldı ğımızda bize göre solda kalan tu ş sol fare tu şu veya kısaca sol tu ş, di ğeri sa ğ fare tu şu veya sa ğ tu ş’tur. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 19 İpucu: Farenin sol ve sa ğ tu şlarına birincil tu ş, ikincil tu ş adı da verilir. Ba şlangıçta, sol tu ş birincil fare tu şu olarak görev yapar. Ancak siz (sa ğ ya da sol elinizi kullanmanıza göre) hangi dü ğmenin birincil ya da ikincil dü ğme olarak görev yapaca ğını belirleyebilirsiniz. Bunun için Denetim Masasındaki Fare simgesini çift tıklayarak gereken ayarları yapmanız gerekir. Sa ğ elinizi kullanıyorsanız farenin birincil tu şunu (sol tu ş) de ği ştirmemenizi öneririm. Farenin sol tu şu bir nesneyi seçmek, ta şımak ya da bir komutu vermek gibi i şler için kullanılır. Sa ğ tu ş ise, imlecin bulundu ğu yere göre özelliklere kolayca ve çabucak eri şmek için kullanıcıya daima bir menü çıkartır. Bu menüden istenen komut seçilebilir. Fare Teknikleri: Farenin kullanımı ile ilgili kullanılan terimlerin açıklaması şöyledir: Tıklama : Farenin dü ğmelerinden birisinin bir kez basılıp bırakılmasıdır. Çift tıklama : Farenin sol tu şunun fare hareket ettirilmeden seri olarak iki kez basılıp bırakılmasıdır. Sa ğ tu şun çift tıklama i şlevi yoktur. Sürükleme : Bir simgenin üzerine gelinerek tu şlardan birisinin basılı tutularak farenin hareket ettirilmesi sureti ile o simgenin de hareket ettirilmesidir. Bu eylem genellikle bir nesneyi ta şımak için kullanılır. Fare, a şa ğıda açıklandı ğı gibi programları çalı ştırmak, seçim yapmak, dosya ve klasörleri ta şımak v.b. gibi kullanıcının sıkça tekrar etti ği hareketleri klavyeden girdi yapma zorunlulu ğunu ortadan kaldırarak gerçekle ştirmemizi sa ğlayan bir i şaretleme aygıtıdır. Sol Tu ş İle Tek Tıklamak En sık kullanılan bu fare i şlevinin daha iyi açıklanabilmesi için maddelere ayırarak anlatmak uygun olacaktır. Bir Dü ğmeye Tıklamak: Windows XP i şletim sisteminde dü ğmeler (buton veya tu ş ta denir) sıkça kullanılmaktadır. Bu dü ğmeler, atandıkları i şlevleri yerine getirirler. Masaüstü’nün sol alt kö şesinde bulanan Ba şlat dü ğmesi, program veya klasörlerin genellikle üst kısmında bulunan araç çubuklarındaki dü ğmeler, “Evet”, “Hayır”, “ İptal” gibi seçenekler sunan pencerelerdeki bu isimleri ta şıyan dü ğmeler bunlara örnek gösterilebilir. Üstteki resimde görüldü ğü gibi bir dü ğmeye atanan i şlevi yerine getirmek için o dü ğmeyi sol tu ş ile bir kez tıklamak yeterlidir. Görev çubu ğunun üzerindeki simge veya dü ğmelere de sol ile bir kez tıklanır. Simge Seçmek: Masaüstünde, bir klasörde veya bir pencerede bulunan çok sayıdaki simgelerden birini seçmek için kullanılır. Seçilen simge maviye dönük koyu bir renk alır. Bu seçimden sonra yapılacak i şlemler seçilen simgeyi etkiler. Örne ğin seçimden sonra Delete tu şuna basılması seçilen simgenin silinmesine neden olacaktır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 20 İpucu: Aynı anda birden çok simge seçilebilir. Örne ğin Winamp programında çalmak üzere birden çok müzik dosyasını seçmek istiyorsanız klavyedeki CTRL tu şuna basın. Bu tu ştan elinizi çekmeden sol tu ş ile tıklayarak birden çok dosyayı seçin. CTRL tu şundan elinizi çekerek bir dosyaya sol ile tıklarsanız, o zamana kadar yaptı ğınız çoklu seçim iptal edilir. Program Menüsünden Menü Ba şlı ğı Seçmek: Klasörler ve programlarda genellikle Dosya, Düzen, Görünüm… adındaki menü ba şlıklarını içeren bir Program Menüsü bulunmaktadır. Program Menüsündeki bir menü ba şlı ğını seçmek için sol tu ş bir kez tıklanır. Yukarıdaki ekran görüntüsünü, menü satırından Düzen menü ba şlı ğını sol tu ş ile bir kez tıkladıktan sonra görebiliriz. Bir Menüdeki Komut Satırını Çalı ştırmak: De ği şik görevleri yerine getirmek üzere menülere yerle ştirilen satırların her birine Komut Satırı adı verilir. Bir komut satırının i şaret etti ği i şlevi çalı ştırmak için ilgili komut satırını sol tu ş ile bir kez tıklamak yeterlidir (Üst resimdeki gibi). Bir Link (Ba ğlantı) veya Bir Alanı Seçmek: Internet’te veya bazı uygulamalarda (örne ğin Windows XP yardım ekranında) seçilebilir bir link veya alana geldi ğinizde fare imleci üstteki gibi el şeklini alır. Genellikle altı mavi ile çizili böyle bir alanı seçmek için sol tu ş ile tek tıklama yeterlidir. Sol Tu ş İle Çift Tıklamak Bir simgenin ifade etti ği program ya da dosyaları çalı ştırmak veya bir klasörü açmak için kullanılır. Farenin imleci ilgili simge veya klasörün üzerine getirerek sol tu ş seri olarak iki kez tıklanarak bırakılır. Çift tıklama sırasında fare kaydırılmamalıdır. İpucu: Çift tıklamada ilk denedi ğinizde ba şarılı olamazsanız yeniden deneyin. Çift tıklamadaki ba şarı kısa sürede kazanılacaktır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 21 İpucu: İki tıklama arasındaki süre kullanıcı tarafından ayarlanabilir. Bunun için Denetim Masası’ndaki Fare simgesini çift tıklayın. Yukarıdaki Dü ğmeler sekmesini seçerek Çift Tıklama Hızı bölümündeki çubu ğu yava ş veya hızlıya do ğru kaydırın. Sa ğdaki klasör simgesini çift tıklayarak yeni ayarı deneyin. Yeni kullanıcılar için iki tıklama arasındaki sürenin artırılması (hızın daha yava şa ayarlanması) uygun olacaktır. Sa ğ Tu ş İle Tek Tıklamak Sa ğ tu ş daima bir menü açar. Bu nedenle sa ğ tu şa menü tu şu da denir. Açılan menü, sa ğ tu ş ile tıklandı ğı anda farenin imlecinin bulundu ğu yere göre de ği şir. Disket sürücü üzerinde Masaüstünde Örne ğin üst soldaki menüyü A sürücüsü (disket sürücü) üzerine sa ğ ile tıklayınca; Üst sa ğ taraftaki ekran görüntüsünü ise masaüstünde bo ş bir alanı tıklayarak görebiliriz. Her iki menünün altında özellikler isimli komut satırı bulunmaktadır. Bu iki satır birbirinin aynı olarak gözükse de, seçildiklerinde alınacak sonuçlar farklıdır; Soldaki menüden özellikler komut satırı seçilirse (disket sürücünün üzeri sa ğ ile tıklandı ğı için) disket sürücüye ait özellikler ekranı, sa ğdaki menüden özellikler komut satırı seçildi ğinde (masaüstünde bo ş bir alan sa ğ ile tıklandı ğından) masaüstüne ait görüntü özellikleri ekranı açılacaktır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 22 Üstteki ekran görüntüsünü ise, bu ders notunu hazırladı ğım Word’de, çalı ştı ğımız sayfayı sa ğ ile tıkladıktan sonra görebiliriz. Menü incelenecek olursa, çalı ştı ğımız Word dokümanı ile ilgili oldu ğu görülecektir. KLAVYE Program kontrollerini yapmak için genellikle fare yeterli olurken, bir harf veya uzun yazı girişlerinde klavye kullanmak zorunda kalırız. Windows XP ortamında bir i şlemi yapmak için genellikle birçok yola sahipsiniz. Birçok i şlemi bir dü ğmeye tıklayarak ya da de ği şik tu şlara basarak yapabilirsiniz. Ancak bir metni girmek ya da yazı yazmak gerekti ğinde klavye kullanımı kaçınılmazdır. İpucu: Klavyeler Türkçe F veya Q düzeninde olabilir. Klavyenin düzenini de ği ştirmek için Denetim Masasından Bölge ve Dil Seçeneklerini tıklayın. Diller sekmesinden Ayrıntıları seçin. Ekle tu şunu tıklayarak istedi ğiniz klavye düzenini ekleyin. Varsayılan giri ş dili bölmesinden etkin olmasını istedi ğiniz klavye düzenini seçin. Klavye Düzeni A şa ğıdaki resimde standart bir Türkçe Q klavye görülmektedir. Devam eden listede ise, yaygın olarak kullanılan tu şlar ve i şlevleri açıklanmaktadır. TU ŞUN ADI TU ŞUN İŞLEV İ FONKS İYON TU ŞLARI Klavyenin üst kısmındaki F1’ den F12’ ye kadar olan tu şlardır. Kullanılan programa gör bu tu şlara de ği şik görevler atanabilir. Programlanabilir tu şlar denilebilir. F1 tu şu, aktif olan programa ait yardım programını çalı ştırmak için kullanılır. ENTER Veri giri şini tamamlamak, yazılan bir komutu göndermek için kullanılır. Word’de bir paragrafın bitirildi ği anlamındadır. ESC Veri giri şini iptal etmek, ileti şim penceresini kapatmak için kullanılır. Bir i şlemden kaçı ş anlamına gelir. BACKSPACE ENTER tu şunun üzerindeki sola ok i şareti bulunan bu tu ş, kursörün bulundu ğu noktanın solundaki karakteri siler. DELETE Kursörün bulundu ğu noktanın sa ğındaki karakteri siler. TAB Alanlar arası geçi ş yapar. Word’de paragraf için bo şluk bırakır. OK TU ŞLARI Kursörü bir karakter sa ğa veya sola, bir satır yukarı veya a şa ğı ta şır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 23 CAPS LOCK Klavyeyi büyük veya küçük harf moduna alır. Caps Lock lambası yanıyorsa klavye büyük harf modundadır. SHIFT Klavyenin solunda ve ENTER tu şunun altında olmak üzere iki tanedir. Üzerinde yukarıya bakan ok bulunur. Daima basılı tutularak ba şka bir tu şa basmak sureti ile kullanılır. Basılı tutulma durumu, SHIFT + Basılacak Tu ş şeklinde ifade edilir. Örne ğin SHIFT + F3 gibi. SHIFT tu şuna basılarak bir harfe basıldı ğında büyük / küçük harf modunu basılan harf için ters çevirir. Kısayol tu şlarında kullanılır. Klavyenin üst kısmındaki numara tu şlarının üzerindeki karakterleri yazdırır. Örne ğin SHIFT + 0, 0 tu şunun üzerindeki = i şaretini yazar. ALT Daima basılı tutularak ba şka bir tu şa basmak sureti ile kullanılır. Basılı tutulma durumu, ALT + Basılacak Tu ş şeklinde ifade edilir. Örne ğin ALT + F4 gibi. Kısayol tu şlarında kullanılır. NUM LOCK Klavyenin sol tarafındaki numara tu şlarının kullanılmasını sağlar. Tu şa her bası şta aynı adlı LED yanar ve söner. LED yanık ise numaralar, de ğilse numaraların altındaki yazı veya i şaretler aktiftir. HOME Kursörü en sola getirir. END Kursörü en sa ğa getirir. PAGE UP Bir sayfa yukarı kaydırır. PAGE DOWN Bir sayfa a şa ğı kaydırır. INSERT Bilgisayar açıldı ğında aktif de ğildir. Basılarak aktif hale getirildi ğinde, harf girişinde kursörün sa ğındaki harfin üzerine yazar. Aktif de ğilse, sa ğdaki harfi sağa kaydırarak metnin arasına yazar. Word’de aktif olma moduna Üzerine Yaz (ÜYZ) denir. PRINT SCREEN Basıldı ğında ekranın o anki görüntüsünü kopyalar. Word yada Paint gibi bir programda Yapı ştır komutu verildi ğinde ekran görüntüsünü yapı ştırır. ALT Gr tu şu ile birlikte basıldı ğında, tüm ekran yerine aktif olan pencerenin görüntüsünü kopyalar. MENÜ TU ŞU Sa ğdaki CTRL tu şunun solundaki tu ştur. Kursörün bulundu ğu noktaya farenin sağ tu şu ile tıklanmı ş gibi menü açar. WINDOWS TU ŞU (WINKEY) ALT tu şlarının yanında bulunur. Fare ile ba şlat dü ğmesine basılmı ş gibi ba şlat menüsünü açar. Bazı kısayol tu şlarında kullanılır. Sık Kullanılan Kısayol Tu şları Windows İşletim Sistemi üzerinde çalı şan programlarda standart olan ve yaygın olarak kullanılan bazı kısayol tu şlarının listesini a şa ğıda görmektesiniz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 24 İŞLEV KISAYOL TU ŞU İŞLEV KISAYOL TU ŞU Kopyala CTRL + C Küçük / Büyük Harf SHIFT + F3 Yapı ştır CTRL + V Uygulamayı Kapat Alt + F4 Kes CTRL + X Bul CTRL + F Kaydet CTRL + S De ği ştir CTRL + H Yazdır CTRL + P Yardım F1 Baskı Önizleme CTRL + F2 Görünümü Yenile F5 Tümünü Seç CTRL + A CTRL + S veya ALT + F4 gibi arada (+) i şareti bulunan kısaltmalar, ilk harflerin i şaret etti ği tu şa basılıp bırakılmadan (+) i şaretinin sa ğındaki tu şa (aynı anda) basılaca ğını ifade eder. MASAÜSTÜ Bilindi ği gibi bilgisayarınızı ilk açtı ğınızda, klavyeden herhangi bir komut girmeye gerek kalmadan kar şınıza a şa ğıdaki ekran gelir. Bu ekrana Windows İşletim Sistemlerinde Masaüstü adı verilir. Bu ekranı evinizdeki ya da i şyerinizdeki çalı şma masanıza benzetebilirsiniz. Sık sık kullandı ğınız dosya, klasör ve kısayolları masaüstüne yerle ştirebilir, diledi ğinizde bunları ta şıyabilir veya silebilirsiniz. Masaüstünün görünümünü de diledi ğiniz gibi ayarlayabilirsiniz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 25 Resimde de görüldü ğü gibi masaüstünde de ği şik simgeler, ba şlat dü ğmesi ve görev çubu ğu bulunmaktadır. Görev Çubu ğu Ekranın altını yatay olarak kaplayan mavi renkli Görev Çubu ğu (üstte) aktif olan programları gösterir. Çalı ştırılan her programın simgesi işletim sistemi tarafından Görev Çubu ğu’na yerle ştirilir. Böylelikle Görev Çubu ğu üzerindeki program dü ğmelerini (simgelerini) kullanarak istenen programa kolayca geçi ş yapılır. İpucu: ALT + TAB tu şları kullanılarak ta programlar arası geçi ş yapılabilir. Ba şlat Dü ğmesi Görev Çubu ğunun en solundaki Ba şlat Dü ğmesi, sizi Windows XP’ deki yolculu ğunuza ba şlatacak en iyi araçtır. Ba şlat Dü ğmesine tıklandı ğında kar şımıza Ba şlat Menüsü çıkacaktır. Ba şlat Menüsü a şa ğıda ayrı bir bölüm olarak anlatılacaktır. Simgeler Masaüstünde dosya, klasör ve kısayollar bulunur. Bunların her birine simge adı verilir. Görevleri ise ait oldukları programları, klasörleri, dosyaları açmak veya çalı ştırmak için kullanılır. B İLG İSAYARIN KAPATILMASI Windows XP i şletim sisteminde bilgisayarın kapatılması özel bir i şlemin yapılmasını gerektirir. Windows XP’nin düzgün olarak kapatılmaması veri kayıplarına veya sistemde kalıcı arızalara neden olabilir. Windows XP’ yi (ve bilgisayarınızı) kapatmak için şu i şlemleri yapmalısınız: Ba şlat dü ğmesini tıklayın. Bilgisayarı Kapat dü ğmesini tıklayın (Alt resim). Alttaki gibi açılacak olan “Bilgisayarı Kapat” adlı ekrandan Kapat dü ğmesini tıklayın. İpucu: Bu 3 i şlemden sonra bilgisayarınız kendili ğinden kapanacaktır. Ayrıca bilgisayarın kasasındaki açma tu şuna basmanız bilgisayarın arızalanmasına neden olabilir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 26 İpucu: Beklemede tu şuna basıldı ğında bilgisayar kendisini minimum güç tüketim moduna alır ancak aktif olan programlar çalı şmasına devam eder. Klavyenin herhangi bir tu şuna basıldı ğında, parola tanımlamı şsanız sisteme giri ş ekranı, tanımlamamı şsanız en son bıraktı ğınız ekran açılır. BA ŞLAT MENÜSÜ Windows XP içerisinde nerede olursanız olun, ekranın en altında görev çubu ğu görülecektir. Görev çubuğunun solunda bulunan Ba şlat Dü ğmesi, bilgisayara yüklü olan tüm program ve Windows XP dahili özelliklerinin menüler halinde görüntülenmesini sa ğlar. Ba şlat Dü ğmesi tıklandı ğında üstteki resimde görülen Ba şlat Menüsü açılır. Ba şlat Menüsü veya Windows XP’deki herhangi bir menüde çok sayıda satır bulunmaktadır. Üzerlerine fare ile gelerek sol tu ş ile tıklandı ğına, ili şkilendirildikleri i şlevi yerine getiren bu satırlara Menü Satırı adı verilir. Ara, Yardım ve Destek, Denetim Masası,… satırları birer menü satırıdır. Ba şlat Menüsü Sol Sütunu Ba şlat Menüsünün solundaki sütunun üzerinde, Internet Explorer ve Outlook Express kısayolları bulunmaktadır. Bu bölüme sık kullanılan programların kısayolu eklenebilir. Soldaki sütunun ortasında da sık kullanılan programların kısayolu bulunur. Üst kısımdan farklı olarak sol sütunun orta kısmı dinamiktir; Windows XP, en sık kullanılan programları gözleyerek kısayollarını buraya yerle ştirilir. Böylelikle kullanıcı en sık kullandı ğı programlara buradan kolaylıkla ula şabilir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 27 İpucu: Ba şlat Menüsünü özelle ştirebilirsiniz. Bunun için Ba şlat Tu şunu sa ğ t ıklayın. Açılan menüden özellikleri seçin. Ba şlat Menüsü sekmesini tıklayarak istedi ğiniz de ği şikli ği yapın. Sol sütunun en altında ise Tüm Programlar menü satırı bulunmaktadır. Tüm Programlar: Bilgisayara yüklenen programları içeren açıklama ve menü satırları ile alt menülerin açılmasını sa ğlar. Windows XP’ ye kurdu ğunuz tüm programları, bu seçene ğe ba ğlı alt menülerde bulacaksınız. Windows XP ilk kuruldu ğunda daha sade olan Tüm Programlar menüsü, bilgisayara program kuruldukça daha çok menü satırı içerecektir. Diskinizde kayıtlı ama kurulu şu yapılmamı ş programları da bu menülere yerle ştirmeniz mümkündür. Tüm programlar menüsünün içeri ği sürekli de ği şir; Yeni programlar yüklendi ğinde veya sistemden silindi ğinde içerik de ği şecektir. Ba şlat Menüsü Sa ğ Sütunu Şimdi Ba şlat Menüsünün sa ğ sütunundaki menü satırlarını yukarıdan ba şlayarak inceleyelim. Do ğrudan Belgelerim klasörünü açar. Masaüstünde bulunuyorsa Belgelerim simgesinin çift tıklanması ile aynı etkiyi yapar. Bilgisayarı birden çok kullanıcı payla şıyorsa, her kullanıcının Belgelerim klasörü farklıdır. En son açtı ğınız ve kullandı ğınız belgelere yeniden ula şmanızı sa ğlar. Windows XP, en son çalı ştı ğınız 15 belgenin kısayolunu (bu belgeye yeniden ihtiyaç duyaca ğınızı dü şünerek) bu bölüme kopyalar. Uzun süre çalı şmadı ğınız belgeleri ise bu bölümde göstermez. Belgeler Word dokümanı, ses veya resim dosyası, sıkı ştırılmı ş bir dosya v.b. şeklinde olabilir. Bu menüyü kullanma alı şkanlı ğı fazla olmasa da, bir belgeye yeniden ula şmanın en kolay yolu “En Son Kullandıklarım” menüsüne ba şvurmaktır. Belgelerim klasörünün içerisindeki Resimlerim klasörünü açar. Belgelerim klasörünün içerisindeki Müzi ğim klasörünü açar. Sabit disk sürücüleri, disket sürücüler, CD-ROM sürücüler gibi bilgisayarınızdaki sürücüler ile scanner (tarayıcı) gibi di ğer çevre birimlerine ula şmanızı sa ğlar. Masaüstündeki Bilgisayarım simgesi ile aynı i şi görür. A ğ (Network) ortamında, a ğa ba ğlı bilgisayarlar ve payla şıma açılmı ş sürücü ya da klasörlerin görülebilece ği, ba ğlantı özelliklerinin görülüp de ği ştirilebilece ği bölümdür. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 28 Denetim Masası, bilgisayardaki birimlerin ayarlanmasını ya da düzenlenmesini sa ğlayan özel bir bölümdür. Windows XP’ de Denetim Masasının görünümü de ği ştirilmi ş ve görevlerin kategorilendirilmesiyle yeni bir denetim masası geli ştirilmi ştir. Denetim Masasının sol tarafındaki “Klasik Görünüm’e Geçi ş Yap” veya “Kategori Görünümü’ne Geç” tu şlarına tıklanarak Denetim Masasının görünümü de ği ştirilebilir. A şa ğıdaki resimde Denetim Masasının klasik görünümü yer almaktadır. A şa ğıda Denetim Masasında sık kullanılan simgeler ile i şlevi listelenmektedir. S İMGE İŞLEV İ A ğ Ba ğlantıları Network ayarlamalarını yapar. Network adaptörünün kurulması, servis ve protokollerin belirlenmesi gibi… Bölge ve Dil Seçenekleri Ülke, dil, para birimi, tarih ve zaman formatı gibi ülkeye ve ki şiye özel düzenlemeler yapar. Donanım Ekle Yeni bir donanımın Windows XP tarafından kurulmasını sa ğlar. Eri şilebilirlik Seçenekleri Özellikle özürlü kullanıcıların bilgisayarı kullanımını kolayla ştırmak için kullanabilecekleri tu ş, ses ve görünüm düzenlemelerini yapar. Fare Farenin hızı, imlecinin görünümü, çift tıklama hızı, sol elini kullananlar için tu ş de ği şimi gibi ayarlamaları yapar. Görüntü Artalan, ekran koruyucu, ekran çözünürlü ğü ve renk derinli ği gibi ayarların yapılabilece ği bölümdür. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 29 Bu bölüme masaüstünde bo ş bir alan sa ğ tıklanarak, Özellikler menü satırı seçildikten sonra Ayarlar sekmesi tıklanarak ta ula şılabilir. Internet Seçenekleri Internet Explorer’ın ayarlarını yapar. Bu bölüme Internet Explorer açıldıktan sonra Ayarlar menü ba şlı ğından Internet Seçenekleri tıklanarak ta ula şılabilir. Klavye Klavyenin hızı, dili gibi özellikler ayarlanır. Konu şma Metin okuma çevirisi için insan sesi özellikleri ve hızı ile di ğer seçeneklerini ayarlar. Kullanıcı Hesapları Bilgisayara birden çok kullanıcı tanımlanmasını sağlar. Var olan bir hesaba ili şkin de ği şiklik ve ayarlamaları düzenler. Program Ekle veya Kaldır Bilgisayara yüklenmi ş olan programları görüntüler, bunları kaldırır veya yeni program ekler. Ses Efekti ve Ses Aygıtları Olaylara göre de ği şen sistem ve program seslerini düzenler. Sistem Parametreleri, performansı ve çevre birimlerini kontrol eder. Tarih ve Saat Sistem tarihi, zamanı ve zaman diliminin düzenlenmesini sa ğlar. Bilgisayarın saatini Internet saatine göre ayarlayabilirsiniz. Telefon ve Modem Telefon ülke kodu, bölge kodu, (varsa) dı ş hatta eri şmek için çevrilecek numara ile modem ayarlarını yapar. Yazı Tipleri Yüklü olan yazı tiplerini gösterir, yeni yazı tipi yüklenmesini sa ğlar. Yazıcı ve Fakslar Bilgisayara yazıcı / faks yükler ve kaldırır. Yüklü olanların ayarlarının de ği ştirilmesini sa ğlar. Bu bölüme Ba şlat / Yazıcı ve Fakslar tıklanarak ta ula şılabilir. Zamanlanmı ş Görevler Belirlenmi ş zamanlarda belirlenmi ş program ya da programların çalı ştırılmasını sa ğlar. Bilgisayara yeni yazıcı veya faks yükler ve kaldırır. Yüklü olanların ayarlarının de ği ştirilmesini sa ğlar. Bu bölüme Denetim Masasından da ula şılabilir. Windows XP’ de yardım seçenekleri oldukça artırılmı ştır. Yardım ve Destek menü satırını tıkladıktan sonra Ara bölümüne istedi ğiniz bir konuyu yazarak onun hakkında bilgi alabilirsiniz. Internet üzerinden bir haber grubundan (veya forumdan), Microsoft’tan yardım isteyebilirsiniz. Hatta Internet üzerindeki bir arkada şınızdan da, sizin bilgisayarınıza müdahale ederek yardım etmesini de sa ğlayabilirsiniz. Ara menü satırı seçildi ğinde kar şınıza a şa ğıdaki ekran görüntüsü gelir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 30 Windows XP, arama i şlemini gruplandırarak daha kolayla ştırmı ştır. Gruplama i şlemi belli alanlardaki dosyaların aranması anlamına gelir. Arama Sonuçları adlı yukarıdaki ekranda arama seçenekleri (grupları) şu şekilde sıralanmı ştır: Resim, müzik ya da video: Bilgisayarda bulunan sadece resim müzik veya video dosyaları arasında arama yapılır; Di ğer dosyalar yok sayılır. Belge (sözcük i şlemci, elektronik tablo, vb.): Sadece Word, Not Defteri gibi kelime i şlem programları ile, Excel gibi elektronik tablo programları dosyaları aranır. Tüm dosya ve klasörleri: Grup ayırımı yapılmaksızın bilgisayara yüklü bütün dosya, klasör ve programlar aranır. Bilgisayar ya da ki şi: A ğ üzerindeki bir bilgisayarı veya adres defterine yazılı olan bir ki şiyi aramak için kullanılır. Arama yapılacak grup (kategori) tıklandıktan sonra, arama bölümüne aradı ğınız dosya, klasör, ki şi veya bilgisayar adını yazarak Ara tu şuna basın. Sa ğdaki pencerede arama kriterlerine uyan ö ğeler listelenecektir. Listelenen ö ğelerle diledi ğiniz gibi çalı şabilirsiniz. Arama ipuçları B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 31 Joker Karakter Kullanımı Yıldız i şareti (*) Yıldız i şaretini, sıfır veya daha çok karakter yerine kullanın. “Dön” ile ba şladı ğını bildi ğiniz ancak gerisini hatırlayamadı ğınız bir dosyayı arıyorsanız şunu yazın: dön* Bunun sonucunda, Dönü şüm.txt, Dönü şüm.doc ve Döngü.xls gibi, "dön" ile ba şlayan her türden dosyaların tümü bulunur. Aramayı belirli bir türle sınırlamak istiyorsanız, a şa ğıdakini yazın: dön*.doc Böylece, Dönü şüm.doc ve Döngü.doc gibi, "dön" ile ba şlayan ama uzantısı .doc olan tüm dosyalar bulunur. Soru i şareti (?) Addaki tek bir karakter yerine soru i şaretini kullanın. Örne ğin, dön?.doc yazarsanız, arama sonucunda Döne.doc yada Dön1.doc dosyasını bulur, Dönü şüm.doc dosyasını bulamazsınız. A şa ğıda yaygın olarak kullanılan dosyaların uzantıları listelenmektedir. Dosya Türü Uzantısı Word Dokümanı *.doc Di ğer Yazı ve Metin Dosyaları *.txt, *.rtf Excel Dosyası *.xls Programlar *.exe Müzik Dosyaları *.mp3, *.vaw, *.mid Resim Dosyaları *.jpg, *.gif, *.bmp PENCERELER Windows XP, adından da anla şılaca ğı gibi pencereler üzerine kurulu bir i şletim sistemidir. Klasörler ve programlar kullanıcıya bir pencere halinde sunulur. Windows üzerinde açılan bu pencerede standart bazı özellikler bulunmaktadır. Bu temel özellikleri ö ğrenmek, yeni kar şıla şılsa bile program veya pencerelerle ba şa çıkmak anlamına gelecektir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 32 Resim – 1 Yukarıdaki resimde bir pencere yapısı görülmektedir. Ba şlık Çubu ğu Windows XP ilk kuruldu ğunda yukarıdaki gibi mavi renkli olan ba şlık satırının sa ğında Kapat, Ekranı Kapla ve Simge Durumuna Küçült dü ğmeleri, sol tarafında o pencerenin adı bulunur. Ba şlık satırının en solundaki simgeye farenin sol tu şu ile tıklandı ğında veya ba şlık satırının herhangi bir yeri sağ tıklandı ğında a şa ğıdaki Denetim Menüsü açılacaktır. Bu menü yardımı ile gerekirse fare kullanmadan klavye ile menüdeki i şlemleri gerçekle ştirebilirsiniz. Program Menüsü Satırları Pencerelerde genellikle Dosya, Düzen, Görünüm olarak ba şlayan ve Yardım ile biten menü ba şlıklarının yer aldı ğı program menüsü vardır. Yukarıdaki (Resim – 1) adı geçen menü ba şlıklarına tıklanarak açılacak menüden istenen menü satırı seçilebilir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 33 Araç Çubukları Araç çubu ğu, grafik kullanıcı arabirimindeki (Windows XP’ deki) bir programda, ekran dü ğmeleri veya simgelerinden olu şan bir satır, sütun veya bloktur. Bu dü ğmeler veya simgeler tıklatıldı ğında, programın belirli i şlevleri veya görevi çalı ştırılır. Örne ğin, yukarıdaki (Resim – 1) araç çubu ğu aracılı ğı ile klasördeki simgelerin görünümü düzenlenebilir, klasör içerisinde arama yapılabilir, bir düzey yukarıya gidilebilir. Ço ğu kez araç çubu ğundaki bir dü ğme, program menüsündeki bir komuta kar şılık gelir. Program menüsünü açarak bir satıra ula şmak yerine aynı i şi gören araç çubu ğu dü ğmesine tıklamak daha kolay ve pratiktir. Araç çubukları genellikle program menüsünün altında bulundur. Bir pencerede birden çok araç çubu ğu yer alabilir. Görünüm menüsünden bir araç çubu ğunun görüntülenip görüntülenmeyece ği ayarlanabilir. Ta şı Her pencerenin ba şlık satırı oldu ğunu yukarıda açıklamı ştık. Farenin imleci ile ba şlık satırı gövdesinin herhangi bir yerine gelinerek sol tu ş ile tıklanıp bırakmadan fare hareket ettirilir. İstenen yere gelinerek sol tu ş bırakılır. Boyut Üstteki şekilde görüldü ğü gibi fare ile bir pencerenin 4 kenarından birinin üzerine gidildi ğinde farenin imleci yatay (resimdeki gibi dikey kenarlarda) veya dikey (yatay kenarlarda) ok şeklini alır. İşte bu anda farenin sol tu şu tıklanarak bırakmadan fare yer de ği ştirildi ğinde pencere alanı dikey veya yatay olarak büyültülüp küçültülebilir. Pencerenin 4 kö şesinde ise fare imleci çapraz ok görünümünü alır. Resmin sa ğ alt kö şesinde görülen bu anda, farenin sol tu şu tıklanarak bırakmadan fare yer de ği ştirilirse, pencere dikey ve yatay olarak yeniden boyutlandırılacaktır. Kaydırma Çubukları Kaydırma Çubukları, pencere içerisine sı ğmayan simgeleri görebilmek ve onlar üzerinde i şlem yapabilmek için Windows XP tarafından olu şturulan yardımcı araçlardır. Yukarıdaki resimde (Resim – 1) görüldü ğü gibi bir pencere içerisindeki simgeler penceredeki alana sı ğıyorsa Windows XP tarafından kaydırma çubu ğu olu şturulmaz. Çünkü 4 klasör ve 4 dosyadan olu şan penceredeki 8 simgenin tamamı görülebilmektedir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 34 A şa ğıdaki ekran görüntüsünü ise, fare ile pencerenin sa ğ kenarından tutarak biraz daralttıktan sonra alınmı ştır. Bu i şlemden sonra yan yana sı ğmayan simgeler Windows XP tarafından alt alta dizildi. Ancak bu halde a şa ğıya doğru sıralanan simgeler (resimdeki dosyalar) pencereye sı ğmayınca bir kaydırma çubu ğu olu şturuldu. Kaydırma çubuklarının dikey ve yatay olmak üzere iki türü bulunmaktadır. Bir penceredeki simgeler, a şa ğıdaki resimdeki gibi dikey olarak pencereye sı ğmıyorsa pencerenin sa ğ kenarına Dikey Kaydırma Çubu ğu, yatay olarak sı ğmıyorsa alt kenarına Yatay Kaydırma Çubu ğu olu şturulur. Kaydırma çubuklarının gövdesine farenin sol tu şu ile tıklanarak bırakılmadan fare hareket ettirilirse penceredeki görünmeyen simgelere ula şılır. Kaydırma çubu ğunun iki kenarındaki ok i şaretine farenin sol tu şu ile tıklanarak ta aynı sonuca ula şılabilir. DOSYALAR Dosyalar, program veya program yardımcıları gibi uygulamalarla, metin, ses, müzik ve resim gibi verilerin saklandı ğı diske kaydedilebilen bile şenlerdir. Windows XP’ de çok türde dosya bulunmaktadır. Dosya türleri, genellikle 3 harften olu şan uzantıları ile birbirinden ayrılır. Bu konu yukarıda Ba şlat Menüsü bölümünde Arama İpuçları ba şlı ğı altında anlatılmı ştır. Dosya uzantıları nokta i şareti ile dosya adından ayrılır. (Dosya adı.xxx gibi). Windows XP, dosyaların uzantısına bakarak öncelikle onun bir program dosyası mı yoksa bir belge mi oldu ğuna karar verir. Program dosyaları ço ğunlukla .exe uzantısı ta şımaktadır. Windows XP bir program dosyasını do ğrudan do ğruya çalı ştırır. Eğer dosya bir belge ise, onun hangi programla açılaca ğını belirler. Örne ğin üstteki resimde .doc olan uzantısından dolayı bu dosya Word ile birlikte açılacaktır. Dosyaların uzantısı de ği ştirilebilir. Ancak bu halde Windows XP, dosya uzantısı düzeltilinceye kadar dosyayı açamaz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 35 KLASÖRLER Klasörler, Windows XP’ de programlar ve dosyalar için bir kapsayıcıdır; Bir çekmeceye benzetebilece ğimiz klasörler, bir diskteki program ve belgelerin düzenlenmesine yönelik bir araçtır. Hem dosyalar hem de ek klasörler içerebilir. Windows’ta klasör görünümü yukarıdaki gibidir. Klasör Olu şturma Bir klasör olu şturmanın dört yöntemi vardır. Bulundu ğunuz klasör içerisinde yeni bir klasör olu şturmak için Dosya menüsünden Yeni program menüsünün üzerine gelin. Açılan menüden Klasörü seçin. Yeni bir klasör simgesi olu şturulacaktır. Yeni klasör şeklinde varsayılan ilk adın yerine diledi ğiniz adı yazın. Adlandırma kuralları daha sonra anlatılacaktır. Masaüstünde veya bulundu ğunuz klasör içerisinde bo ş bir alanı sağ tıklayın. Açılan menüden Yeni komut satırının üzerine gelin. Yukarıda anlatılan yolu izleyin. Word’ün Aç ve Farklı Kaydet pencerelerinde oldu ğu gibi, bazı diyalog kutularının araç çubu ğunda bulunan Yeni Klasör Olu ştur tu şuna tıklayarak o diyalog kutusunda yeni klasör olu şturulabilir. Bir klasörü açın. Sol tarafında bulunan Dosya ve Klasör Görevleri’nden Yeni klasör olu ştur’u seçin. Yeni klasör olu ştur seçene ğinin görülebilmesi için klasörün bo ş olması veya içindeki bir simgenin seçilmemi ş olması gerekir. Seçilmi şse, klasörde bo ş bir alanı tıklayarak seçimi iptal edin. Klasör Özellikleri Windows XP ile getirilen yeniliklerden biri, klasör pencerelerinin sol tarafına yerle ştirilen Görev Bölmesi’dir. Bir klasörü açtı ğınızda a şa ğıdaki resimde görüldü ğü gibi de ği şik görevlerin yer aldı ğı bir sütun yer alır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 36 Görev bölmesinde; Dosya ve klasör görevleri, Di ğer Yerler, Ayrıntılar adını ta şıyan 3 bölüm yer almaktadır. Bu bölümdeki bilgiler seçilen simgeye göre de ği şiklik gösterir. DOSYA VE KLASÖRLERE A İT ORTAK ÖZELL İKLER Dosya ve klasörlerin özellikleri yukarıda anlatıldı. Bu bölümde ise, dosyalar ve klasörler hakkında ortak olan özellikler anlatılacaktır. Dosya veya Klasör Silme Bir dosya veya klasörü silmek için üzerine sa ğ tıklayarak açılacak menüden Sil menü satırını seçin. Ya da dosya veya klasör simgesini, klavyenin ok tu şlarını kullanarak veya farenin sol tu şu ile tıklayarak seçin. Delete tu şuna basın. Kar şınıza çıkacak Silme Onayı ba şlıklı ileti şim kutusundan Evet’i tıklayın veya ENTER tu şuna basın. Vazgeçmek istiyorsanız Hayır tu şuna tıklayın. Dosya veya Klasörün Adını De ği ştirmek Üç de ği şik yöntemle bir dosya veya klasörün adını de ği ştirebilirsiniz. Dosya veya klasörün üzerini sa ğ tıklayın. Çıkan menüden Ad de ği ştir’i seçin. Dosya veya klasöre diledi ğiniz adı verin. Klavyenin ok tu şlarını kullanarak veya sol tu ş ile tıklayarak dosya veya klasörü seçin. F2 tu şuna basın. Adı de ği ştirin. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 37 Yukarıdaki yöntemlerden biri ile dosya veya klasörü seçin. Çok az bir süre bekleyerek dosya veya klasörün adını sol ile tek tıklayın. Dosya ve Klasörün Adı Kuralları Windows XP’ de dosya ve klasörlere 256 karaktere kadar ad verilebilir. Adlarda sadece rakam veya sadece yazı kullanılabilece ği gibi, karma adlar da kullanılabilir. Küçük ve büyük harfler bir arada kullanılabilir. Ad içerisinde nokta ( . ), çizgi ( - ) veya alt çizgi ( _ ) karakteri de kullanılabilir. Haziran-Eylül_2002 Satı şlar.doc gibi. Ad içerisinde bo şluk kullanabilirsiniz. Şu sembolleri ad içerisinde kullanamazsınız: / \?: * “ < > | Dosya ve Klasör Kopyalama veya Ta şıma Dosya ya da klasör kopyalama veya ta şımanın birçok yöntemi bulunmaktadır. Bunlardan fare ile sürükleyerek bırakma yöntemi yukarıda anlatıldı. Kopyalama, bir dosya veya klasörün tamamen aynı olan bir örne ğini olu şturma, ba şka bir de ği şle o dosya veya klasörü ço ğaltma i şlemidir. Ta şıma ise bir dosya veya klasörün yerinin de ği ştirilmesi; bulundu ğu sürücü veya klasörden silinerek ba şka sürücü veya klasöre aktarılmasıdır. Dosya ya da klasörü kopyalamak için; Kopyalama Yöntemi 1: Herhangi bir klasörde veya Windows Gezgini’nde kopyalamak istedi ğiniz dosya veya klasörü sol ile bir kez tıklayarak seçin. Düzen menüsünden Kopyala menü satırını seçin. Bu i şlemden sonra dosya veya klasör kopyalanmı ş durumdadır. Dilerseniz rahat çalı şmak için açık olan pencereleri kapatabilirsiniz. Şimdi dosya veya klasörü nereye kopyalamak istedi ğimizi seçelim. Kopyalamak istedi ğiniz sürücüyü (A: veya D: sürücüsü gibi) veya klasörü açın. Kopyalanacak klasörün düzen menüsünden Yapı ştır menü satırını seçin. Kopyalama Yöntemi 2: Kopyalamak istedi ğiniz dosya veya klasörü farenin sa ğ tu şu ile tıklayın. Çıkan menüden Kopyala menü satırını seçin. Bu i şlemden sonra dosya veya klasör kopyalanmı ş durumdadır. Şimdi dosya veya klasörü nereye kopyalamak istedi ğimizi seçelim. Kopyalamak istedi ğiniz sürücü (A: veya D: sürücüsü gibi) veya klasörün üzerine farenin sa ğ tu şu ile tıklayın. Dilerseniz sürücü veya klasörü çift tıklayıp açarak, içerisindeki bo ş bir alanı da farenin sa ğ tu şu ile tıklayabilirsiniz. Çıkan menüden Yapı ştır menü satırını seçin. Dosya ya da klasörü Ta şımak İçin; Dosya veya klasörleri ta şımak için, yukarıda açıklanan i şlemlerin 2. a şamasında Kopyala yerine Kes menü satırını seçin. Di ğer i şlemleri aynen uygulayın. Dosya ve Klasör Gibi Ö ğeler İçin Kısayol Olu şturmak; Kısayol, dosya, klasör veya program gibi bir ö ğeye kolayca ula şabilmek için olu şturulan küçük bir dosyadır. Bir ö ğenin sol alt kö şesindeki ok i şareti, o ö ğenin bir kısayol oldu ğunu (Üst resimdeki simgelerde oldu ğu gibi) gösterir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 38 Herhangi bir ö ğeye (bir dosya, program veya klasöre) diledi ğiniz klasör içerisinde yada masaüstünde bir kısayol olu şturabilirsiniz. Siz o simgeye çift tıkladı ğınızda, kısayol olu şturdu ğunuz asıl ö ğe kendili ğinden açılacaktır. Böylece, dosya ve klasörleri açmak, programları çalı ştırmak için her seferinde o dosya ya da programın oldu ğu yere gitmeniz gerekmez. Sık sık kullandı ğınız dosyalar, programlar ve klasörler için masaüstünde bir kısayol olu şturmanızı öneririm. Kısayol Nasıl Olu şturulur? Yukarıda anlatıldı ğı gibi dosya veya klasör gibi bir ö ğeyi farenin sa ğ tu şu ile sürükleyip kısayol olu şturulacak yere bırakarak, çıkan menüden Burada Kısayol Olu ştur menü satırını seçmek sureti ile istenen yerde kısayol olu şturulabilir. Di ğer bir yol, yukarıda anlatılan dosya veya klasör kopyalama yöntemlerinden birini aynen izlemektir. Ancak kısayol olu şturmak için 4. a şamada Yapı ştır yerine Kısayol Yapı ştır komut satırı seçilir. Dosya veya Klasörleri Diskete Kopyalamak Masaüstünde bulunan Bilgisayarım simgesini çift tıkladı ğınızda açılan pencerede a şa ğıdaki simge görülecektir. Di ğer Windows i şletim sistemlerinde oldu ğu gibi Windows XP’ de de disket sürücüsü A: harfi ile ifade edilir. Dosya ve klasörlerin kopyalanması açısından bu simge bilgisayarınızdaki herhangi bir klasörden farklı de ğildir; Üzerine farenin sa ğ tu şu ile tıklayarak Kopyala veya Yapı ştır menü satırlarını seçebilir, bir klasör gibi çift tıklatarak açabilirsiniz Yukarıda dosya veya klasör kopyalamanın de ği şik yöntemleri anlatıldı. A: harfi ile ifade edilen disket sürücüsünü bir klasör gibi kabul etti ğinizde, yukarıda anlatılan tüm yöntemler disket sürücü için de geçerlidir; Aynı metotları uygulayarak bilgisayardan diskete veya disketten bilgisayara dosya ya da klasör kopyalayabilir veya ta şıyabilirsiniz. Üstteki resimde görüldü ğü gibi diskete dosya kopyalamanın pratik bir yöntemi daha vardır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 39 Diskete kopyalamak istedi ğiniz dosya veya klasörün üzerini farenin sa ğ tu şu ile tıkladı ğınızda açılan menüden Gönder menü satırının üzerine gelin. Yan tarafa açılan menüden 3½ Disket (A:) menü satırını seçin. Kopyalama i şlemi ba şlayacaktır. GER İ DÖNÜ ŞÜM KUTUSU Silmeye çalı ştı ğınız nesneler (dosya, klasör v.b.) diskten kalıcı olarak silinmez. Masaüstünde bulunan Geri Dönü şüm Kutusu adındaki nesnenin içerisinde saklanırlar. Bunun amacı, sildikten sonra pi şman oldu ğunuz bir nesneyi geri alabilmektir. Geri dönü şüm kutusunda herhangi bir nesne varsa, sa ğdaki resimdeki gibi kutu dolu gözükecektir. Hard Diskiniz yeterine büyükse, siz bo şaltmadı ğınız sürece geri dönü şüm kutusunda bulunan nesneler aylarca hatta yıllarca saklanacaktır. Yeterince büyük de ğilse, geri dönü şüm kutusu doldu ğunda en önce sildi ğiniz nesnelerden ba şlanarak sı ğmayan nesneler silinecektir. A şa ğıdaki resimde görüldü ğü gibi geri dönü şüm kutusunun yapısı herhangi bir klasörden faklı de ğildir. Masaüstündeki geri dönü şüm kutusu simgesini çift tıkladı ğınızda içerisinde bulunan, yani daha önce silinmi ş olan nesneleri görebilirsiniz. Geri Dönü şüm Kutusundaki Bir Nesnenin Geri Yüklenmesi Geri dönü şüm kutusundaki bir neneyi 4 de ği şik yolla geri yükleyebilirsiniz. Bunun için öncelikle geri dönü şüm kutusunu çift tıklayarak açmanız gerekir. Yöntem 1 : Geri yükleyece ğiniz nesnenin üzerini sa ğ t ıklayın. Açılan menüden Geri Yükle menü satırını seçin. Yöntem 2 : Geri yükleyece ğiniz nesneyi seçin. Pencerenin sol üst tarafında bulunan Bu ö ğeyi geri yükle satırını tıklayın. Yöntem 3 : Geri yükleyece ğiniz nesneyi seçin. Dosya menüsünden Geri Yükle menü satırını seçin. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 40 Yöntem 4 : Kurtarılacak nesneyi farenin sol tu şu ile sürükleyip bu pencere dı şında uygun bir yere bırakarak da geri alabilirsiniz. Geri Dönü şüm Kutusunun Tamamen veya Kısmen Bo şaltılması A – Tamamen Bo şaltma Geri dönü şüm kutusunun içindekileri tümüyle silmek için, geri dönü şüm kutusunu açtıktan sonra Dosya menüsünden Geri Dönü şüm Kutusu’nu Bo şalt satırını seçin. Geri dönü şüm kutusunu açmadan, yandaki şekilde görüldü ğü gibi simgeyi sa ğ tıkladı ğınızda kar şınıza gelecek Geri Dönü şüm Kutusu’nu Bo şalt satırını seçerek de kutuyu tamamen bo şaltabilirsiniz. B – Kısmen Bo şaltma Geri dönü şüm kutusunu açtıktan sonra silmek (geri dönü şüm kutusundan da bo şaltmak) istedi ğiniz nesneyi sağ t ıklayarak, Sil satırını seçin. Bu i şlem seçece ğiniz nesneleri birer birer geri dönü şüm kutusundan bo şaltacaktır. Geri dönü şüm kutusundaki bir nesneyi di ğer yöntemlerle silmek için, silinecek nesneyi seçtikten sonra Delete tu şuna basabilir veya Dosya menüsünden Sil satırını seçebilirsiniz. MASAÜSTÜNÜ DÜZENLEMEK Arka planın rengini veya resmini de ği ştirebilir, bir ekran koruyucusu kullanabilir, bunun ayarlarını de ği ştirebilir, kısacası masaüstünü düzenleyebilirsiniz. Bunun için masaüstünün bo ş bir yerini sa ğ tu ş ile tıklayın (üst resimdeki menü çıkacaktır). Çıkan menüden özellikler satırını seçin. Kar şınıza a şa ğıda görülen Görüntü Özellikleri isimli pencere çıkacaktır. Bu pencereye, denetim masasındaki Görüntü simgesine çift tıklayarak ta ula şabilirsiniz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 41 Masaüstü (Arkaplan) Resmi Görüntü özellikleri isimli yan tarafta resmi görülen pencere açıldı ğında üst kısımdan Masaüstü sayfasını (sekmesini) tıklayın. Bu sayfayı kullanarak arka planın rengini ya da resmini de ği ştirebilirsiniz. Ay yüzeyi, Ayçiçe ği, Azur mavisi gibi Windows XP tarafından hazır olarak verilen resimleri Arka Plan isimli bölümde görmektesiniz. Bu resimlerden birini seçerek Uygula ya da Tamam tu şuna bastı ğınızda o resmi masaüstüne yerle ştirmi ş olursunuz. Bunun yanında kendi çizdi ğiniz, scanner’dan taradı ğınız veya internetten indirdi ğiniz bir resim dosyasını da arka plana yerle ştirebilirsiniz. Bunun için yukarıdaki pencereden Gözat… tu şuna basın, İstedi ğiniz resmi seçin ve Aç tu şuna basın. E ğer seçti ğiniz arka plan resmi yeterince büyükse Konum bölümünden Ortala’yı seçerek resmin masaüstünün tam ortasına yerle şmesini sa ğlayabilirsiniz. Resim küçükse konum bölümündeki Uzat veya Dö şe seçeneklerini kullanarak masaüstü doldurabilirsiniz. Resimde gördü ğünüz pencerenin üst kısmındaki monitör resmi üzerinde seçti ğiniz desenin bir örne ğini görecek ve hangisinin size uygun oldu ğuna kolayca karar verebileceksiniz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 42 Ekran Koruyucu Görüntü Özellikleri penceresinden Ekran Koruyucu sayfası seçilerek, bilgisayar belli bir süre kullanılmadı ğında ekrana gelecek görüntü biçimi ayarlanabilir. Bu süre üstteki resimde 10 dakika olarak ayarlanmı ştır. Ekran koruyucunun iki amacı vardır. Birincisi ekranınızdaki çalı şmalarınızı siz bilgisayar ba şında de ğilken meraklı gözlerden saklamak, ikincisi, aynı görüntünün uzun sürede ekrana verece ği zararı önlemektir. Yukarıdaki resimde bilgisayara yüklü bulunan ekran koruyucularını görmek için, Ekran koruyucu alanındaki a şa ğı açılan listeyi tıklayın. Buradan istedi ğiniz ekran koruyucusunu seçebilir, üstteki monitör resminden seçiminizi izleyebilirsiniz. Be ğendi ğiniz ekran koruyucuyu buldu ğunuzda çalı şma şeklini belirlemek için Ayarlar dü ğmesini tıklayın. Ayarlar bölümü seçilen ekran koruyucusuna göre de ği şebilmektedir. Tarih Ve Saati De ği ştirmek Bilgisayarınızın tarihini veya saatini de ği ştirmek için Denetim Masası’ndan Tarih ve Saat simgesini (üstteki simge) çift tıklayın. Ya da görev çubu ğunun sa ğ tarafında bulunan sistem saatinin üzerine çift tıklayarak ta yandaki pencereye ula şabilirsiniz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 43 Tarih ve Saat Özellikleri adını ta şıyan bu pencerenin solundaki Tarih bölümünden, istedi ğiniz ayı, yılı ve günü seçebilirsiniz. Sa ğ taraftaki Saat bölümünde, istedi ğiniz saat, dakika ve saniyeyi klavyenin rakam tu şlarını kullanarak de ği ştirebilir veya saatin sa ğ tarafında bulunan a şa ğı ve yukarı küçük ok tu şlarına farenin sol tu şu ile tıklayarak seçilen alandaki sayıyı birer birer artırabilir veya azaltabilirsiniz. Klavye Düzenini De ği ştirmek (F Veya Q Klavye) Denetim Masası’ndaki Bölge ve Dil Seçenekleri simgesini (üstteki simge) çift tıklayarak klavye düzenini F veya Q olarak ayarlayabilirsiniz. Bu simgeye çift tıkladı ğınızda kar şınıza aynı adı ta şıyan ve a şa ğıda resmi görülen pencere çıkacaktır. Pencerenin üst tarafında bulunan Diller sayfasına (sekmesine) tıklayın. Ayrıntılar… tu şunu tıklayarak resmi görülen Metin Hizmetleri ve Giri ş Dilleri isimli pencerenin açılmasını sa ğlayın. Bu pencerede görüldü ğü gibi bilgisayara sadece Q klavye düzen yüklenmi ş durumdadır. F klavye düzenini (F klavye kullanıyorsanız Q klavye düzenini) yüklemek için ayarlar penceresindeki Ekle… tu şuna tıklayın. Açılacak Giri ş Dili Ekle penceresinden giri ş dili olarak Türkçe’yi, klavye düzeni olarak Türkçe F klavyeyi (F klavye kullanıyorsanız Türkçe Q klavyeyi) seçin. Tamam tu şuna basarak Giri ş Dili Ekle penceresini kapatın. Bu i şlem sonucunda Türkçe F klavye düzeni bilgisayar yüklenmi ş ancak hala varsayılan giri ş dili olarak ayarlanmamı ştır. F klavye düzenini varsayılan olarak atamak için Metin Hizmetleri ve Giri ş Dilleri penceresinin Varsayılan giri ş dili bölümünden Türkçe F klavyeyi seçin. Varsayılan klavye düzeni, aynı penceredeki Yüklü hizmetler bölümünde kalın olarak gösterilmektedir. Klavye düzeni de ği ştirme i şlemimiz tamamlandı ğından açtı ğınız pencereleri kapatabilirsiniz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 44 PA İNT İLE RES İM YAPMAK Paint programı resimler, çizgiler ya da renklerden olu şan çe şitli çizimler yapabilece ğiniz bir programdır. Bir logo tasarımı yada bir krokinin çizimi için kullanabilirsiniz. Ardından bu çizimleri kolayca belgelerinize ekleyebilirsiniz. Uzantısı, örne ğin .jpg, .gif veya .bmp olan resim dosyalarıyla çalı şmak için Paint'i kullanabilirsiniz. Bir Paint resmini, olu şturdu ğunuz bir ba şka belgeye yapı ştırabilir veya bu resmi masaüstü artalanı olarak kullanabilirsiniz. Ayrıca, Paint'i taranmı ş foto ğrafları görüntülemek ve düzenlemek için de kullanabilirsiniz. Paint’i ba şlatmak için; 1. Ba şlat menüsüne tıklayın, Programları i şaret edin. Ardından Programlar menüsü açılacaktır. Buradan Donatılar’ı seçin. 2. Paint’e tıklayın. Paint açılacaktır. Basit bir çizim yapmak için; çalı şma ortamının sol tarafındaki çizim araçlarını kullanabilirsiniz. Bu araçlar kalem, fırça gibi çizim yapmanızı sa ğlar. Çalı şma ortamının altında ise renk kutusu vardır. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 45 Araç Kutusu Kullanımı Düz çizgi çizme Araç kutusunda, simgesini tıklatın. Araç kutusunun alt bölümünde, bir çizgi geni şli ğini tıklatın. Çizgi çizmek için, i şaretçiyi sürükleyin. Not: Varsayılan artalan ve önalan renkleri, üstteki renk kutusunun içinde görünür. Tıklatarak önalan rengiyle veya sa ğ tıklatarak artalan rengiyle çizebilirsiniz. Önalan rengi, çizgiler, kenarlıklar ve metin için kullanılır. Artalan rengi, kapalı şekillerin içini ve metin çerçevelerinin artalanlarını doldurmak için kullanılır. Bu renk, silgiyi kullandı ğınızda da görünür. Sürüklerken SHIFT tu şunu basılı tutarak, tam bir yatay, dikey veya 45 derecelik çapraz çizgi çizebilirsiniz. Düzen menüsünü ve sonra her de ği şiklik için Geri Al'ı tıklatarak en fazla üç de ği şikli ği geri alabilirsiniz. Serbest şekilli çizgi çizme Araç kutusunda, simgesini tıklatın. Çizgi çizmek için, i şaretçiyi sürükleyin. E ğri çizme Araç kutusunda, simgesini tıklatın. Araç kutusunun alt bölümünde, bir çizgi geni şli ğini tıklatın. İşaretçiyi sürükleyerek düz bir çizgi çizin. E ğrinin ilk kavisinin bulunmasını istedi ğiniz yeri tıklatın ve sonra e ğriyi ayarlamak için i şaretçiyi sürükleyin. Bu adımı ikinci kavis için yineleyin. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 46 Not: Her e ğrinin en az bir kavisi olmalıdır, ancak ikiden fazla olamaz. Elips veya daire çizme Araç kutusunda, simgesini tıklatın. İşaretçiyi çapraz sürükleyin. Not: Araç kutusunun alt bölümünde bir doldurma biçimi tıklatarak, renkli bir dolgu olu şturabilirsiniz. Çizgi rengini de ği ştirmek için, renk kutusunda yeni bir renk tıklatın veya doldurma rengini de ği ştirmek için, yeni bir rengi sa ğ tıklatın. Sürüklerken SHIFT tu şunu basılı tutarak, tam bir daire çizebilirsiniz. Dikdörtgen veya kare çizme Dik kö şeli bir şekil olu şturmak için araç kutusunda simgesini tıklatın ya da yuvarlak kö şeli bir şekil olu şturmak için simgesini tıklatın. Dikdörtgen çizmek için, i şaretçiyi çapraz olarak istedi ğiniz yönde sürükleyin. Kare çizmek için, i şaretçiyi sürüklerken SHIFT tu şunu basılı tutun. Not: Varsayılan artalan ve önalan renkleri, soldaki renk kutusunun içinde görünür. Tıklatarak önalan rengiyle veya sa ğ t ıklatarak artalan rengiyle çizebilirsiniz. Önalan rengi, çizgiler, şekil kenarlıkları ve metin için kullanılır. Artalan rengi, kapalı şekillerin içini ve metin çerçevelerinin artalanlarını doldurmak için kullanılır. Bu renk, silgiyi kullandı ğınızda da görünür. Araç kutusunun alt bölümünde bir doldurma biçimi tıklatarak, renkli bir dolgu olu şturabilirsiniz. Dörtgenin kenar çizgi geni şli ği, çizgi araçları için seçilen kalınlıkla aynıdır. Kenar çizgi kalınlı ğını de ği ştirmek için, araç kutusundaki çizgi veya e ğri aracını tıklatın ve sonra araç kutusunun alt bölümündeki kutuda, istedi ğiniz kalınlı ğı tıklatın. Çokgen çizme Araç kutusunda, simgesini tıklatın. Çokgen çizmek için, i şaretçiyi sürükleyin ve her kö şede tıklatın ve sonra bitirdi ğinizde çift tıklatın. Not: Yalnızca 45 ve 90 derecelik açılar kullanmak için, sürüklerken SHIFT tu şunu basılı tutun. Metin yazma ve biçimlendirme Araç kutusunda, simgesini tıklatın. Metin çerçevesi olu şturmak için, i şaretçiyi çapraz olarak istedi ğiniz boyuta sürükleyin. Metin araç çubu ğunda, metin için istedi ğiniz yazı tipini, boyutunu ve biçemini tıklatın. Metin çerçevesinin içinde tıklatın, metni yazın ya da yapı ştırın ve sonra a şa ğıdaki i şlemlerden birini yapın: Metin çerçevesini ta şıyın veya geni şletin. Metnin rengini de ği ştirmek için bir renk tıklatın. Metni renkli bir artalana eklemek için, araç kutusunda simgesini tıklatın. Daha sonra, artalan rengini de ği ştirmek için, renk kutusunu sa ğ tıklatın. Not: Metin araç çubu ğunu, Görünüm menüsünü ve sonra Metin Araç Çubu ğu'nu tıklatarak görüntüleyebilirsiniz. Paint penceresinin bir kısmını örterse, araç çubu ğunu pencerede istedi ğiniz yere sürükleyebilirsiniz. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 47 Bir resme, yalnızca Normal (Büyüteçle 1x boyutunda) görünümde metin girebilirsiniz. Metni resme eklemek için, metin çerçevesinin dı şında tıklatın. Metin aracı seçiliyken, yalnızca metin yapı ştırabilirsiniz. Resim yapı ştıramazsınız. Küçük bir alanı silme Araç kutusunda simgesini tıklatın. Araç kutusunun alt bölümündeki bir silgi şeklini tıklatın. İşaretçiyi, silmek istedi ğiniz alana sürükleyin. Not: Seçili artalan rengi, silinen alanın ne renk olaca ğını gösterir. Resim kutusundaki ba şka bir rengi sa ğ tıklatarak, artalan rengini de ği ştirebilirsiniz. Artalan rengi, kapalı şekillerin içini ve metin çerçevelerinin artalanlarını doldurmak için kullanılır. Bu renk, silgiyi kullandı ğınızda da görünür. Önalan rengini, silmek istedi ğiniz renge, artalan rengini de de ği ştirmek istedi ğiniz renge ayarlayarak, belirli bir rengi (ba şka hiçbir şeyi de ği ştirmeden) de ği ştirebilirsiniz. Sonra, silgiyi tıklattı ğınız zaman, sa ğ tıklatarak rengi de ği ştirebilirsiniz. Silgi boyutunu Ctrl tu şunu basılı tutup + ve – butonları ile ayarlanabilir. Geni ş bir alanı silme Dikdörtgen bir alan seçmek için, araç kutusunda simgesini tıklatın ya da serbest biçimli bir alan seçmek için, simgesini tıklatın. Silmek istedi ğiniz alanı seçmek için i şaretçiyi sürükleyin. Düzen menüsünden Seçileni Temizle'yi tıklatın. Not: Alan seçildikten sonra klavyeden Delete tu şuna basılır ise silme gerçekle şir. Resmi tümüyle silme Resmin herhangi bir parçası seçili ise, seçili alanın dı şında tıklatın. Resim menüsünden Resmi Temizle'yi tıklatın. Resminizin boyutunu de ği ştirme Resim menüsünden Öznitelikler'i tıklatın. Geni şlik ve yükseklik için kullanmak istedi ğiniz ölçü birimini tıklatın. Geni şlik ve Yükseklik ölçülerini yazın. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 48 Not: Ayrıca resminizin boyutunu, resminizin sa ğ alt kö şesinde bulunan ve alt ve sa ğ kenarı boyunca yerle ştirilmi ş üç adet resim yeniden boyutlandırma noktasını sürükleyerek de de ği ştirebilirsiniz. Geçerli resminiz yeni boyuttan daha büyükse, daha küçük olan alana sı ğması için sa ğ ve alt tarafından kesilir. Geçerli resminiz yeni boyuttan daha küçükse, fazlalık alan seçili artalan rengiyle doldurulur. Resmi yakınla ştırma veya uzakla ştırma Görünüm menüsünden, Yakınla ştır'ı seçin ve sonra Normal Boyut, Geni ş Boyut veya Özel'i tıklatın. Not: Bir resme, yalnızca Normal görünümde metin girebilirsiniz. Görünüm alanının boyutunu geni şletme Görünüm menüsünden Bit E şlem Göster'i tıklatın. Resminiz, tüm görünüm alanını doldurur. Resimde herhangi bir yeri tıklatarak, önceki görünüme dönebilirsiniz. Not: Bu görünümdeyken, resimde de ği şiklik yapamazsınız. Ayrıca araç kutusunu, renk kutusunu veya durum çubu ğunu gizleyerek de görünüm alanının boyutunu, geni şletebilirsiniz. Bunu yapmak için, Görünüm menüsündeki onay imlerini kaldırın. Kılavuz çizgilerini görüntüleme Görünüm menüsünden Yakınla ştır'ı seçin ve sonra Özel'i tıklatın. Büyüt alanında % 400, % 600veya % 800'ü tıklatın ve sonra Tamam'ı tıklatın. Görünüm menüsünden, Yakınla ştır'ı seçin ve sonra Kılavuzu Göster'i tıklatın. Not: Kılavuz çizgilerini, 3. adımı yineleyerek ve Kılavuzu Göster onay imini kaldırarak veya Görünüm'ü tıklatıp Yakınla ştır'ın üzerine geldikten sonra Normal Boyut'u tıklatarak kaldırabilirsiniz. Resmi ya da nesneyi döndürme veya çevirme B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 49 Dikdörtgen bir alan seçmek için, araç kutusunda simgesini tıklatın ya da serbest şekilli bir alan seçmek için, simgesini tıklatın. Döndürmek veya çevirmek istedi ğiniz nesneyi ya da alanı seçmek için i şaretçiyi sürükleyin. Araç kutusunun alt bölümünde, a şa ğıdakilerden birini seçin: Donuk olarak döndürmek veya çevirmek için, simgesini tıklatın. Bu seçenek, seçiminizin seçili nesnenin önalan ve artalan renklerini kullanarak var olan resmi örtece ğini belirtir. Saydam olarak döndürmek veya çevirmek için, simgesini tıklatın. Bu seçenek, var olan resmin seçiminizde gösterilece ğini ve seçimin artalan renginin görüntülenmeyece ğini belirtir. Resim menüsünden Döndür/Çevir'i tıklatın. İstedi ğiniz seçene ği tıklatın. Ö ğeyi uzatma veya e ğme Dikdörtgen bir alan seçmek için, araç kutusunda simgesini tıklatın ya da serbest şekilli bir alan seçmek için, simgesini tıklatın. De ği ştirmek istedi ğiniz ö ğeyi seçmek için i şaretçiyi sürükleyin. Resim menüsünden Uzat/E ğ'i tıklatın. İstedi ğiniz uzatma veya e ğme seçene ğini tıklatın ve bir yüzde ya da derece girin. Araç kutusunun alt bölümünde, a şa ğıdakilerden birini seçin: Donuk olarak uzatmak veya e ğmek için, simgesini tıklatın. Bu seçenek, seçiminizin seçili nesnenin önalan ve artalan renklerini kullanarak varolan resmi örtece ğini belirtir. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 50 Saydam olarak uzatmak veya e ğmek için, simgesini tıklatın. Bu seçenek, varolan resmin seçiminizde gösterilece ğini ve seçimin artalan renginin görüntülenmeyece ğini belirtir. NOT DEFTER İ Metin dosyalarını düzenlemek için Not Defteri'ni kullanma Not Defteri'ni, biçimlendirme gerekmeyen ve 64K'dan (kilobayt) küçük boyuttaki dosyaları olu şturmak veya düzenlemek için kullanabilirsiniz. Not Defteri, metni yalnızca ASCII (salt metin) biçiminde açar ve kaydeder. Biçimlendirme gereken veya 64K'dan daha büyük olan dosyaları olu şturmak veya düzenlemek için WordPad'i kullanın. Not defteri’ni ba şlatmak: 1. Ba şlat menüsüne tıklayın, Programları i şaret edin. Ardından Programlar menüsü açılacaktır. Buradan Donatılar’ı seçin. 2. Not defteri’ne tıklayın. Not defteri açılacaktır. Not Defteri'nde belirli karakterleri ve sözcükleri bulma Ara menüsünden Bul'u tıklatın. Aranan kutusuna, bulmak istedi ğiniz karakterleri veya sözcükleri yazın. Sonrakini Bul'u tıklatın. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 51 Not Defteri'nde metni kesme, kopyalama, yapı ştırma veya silme Metni kesmek için, metni seçin ve sonra Düzen menüsünden Kes'i tıklatın. Metni kopyalamak için, metni seçin ve sonra Düzen menüsünden Kopyala'yı tıklatın. Kesti ğiniz veya kopyaladı ğınız metni yapı ştırmak için, metni yapı ştırmak istedi ğiniz yeri ve sonra Düzen menüsünden Yapı ştır'ı tıklatın. Metni silmek için, metni seçin ve sonra Düzen menüsünden Sil'i tıklatın. Metni pencere boyutuna kaydırma Düzen menüsünden Sözcük Kaydır'ı tıklatın. Not: Metni kaydırma, tüm metnin ekranda görünmesini sa ğlar ancak yazdırıldı ğında olu şacak görünümü etkilemez. Belgeye saati ve tarihi ekleme Saati ve tarihi eklemek istedi ğiniz yeri tıklatın, Düzenle menüsünden Saat/Tarih'i tıklatın. HESAP MAK İNES İ Hesap Makinesi'ni kullanma Hesap Makinesi'ni, basit hesaplamaları yapmak için standart görünümde veya geli şmi ş bilimsel veya istatistiksel hesaplamaları yapmak için bilimsel görünümde kullanabilirsiniz. Hesap Makinesi’ni ba şlatmak: 1. Ba şlat menüsüne tıklayın, Programları i şaret edin. Ardından Programlar menüsü açılacaktır. Buradan Donatılar’ı seçin. 2. Hesap Makinesi’ne tıklayın. Hesap Makinesi açılacaktır. Basit bir hesaplama gerçekle ştirme Hesaplamadaki ilk sayıyı girin. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 52 Toplama için +, çıkarma için -, çarpma için * veya bölme için / i şaretini tıklatın. Hesaplamadaki bir sonraki sayıyı girin. Kalan di ğer i şleçleri ve sayıları girin. = i şaretini tıklatın. Not: Sayı ve i şleçleri girmek üzere sayısal tu ş takımınızı kullanabilirsiniz. (Sayıların kullanılabilmesi için klavye üzerinde Num Lock ı şı ğının yanıyor olması gerekir İstatistiksel bir hesaplama gerçekle ştirme Görünüm menüsünden Bilimsel'i tıklatın. İlk veri parçanızı girin. Sta'yı tıklatın ve sonra Dat'ı tıklatın. Her giri şten sonra Dat'ı tıklatarak kalan verileri girin. Sta'yı tıklatın. Kullanmak istedi ğiniz istatistik i şlevinin dü ğmesini tıklatın. S İSTEM ARAÇLARI Windows XP i şletim sisteminde, sabit disk üzerinde temizlik ve bakım i şlemleri yapmak gibi sistem yönetimi olanakları vardır. Bu i şlemler sistem araçlarıyla yapılır. Windows XP’ nin yeni sistem yönetimi (bakımı) özellikleri: Disk Birle ştiricisi Sabit diskin performansını artırmak için disk alanlarını düzenler. Disk Temizleme Kullanılmayan dosyaları silerek disk üzerinde bo ş alan olu şturur. Windows Update Microsoft’un Web sitesine ba ğlanarak Windows XP’nin en son dosyalarını almayı sa ğlar. B İRLE ŞT İRME İŞLEM İ Disk birle ştirme i şlemi, sabit disk üzerinde bakım yapmak anlamına gelir. Uzun bir süredir kullanılan sabit disk üzerinde çok sayıda dosya yazılmı ştır. Zaman içinde tekrar okunan ve yazılan dosyaların disk yüzeyine da ğılma riskleri vardır. Bu da ğılma zaman içinde sabit diskin okuma/yazma performansını kötü yönde etkiler. Disk Birle ştiricisi programı disk üzerindeki mevcut dosyaları ve kullanılmayan alanları yeniden düzenleyerek sabit diskin etkin bir biçimde kullanılmasını ve dolayısıyla okuma/yazma hızının artırılmasını sağlayarak sistemin hızını artırır. Disk Birle ştiricisi programını çalı ştırmak: 1. Ba şlat’a tıklayın Programlar’ı i şaret edin. Arından Donatılar’ı ve Sistem Araçları’nı i şaret edin 2. Disk Birle ştiricisi’ne tıklayın. B İLG İSAYAR DERS NOTLARI 53 WINDOWS UPDATE Windows Update, Microsoft tarafından hazırlanmı ş bir Web sitesine ba ğlanarak mevcut Windows XP i şletim sisteminin güncellenmesini sa ğlar. Windows Update’i açmak için ayrıca Ba şlat dü ğmesine tıklayın, Ayarlar’ı i şaret edin. Ardından Windows Update seçene ğine tıklayın. S İSTEM İ GER İ YÜKLEMEK Windows XP’ nin en önemli özelliklerinden ve yeniliklerinden birisi sistem arızalarını önlemek için sistemin belli bir zamana ya da olaya geri dönmesini sa ğlamaktır. Sistem geri yükleme aracı şunları yapar: Bilgisayarı bilinen bir iyi duruma geri döndürür. Geri yükleme sırasında ki şisel dosyalarınız kaybolmaz. Tarihleri ve geri yükleme noktalarını bulur. Sistem Geri Yükleme spesifik aralıkları saklar. Ayrıca kendinize ait geri yükleme noktasını da olu şturabilirsiniz. Böylece sadece belli bir zamana de ğil belli bir geri yükleme noktasına geri yükleme yapmanızı sa ğlar. Örne ğin bir .exe dosyayı sildiniz yada program dosyaları zarar gördü. Bu durumda eskiye do ğru bir sistem kurtarma i şlemi yaparak program dosyaları kurtarılabilir. Geri yükleme sırasında olu şturulan belgeler, elektronik posta ve di ğer özel belgeler kaybolmaz. Sistem geri yükleme sırasında bir takvim belirir. Bu takvimde istenilen tarihler ve ayrıca geri yükleme noktaları görünür. Sistemin geri yüklenmesi Windows ve programların o zamanda ya da o anki duruma geri dönmesi anlamına gelir. Bu arada kullanıcı dosyaları bu geri yüklemeyle etkilenmezler. Sistemi geri yüklemek için: Bir geri yükleme noktası olu şturmak için; 1. Ba şlat’a tıklayın Programlar’ı i şaret edin. Ardından Donatılar’ı ve Sistem Araçları’nı i şaret edin ve Sistem Geri Yükleme’yi tıklayın. 2. Geri Yüklemesi Olu şturun seçene ğini seçin ve İleri butonunu tıklayın. 3. Bu geri yükleme noktasını tanımlayacak, örne ğin “16 A ğustos – Müzik dinleme programı kurmadan önce” gibi bir ad girin. İleri’yi tıklayın. 4. Tamam dü ğmesini tıklayarak bu geri yükleme noktasını olu şturun.