Genel Bilgisayar Ders Notları 1 - 2 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 1 BİLGİSAYAR 1 DERS NOTLARI 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 2 GİRİŞ İçinde bulunduğumuz yüzyılın beraberinde getirdiği çok hızlı bilimsel teknolojik ve ticari faaliyetlerin yoğunluğu bilgisayarların kullanılmasını kaçınılmaz hale getirmiştir. Bu sayede, amansız bir yarış içinde mücadele eden sanayi ve bilim sektörlerinin en büyük destekçilerinden biri de bilgisayarlar olmuştur. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 3 Genel anlamı ile bilgisayarlar, veri diye tanımlanan bilgi parçacıklarını girdi olarak kabul edip, belleğindeki programa göre işlendikten sonra sonucu bize çıktı olarak veren elektronik cihazlardır. Bu tanımdan da anlaşılabileceği gibi bilgisayarlar, ne yapacakları kendilerine tanımlanmadığı sürece hiçbir işe yaramazlar. Yani bilgisayarlar yazılımlar sayesinde işlev kazanırlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 4 Bilgisayarın Tanımı : Kullanıcıdan aldığı veri yada bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve Karşılaştırmalar yapabilen, veri yada bilgileri hard disk, disket, CD, DVD gibi dış belleklerde istenilen sürece saklayabilen, istenilen şekilde yazılı, ses, görüntü olarak çıktı verebilen elektronik makinelerdir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 5 Veri ve Bilgi Kavramları : Veri : Bilgiyi oluşturan parçalardır. Çoğunlukla tek başlarına anlamları yoktur. Bir kişinin adı soyadı, sicil numarası birer veridir. Benzer şekilde bir ürünün üretim tarihi, fiyatı vb bilgileri de birer veridir. Bilgi : Verilerin işlenmiş anlamlı sonucudur. Bilgi bir yargı üretir. Örneğin bir hesaplamada kullanılan rakamlar veridir, hesaplamanın kendisi ve sonucu bir bilgidir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 6 Bilgi Büyüklük Birimleri Bit : Bilgisayardaki en küçük veri birimine bit adı verilir. Değeri 0 yada 1 olabilmektedir. Byte : 8 bitten oluşan bir veri büyüklüğüdür. Kilo Byte (KB) : 1024 Byte Mega Byte (MB) : 1024 KB Giga Byte (GB) : 1024 MB Tera Byte (TB) : 1024 GB 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 7 Büyüklük dönüşümlerinde, küçük veri büyüklük birimden büyük olana dönüşüm için değer 1024’e bölünür (Örneğin 15.286 byte = 15.286 / 1024 = 14,928 KB). Büyük veri büyüklük birimden küçük olana dönüşüm için değer 1024 ile çarpılır (Örneğin 4,75 GB = 4,75 x 1024 = 4.864 MB). 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 8 Bilgisayarın İşlevleri : Bilgisayarların temel olarak 5 işlevi vardır : girdi işlemleri, aritmetik işlemler, çıktı işlemleri, veri saklama, program çalıştırma. a) Girdi İşlemleri : Bilgisayara verilerin girilmesini sağlayan işlemlerdir. Genelde klavye gibi girdi aygıtları vasıtasıyla veri girişi gerçekleştirilir. Girdi aygıtlarının yerine getirdiği bir işlevdir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 9 b) Aritmetik İşlemler : Çarpma, toplama, çıkarma, bölme, üs alma gibi matematiksel işlemleri kapsar. Ayrıca bir sayının diğer bir sayıyla karşılaştırılması gibi işlemler de aritmetik işlemler kapsamındadır. Bilgi işlem aygıtlarının yerine getirdiği bir işlevdir. c) Çıktı İşlemleri : Girilen bilgilerin birleştirilmesiyle anlamlı rapor, grafik vb formatta görüntülerinin oluşturulması işlemidir. Bilgisayarda işlenen verilerin ekranda görüntülenmesi veya yazıcıdan çıktı alınması örnek olarak gösterilebilir. Çıktı aygıtlarının yerine getirdiği bir işlevdir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 10 d) Veri Saklama İşlemleri : Bilgisayara girilen verilerin daha sonra kullanılmak üzere hard disk, disket vb depolama aygıtlarına kaydedilmesi işlemidir. Programların veya verilerin depolama aygıtlarına kaydedilmesiyle daha sonra kullanılması mümkün olabilmektedir. Depolama (Dış bellek) aygıtlarının yerine getirdiği bir işlevdir. e) Koordinasyon ve Kontrol İşlevi: Donanımlar ile yazılımlar arasındaki veri alış verişini düzenleme ve kontrol işlemleridir. Bilgi işlem aygıtlarının yerine getirdiği bir işlevdir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 11 Bilgisayarların Tarihçesi : Bilgisayarların gelişimi 5 kuşakta gerçekleşmiştir. Her yeni kuşakta boyutların küçülmesi, performansın artması, çevre donanımların gelişmesi gibi teknolojik yenilikler görülmektedir. 1.Kuşak Bilgisayarlar (1946-1959): Vakumlu tüp teknolojisiyle geliştirilen ENIAC, EDVAC ve UNIVAC. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 12 The ENIAC computer and its coinventor, John W. Mauchly. Credit: © Bettmann/Corbis 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 13 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 14 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 15 İnsanlık tarihinde genel amaçlı ilk bilgisayar, 1946 yılında tamamlanan ENIAC’tır (Electronic Numerical Integrator And Computer). Ağırlık : 50 ton Vakumlu Tüp Adeti : 18.000 Veri Giriş Aygıtı : IBM 405 Kart Okuyucu Kapladığı Alan : 167 m² Yaptığı İşlemler : Toplama, Çıkarma, Çarpma, Bölme, Karekök Hesaplama Saniyede Yapılan İşlem Adeti : 5.000 adet toplama işlemi 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 16 1.Kuşak Bilgisayarların Temel Özellikleri 1. İşlemci olarak çok büyük vakum tüpleri kullanılırdı 2. Fazla enerji harcarlardı 3. Çevreye fazla ısı yayarlardı 4. Veri programlarını ana belleklerinde tutarlardı 5. Saklama aracı olarak manyetik teyp kullanılırdı 6. Programlar fazla detay gerektiren makine dilinde yazılırdı. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 17 2. Kuşak Bilgisayarlar (1959-1964): Transistör teknolojisiyle üretilen bilgisayarlar. Transistör teknolojisinin kullanıldığı ilk bilgisayar IBM’in 1401 modelidir. Bu bilgisayarların boyutu 1. kuşak bilgisayarlarla kıyaslanamayacak kadar küçüktü. Performans açısından da kıyaslanamayacak bir gelişim sağlanmıştır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 18 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 19 2.Kuşak Bilgisayarların Temel Özellikleri 1. İşlemci olarak transistör kullanılırdı 2. Ortalama 10.000 transistör ile çalışırlardı 3. Az enerji kullanırlardı 4. Daha az ısı yayarlardı 5. Transistörler tablolar üzerine el ile monte edilirdi Transistör: yapısına göre akım yada gerilim kazancı sağlayan, başka bir değişle YÜKSELTME işi yapan bir devre elemanıdır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 20 3. Kuşak Bilgisayarlar (1964-1970): Entegre devre teknolojisi kullanılarak üretilen bilgisayarlar. Bu kuşaktaki bilgisayarlarda da boyutlar önemli ölçüde azaltılmıştır ve önemli düzeyde performans gelişimi sağlanmıştır. Entegre devre teknolojisiyle üretilen ilk bilgisayar IBM’in 360 modelidir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 21 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 22 3.Kuşak Bilgisayarların Temel Özellikleri 1. İşlemci olarak entegre devreler kullanılırdı 2. Düşük maliyet ile yüksek güvenirlik sağlanmaya başlandı 3. Manyetik diskler kullanılmaya başlandı 4. Program ve veriler ihtiyaç duyulduğu sürece saklanabiliyordu 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 23 4.Kuşak Bilgisayarlar (1970- …): Silikon yonga teknolojisiyle üretilen bilgisayarlar. Mikro işlemci yada yonga teknolojisi sayesinde bilgisayarlar avuç içine sığacak kadar küçültülebilmiştir. Ayrıca güç tüketimi azaltılmış ve performans ciddi boyutta iyileştirilmiştir. Geliştirilen ilk mikro işlemci Intel 4004 işlemcisidir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 24 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 25 4.Kuşak Bilgisayarların Temel Özellikleri 1. Mikroişlemcilerle daha hızlı işlemler yapılmaktadır 2. Daha fazla bilgi ve program saklanabilen disk ve CD'ler kullanılabilmektedir 3. Yapay zekâ kavramı hayata geçirilmiştir 4. Ağ sistemleri oluşturulup bilgisayarlar arasında iletişim sağlanabildi 5. Bilgisayarlar fiziksel olarak küçülerek kullanışlı ve taşınabilir hale geldi 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 26 5.Kuşak Bilgisayarlar (1990- …) : Yapay Zekâ teknolojileri kullanılan bilgisayarlardır. Kasparov ile satranç maçı yapan Deep Blue isimli bilgisayar örnek gösterilebilir. Kullanılan yapay zeka teknikleri sayesinde Kasparov’la yaptığı maçlardan ilkini kaybederken, sonraki maçlarında Kasparov’u yenmeyi başarmıştır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 27 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 28 Bilgisayar Türleri 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 29 1) Mikrobilgisayarlar (Kişisel Bilgisayarlar) : Boyut olarak en küçük, kullanım olarak en yaygın bilgisayarlardır. Evlerde ve işyerlerinde yaygın olarak kullanılırlar. Hızları, işlevleri, kapasiteleri her geçen gün artmakta ve yeni özellikler eklenmektedir. Bu gün bir kişisel bilgisayar çok sayıda işleve sahiptir. CD- ROM ve ses kartı sayesinde CD-çalar, TV kartı sayesinde Televizyon, Klavye sayesinde daktilo, radyo kartı sayesinde radyo işlevleri yerine getirebilirler. Kişisel bilgisayarlar masaüstü, diz üstü ve el yada cep bilgisayarı olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 30 2) İş İstasyonları : Genellikle sanayi ve araştırma-geliştirme alanlarında, kişisel bilgisayarlarla yapılamayacak nitelikte ve karmaşıklıkta işleri yapmak için kullanılırlar. Bugün yerlerini kişisel bilgisayarlara bırakmışlardır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 31 3) Ana Bilgisayarlar : Güç, kapasite ve hız açısından kişisel bilgisayarlardan daha üstün bilgisayarlardır. Birden çok işlemci ve çok geniş hafıza ve depolama aygıtlarına sahiplerdir. Çok kullanıcı tarafından aynı anda kullanılabilirler. Bu sistemlerde yazılımlar hemen hemen tümüyle ana bilgisayarlarda yer alır. Ana bilgisayara “Dummy terminal/ Aptal Uç” adı verilen bilgisayarlar bağlanırlar ve ana bilgisayardaki yazılımları kullanırlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 32 Günümüzde artık bu yapı kullanılmamaktadır. Artık ana bilgisayarın yaptığı işler, kişisel bilgisayarlarla yapılabilmektedir. Ancak günümüzde Sunucu/ İstemci sistemleri ile bazı bilgisayarlara özel görevler yüklenmektedir. Sunucu bilgisayarlar çok sayıda istemciye hizmet veren güçlü bilgisayarlardır. İstemciler ise bazı işlevleri kendi başlarına yapabilirken, bazı işlevler için sunuculara başvururlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 33 4) Süper Bilgisayarlar : Bunlar, çok sayıda işlemcisi olan ve aynı anda birçok işlem yapabilen, kapasite, hız ve başarım açısından çok ileri bilgisayarlardır. Genellikle, fizik, meteoroloji, astronomi, büyük veri ambarları, karmaşık bilimsel hesaplamalar alanında kullanılırlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 34 4) Süper Bilgisayarlar : Bunlar, çok sayıda işlemcisi olan ve aynı anda birçok işlem yapabilen, kapasite, hız ve başarım açısından çok ileri bilgisayarlardır. Genellikle, fizik, meteoroloji, astronomi, büyük veri ambarları, karmaşık bilimsel hesaplamalar alanında kullanılırlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 35 Bilgisayarın Temel Yapı taşları: Bilgisayarlar, donanım ve yazılım adı verilen iki temel öğeden oluşurlar. Bilgisayarı oluşturan tüm aygıtlara donanım adı verilir. Donanımlar, girdi aygıtları, işlemciler, depolama aygıtları, çıktı aygıtları olmak üzere dört grupta sınıflanabilirler. Bilgisayarları kullanabilmek için tek başına donanımlar hiçbir şey yapamazlar. Bir bilgisayara istediğimiz bir işlemi yaptırabilmek için, ona “onun anlayacağı dilde” komutlar vermek gerekir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 36 Bu işlevi de bilgisayarın yazılım adı verilen bileşeni yerine getirir. Yazılımları sistem yazılımları ve uygulama yazılımları olmak üzere iki gruba ayırmak mümkündür. Sistem yazılımları bilgisayarı oluşturan parçalar arasındaki iletişimleri sağlarlar. Bu yazılımların en önemlisi işletim sistemleridir. İşletim sistemi, komutların yerine getirilmesini, programların birbiri ile uyum içinde ve sorun çıkarmadan çalışabilmelerini, kullanacakları disk alanını ve donanımların paylaşımını düzenleyen, kısaca bilgisayarın temel işlevlerini yerine getirmesini sağlayan yazılımlardır.. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 37 Uygulama yazılımları ise kullanıcı ile bilgisayar arasındaki iletişimi sağlarlar. Yazı yazmak, Tablolar oluşturmak, sunu hazırlamak, hesaplamalar yapmak gibi özel işlevleri yerine getiren uygulama yazılımları vardır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 38 Donanımlar : Bilgisayarların en temel yapı taşlarıdır. Merkezi işlem birimi, hafıza, klavye, sabit disk, disket sürücü, CD-ROM’lar, yazıcılar, ekran, klavye, Mouse bu donanımlardan bazılarıdır. İşlevlerine göre 4 ana grupta toplanırlar girdi aygıtları, işlemciler, depolama aygıtları, çıktı aygıtları. Her bir donanım farklı bir işlevi yerine getirmek üzere tasarlanmış olup, diğer donanımlarla iletişim içerisinde çalışırlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 39 İşletim Sistemleri : Bilgisayarların temel işlevleri yerine getirmesini sağlayan özel bir yazılımdır. Uygulamaların bir arada uyum içinde, sorunsuz çalışmalarını, bilgisayarla kullanıcıların iletişim kurabilmelerini, verilerin işlenmesini, saklanmasını ve çıktı aygıtlarına gönderilmesini sağlar. Donanımlar arasındaki bilgi akışını denetler ve düzenler. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 40 Yazılımlar : Bilgisayarlara özel işlev kazandırmak için geliştirilen yazılımlardır. Kullanıcıların özel bazı işlemleri yapmasını sağlar. Örneğin kelime işlemciler, kullanıcıların yazı yazmasını, yazılanları kaydetmesini veya yazıcıdan çıktı almasını sağlarlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 41 Donanımlar: Bir kişisel bilgisayarın, işlev ve fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için gerekli olan her türlü elektronik ve elektromanyetik parçaların bütünüdür. Donanımlar “Bilgi Giriş Elemanları”, “Bilgi İşlem Elemanları”, “Bilgi Çıkış Elemanları”, “Dış Bellek Elemanları” olmak üzere dört ana grup altında sınıflandırılabilir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 42 1) Girdi Aygıtları (Bilgi Giriş Aygıtları): Bir bilgisayarda veri girmek için kullanılan aygıtlardır. Klavye, mouse, scanner, webcam, digital kamera vb bu grupta yer alırlar. Teknolojik gelişmeler her geçen gün bu grupta yeni donanımlar ortaya çıkarmaktadır. Örneğin, dijital fotoğraf makineleri ve telefonlarımızda artık girdi aygıtları arasındadır. Bazı aygıtlarda hem veri girişi, hem veri çıkışı için kullanılırlar. Örneğin, modemler, Ethernet olarak bilinen ağ arabirimleri, bazı tarayıcı (scanner) özellikli yazıcılar bilgisayarımızın hem veri almasını, hem de veri göndermesini sağlarlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 43 Klavye : Klavye bilgisayarın, yazı yazmak ve komutlar vermek gibi işlemlerin yapılabilmesini sağlayan daktiloya benzer parçasıdır. Klavyeler genellikle bilgisayara bir kablo ile bağlıdırlar. Ancak günümüzde kablosuz, kızılötesi ışınlarıyla çalışan türleri de vardır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 44 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 45 Klavyedeki Tuşların Anlamları : Daktilo Tuşları : Klavyenin ortasında harfleri, sayıları ve noktalama işaretlerini yazmaya yarayan tuşlardır. Boşluk Çubuğu (Space Bar) : Sözcükler arasında bir karakter boşluk bırakmak için kullanılır. Harf Kilitle (CapsLock) : Klavyenin sağ üst köşesinde “Caps lock” ışığı yanıyorsa (ortadaki ışık) büyük harf, aksi durumda küçük harf yazılmasını sağlar. “Caps Lock” tuşuna basıldıkça ışığın durumu değişir ve büyük harf-küçük harf arasında geçiş sağlanır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 46 Enter : Bir işlemin bitirildiğini bilgisayara bildirmek için kullanılır. Geri Boşluk (Backspace) : Üzerinde sola doğru bir ok işareti vardır. İmlecin bir karakter gerisindeki harfi silmeyi sağlar. Gezinti Tuşları : Bir pencere yada belgede gezinmemizi sağlarlar. Ok Tuşları : Sağ,Sol, Yukarı ve Aşağı ok şeklindeki tuşlardır. Bir belge içinde sağa, sola, yukarı ve aşağı yönde hareketi sağlar.Her basışta bir karakterlik hareket sağlanır 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 47 Home : Satırın başına gidilmesini sağlar. Bazı uygulama yazılımlarında, “CTRL” tuşu ile beraber kullanılınca ilk sayfanın başına gidilmesini sağlar. End : Satırın sonuna gidilmesini sağlar. Bazı uygulamalarda, “CTRL” tuşu ile beraber kullanıldığında son sayfanın sonuna gidilmesini sağlar. PageUp : Bir sayfa yukarı gidilmesini sağlar. PageDown : Bir sayfa aşağı gidilmesini sağlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 48 Araya Sıkıştır Tuşu (Insert) : Var olan karakterler arasına yeni karakterler yerleştirmek için kullanılır. Varsayım olarak başlangıçta aktiftir. Belgede sonraki karakterler silinmeden araya veri girilebilir. Bu konumdayken “Insert” tuşuna basılırsa, bundan sonra yeni karakterler eklenirken imlecin sağındaki karakterler silinerek yeni karakterler eklenir. Silme Tuşu (Delete) : İmlecin sağındaki karakterin silinmesini sağlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 49 Sayısal Tuş Takımı : Daktilo kısmındaki sayıları kullanmak istemezsek bu tuş takımından faydalanabiliriz. Sayıların ve aritmetik işlem operatörlerinin (/, *, -, +) birbirine yakın olması nedeniyle kullanımı daha rahattır. Klavyenin sağ köşesindeki ışıklardan “Num Lock” Işığı ( En sağdaki Işık) yanık ise Num Pad’deki rakamlar aktif olur, aksi durumda ise bu tuşlar gezinti tuşlarının işlevine sahip olurlar. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 50 NumLock : Sayısal tuş takımın aktifleştirilip, pasifleştirilmesi için kullanılır. Klavyenin sağ üst köşesindeki “Num Lock” ışığı yanıyorsa sayısal tuş takımı aktiftir, aksi durumda bu tuş takımı gezinti tuşları gibi işlev görür. Esc (Kaçış) : Yapılmakta olan işlemin iptal edilmesi için kullanılır. Sekme Tuşu (Tab ) : İmlecin belirtilen miktarda sağa götürülmesini sağlar. Word gibi uygulamalarda paragraf başı yaparken kullanılabilir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 51 İşlev Tuşları (F1 .. F12) : Bu tuşlar uygulamaların özel işlevlerinin çalıştırılması için kullanılır. Genel olarak, “F1” yardım isteme, “F2” Dosya Kaydetme, “F3” ise açma için kullanılır. Ancak bu tuşların kullanımı standart olmayıp uygulamadan uygulamaya değişiklik gösterebilir. Bazı uygulamalar bu tuşların “Ctrl”, “Alt”, “Shift” tuşları ile birlikte kullanımına da olanak verir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 52 Üst Karakter Tuşu (Shift) : Tek başına kullanıldığında işlevsiz bir tuştur. Tuş konbinasyonları için kullanılır.Bu tuşun iki işlevi vardır. İlk işlevi, “Caps Lock” ışığı sönük iken, bu tuş ile birlikte bir harfe basılınca sadece basılan bu harf büyük harfle yazılır. “Shift” bırakılıp tekrar harf yazıldığında küçük harfle yazılacaktır. “Caps lock” ışığı yanıyorsa, “Shift” ile beraber basılan tuş küçük harfle yazılır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 53 İkinci işlevi ise, uygulamaların özel işlevlerine ulaşmak için tuş kombinasyonlarında kullanılmasıdır. Bu tuş, işlev tuşları ile kombine edilerek uygulamanın özel bir işlevi çalıştırılabilir. Örneğin “Shift” ve “F1” tuşlarına basılınca uygulamanın bir işlevi çalıştırılabilir. Bazı uygulamalar sonradan kullanıcıların böyle kısa yollar yapmasına da izin vermektedirler. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 54 Ctrl : Bu tuşta tek başına işlevi olmayan bir tuştur. Bu tuş ile alfabenin tüm harfleri, işlev tuşları, gezinti tuşları kombine edilerek kullanılabilir. Örneğin Word’de “Ctrl” tuşu ile “S” tuşuna beraber basıldığında belge diske kaydedilir. “Ctrl” tuşu, “Shift” ve “Alt” Tuşları ile beraber kullanılarak, harflerle, işlev tuşlarıyla, gezinti tuşlarıyla kombine edilebilirler. Böylece uygulamanın daha fazla işlevi için kısa yol elde edilebilir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 55 Alt : Bu tuşta tek başına işlevi olmayan bir tuştur. Bu tuş ile alfabenin tüm harfleri, işlev tuşları, gezinti tuşları kombine edilerek kullanılabilir. Örneğin Word’de “Alt” tuşu ile beraber “Ctrl” ve “K” tuşuna beraber basıldığında HTML belgeler için bir köprü oluşturulur. “Alt” tuşu, “Shift” ve “Ctrl” Tuşları ile beraber kullanılarak, harflerle, işlev tuşlarıyla, gezinti tuşlarıyla kombine edilebilirler. Böylece uygulamanın daha fazla işlevi için kısa yol elde edilebilir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 56 Print Screen : Ekrandaki görüntünün panoya kaydedilmesini sağlar. Panoya kaydedilen bu görüntü daha sonra Word, Excel, Power Point vb uygulamaların dokümanlarına yapıştırılabilirler. Pause : Bilgisayarın yapmakta olduğu işlemi duraklatır. Yapılan işleme geri dönmek için bir tuşa basmak yeterlidir. Ancak bu tuşun uygulama tarafından destekleniyor olması gerekir. Genellikler oyunların, kopyalama, dosya indirme gibi işlemlerin geçici olarak durdurulup, yeniden başlatılması için kullanılır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 57 Fare (Mouse) : Menü komutlarını veya araç çubuklarındaki düğmeleri tıklayıp etkin duruma getirmek, fare işaretçisini yada imleci istenilen konuma taşımak, bir seçimi belirlemek ve taşımak gibi amaçlar için kullanılan bir girdi donanımıdır. Grafiksel çizimler için de sıkça kullanılmaktadır. Ayrıca pencerelerde, çeşitli işlevlere sahip düğmelerin, seçenek kutucuklarının veya kontrol kutucuklarının işaretlenmesinde de işleve sahiptir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 58 Fare Hareketleri : Tıklamak : Sol düğmeye bir kere basıp bırakma hareketidir. Genellikle menülerin, dosyaların, pencerelerin seçilmesi, araç çubuklarındaki öğeleri çalıştırması, İmlecin belge üzerinde istenen konuma getirilmesi, ekranın sağında yer alan kaydırma çubuklarının yukarı-aşağı veya sola-sağa kaydırılması gibi işlemler için kullanılır. Çift tıklamak : Sol düğmeye hızlıca iki kere basıp bırakma hareketidir. Bu hareket genellikle bir uygulama veya belgeyi açmak için yapılır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 59 Sürüklemek : Bir metin bloğu veya pencerede çok sayıda öğeyi seçmek için fareyi sol tuşuna basılı haldeyken zemin üzerinde kaydırma hareketidir. Sürükleyip bırakmak : Fare göstergeci bir öğe üzerinde iken sol tuşa basılıp bırakmaksızın, farenin hareket ettirilmesi ve istenilen konumda farenin bırakılması hareketidir. Böylece seçilen öğe ekran üzerinde istenilen konuma taşınabilir. Sağ düğmeyi tıklamak : Farenin sağ tuşuna basıp bırakma hareketidir. Genellikle “içerik” ve “kısayol” menülerinin açılması için kullanılır. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 60 Tekerlek : Bazı farelerde sol ve sağ düğmenin ortasında tekerlek şeklinde bir düğme bulunur. Bu tekerleğin işlevi, kullanılan programa bağlıdır. Ancak genellikle sayfa kaydırma işlemlerinde kullanılır. Tekerlek tıklandığında, normal fare işaretçisinden farklı bir işaretçi görünür. Tekerlek döndürüldüğünde ise kaydırma işlemi gerçekleşir. 17.09.2012 Öğr.gör. Serkan ÖREN 61 Dokunma Yüzeyleri (Touchpad) : Farenin işlevini yerine getiren farklı bir girdi aygıtıdır. Genellikle “laptop” veya “notebook” adı verilen diz üstü bilgisayarlarda kullanılır. Bunlar, bir yüzey üzerinde parmak hareketiyle fare işaretçisinin hareket etmesini sağlarlar. Bu yüzey üzerine parmakla bir kez vurma tıklama, iki kez vurma çift tıklama işlevine karşılık gelir. Ayrıca farenin sağ ve sol tuşlarına karşılık gelen iki tuşu vardır. Bu tuşlar dokunma yüzeyinin hemen altında yer alır.