Öğretim Tekniği ve Materyal Tasarımı Bilgisayar Destekli Eğitim ve Öğrenme BGLGGSAYAR DESTEKLG EĞGTGM Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme2 BDE Nedir? ? Bilgisayar Destekli Eğitim (BDE), öğretimsel içerik veya faaliyetlerin bilgisayar yoluyla aktarılmasıdır. ? BDE, eğitimde bilgisayar kullanımı için kullanılan en eski kavramlardan biridir. Bu yüzden, farklı amaçlarla dahi olsa, eğitim ortamında bilgisayar kullanımı genellikle BDE olarak adlandırılır.3 Bilgisayar ... ? Bilgisayarın eğitim alanına verdiği destek değişik biçimlerde ifade edilebilmektedir. ? BDÖ: Bilgisayar Destekli Öğretim ? BDE: Bilgisayara Dayalı Eğitim ? BDÖ: Bilgisayar Destekli Öğrenme ? BÖU: Bilgisayarların Öğretsel Uygulamaları ? BTÖ: Bilgisayar Tabanlı Öğretim4 BDE Ne Değildir? ? Eğitimde kullanılan bir çok yararlı bilgisayar uygulaması BDE uygulaması olarak değerlendirilmez. ? Öğretmenlere ve öğrencilere rapor veya ödev hazırlamaya yarayan kelime işlem programları değildir. ? Kayıtları düzenlemek ve saklamak için bir veritabanı programının kullanılması değildir. ? Hesap tablolarının sayısal bilgileri tutmakta, hesaplama yapmakta veya grafik oluşturmada kullanılması değildir. ? Sunum programları yoluyla asetat veya bilgisayar yoluyla sunum hazırlanması değildir.5 ? BDE, ? bilgisayarın öğrenmenin meydana geldiği bir ortam olarak kullanıldığı, ? öğretim sürecini ve öğrenci motivasyonunu güçlendiren, ? öğrencinin kendi öğrenme hızına göre yararlanabileceği, ? kendi kendine öğrenme ilkelerinin bilgisayar teknolojisi ile birleşmesinden oluşmuş bir öğretim yöntemidir. BDE Nedir?6 BDE Nedir? ? BDE ? öğretim sürecinde öğrencilerin bilgisayarda programlanan dersler ile etkileşimde bulunduğu, ? öğretmenin rehber, ? bilgisayarın ise ortam rolünü üstlendiği etkinlikler olarak tanımlanabilir.7 BDE’nin Tarihçesi 1950’ler ? Programlı Öğretim ? Öğretme Makinaları 1960’ler ? Delikli Kartlar ? Kişiselleştirilmiş Öğretim ? Bilgisayarla Yönetilen Öğretim 1970’ler ? Bilgisayar devrimi başlar ? Minibilgisayarlar ? Daha güçlü ve küçük bilgisayarlar ? Eğitim Yazılımlarının miktarı ve çeşitliliğinde artış 1980’ler ? Kişisel Bilgisayarlar ? Hipermedia-Hipermetin8 BDE’nin Eğitim ve Öğretimdeki Yeri ? Öğretici Uygulamaları ? Araç Uygulamaları ? Öğrenci Uygulamaları Kelime İşlemci Hesap Tablosu Veritabanı Masaüstü Yayıncılık Elektronik Ansiklopediler Programlama Dilleri (Pascal, C, Basic vb.) Yazarlık Dilleri Alıştırma-Uygulama Öğreticiler Simülasyonlar Öğretici Oyunlar Problem Çözme Yazılımı9 BDE’nin Yararları ? Öğretimin kalite ve etkinliğinin arttırılması ? Araştırma, öğretim vb. aktivitelerin düzenlenmesinde yaşanan zaman sorunlarının aşılması ? Derslerin çekiciliğinin artırılması ? Farklı ön bilgilere sahip çok sayıda öğrenciye ulaşma gerekliliği ? İçeriği farklı biçimlerde sunarak erişim olanaklarını arttırma ? Esnek bir öğrenme ortamı yaratma ? Yeni teknolojik gelişmelere ayak uydurma10 BDE’nin Sınırlılıkları ? Öğrencilerin sosyo-psikolojik gelişimlerini engelleyebilmesi ? Öğrencilerin yaratıcılıklarını engelleyebilmesi ? Özel donanım ve beceri gerektirmesi ? Eğitim programıyla uyumlu olmaması, eğitim programını desteklememesi ? İstenilen kalite de ders yazılımları olması için yeterli zaman ve iyi bir ekip çalışması gerektirmesi ? Öğrencinin başarısını artıracağı ve var olan eğitim sorunlarını kesin çözeceği düşünülmemelidir.11 BDE’de Kullanılan Yaygın Formatlar Bilgisayar Destekli Eğitim12 1.Öğretici Programlar ? Öğretici programlar, öğretilecek konunun içeriğini sunan, içeriğin öğrenilmesi için alıştırma imkanı sağlayan, dönüt veren, öğrencilerin performansını değerlendiren, öğrencileri yönlendiren kısaca öğretmenini rolünü üstlenerek aktif bir öğrenme ortamı sağlayan yazılımlardır.13 Öğretici Programların Genel Yapısı Programa Giriş Bilginin Sunulması Soru ve Yanıt Programdan Çıkış Dönüt ve Hatırlatma Yanıtı Yargılama14 ? Programa Giriş ? Hedeflerin Sunulması ? Ön Bilginin Hatırlatılması ? Ön test Öğretici Programların Genel Yapısı (Devam) Bilginin Sunulması ? Bilgiyi Derleme Türleri ? Bilgiyi Derleme Türleri ? Sözel Bilgi ? Kavramlar ? Kurallar ve İlkeler ? Beceriler ? Bilginin Akışı ? Doğrusal yapı ? Dallanan yapı ? Düzeyi öğrenci başarısına göre ayarlayan yapı15 Soru ve Yanıt ? Soru Türleri Öğretici Programların Genel Yapısı (Devam) Doğru-Yanlış Çoktan Seçmeli Eşleme Açıklayıcı Kısa Yanıtlı Klasik16 Yanıtı Yargılama ? Yanıtı yargılama dönüt vermek amacı ile öğrencinin verdiği yanıtın değerlendirilmesi, programdaki sonraki adımlara karar verilmesi ve öğrenci performans kayıtlarının tutulması sürecidir. Öğretici Programların Genel Yapısı (Devam) Dönüt ve Hatırlatma ? Dönüt, programın öğrencinin yanıtına verdiği tepkidir. ? Hatırlatma aşamasında verilmiş olan bilgi tekrar sunulabilir. Verilmiş olan bilgiye ait özet bilgi sunulabilir. Programdan Çıkış ? Öğrenci programı tamamladığında özet bilgi ve performansına ait rapor sunulabilir.17 2. Alıştırma-Uygulama Programları ? Bu programların işlevi öğretmek değil, konuyu belli bir düzeyde bilen bir öğrenciye uygulama olanağı sunmaktır. ? Alıştırma-uygulama programları, uygun bir öğretici program veya simülasyonla desteklenmelidir. Program sonrası etkinlik, sınıf içi etkinlikleri de (metin okuma, düz anlatım, grup çalışması vb.) olabilir.18 Alıştırma-Uygulama Programlarının Genel Yapısı Programa Giriş Maddenin Seçilmesi Soru ve Yanıt Programdan Çıkış Dönüt Yanıtı Yargılama19 Alıştırma-Uygulama Programlarının Genel Yapısı (Devam) ? Alıştırma-uygulama programlarının genel yapısı farklılık gösterebilir. ? Genel yapıdaki farklılıklar tasarım faktörleri açısından gruplandırılır. ? Giriş ve öğrenci kontrolü ? Madde özellikleri ? Sonlandırma ? Dönüt ? Öğrencinin güdülenmesi ? Veri saklama20 3.Hipermedya ? Bu yöntem, öğrenmeyi yönlendirmek için farklı erişim yöntemlerinin bir veritabanı aracılığı ile kullanılması ile oluşur. ? Hipermedya yazılımının başarılı olması için açık ve iyi gerekçelendirilmiş bir amaç ve amaca uygun bir tasarım gereklidir.21 Hipermedya Yapısı resim resim, grafik ve metin içerisinde hiperbağlar ve grafikler resim Hiperbağlar farklı kaynakları gösteren… Kaynaklar grafik veya metin veya ... Grafikler resim veya video veya … Video bir film olabilir… Resimler, grafik, şema vb.22 Hipermedya Biçimleri ? Ansiklopedik referans ? Özel konu referansları ? Alan analizleri ? Durum çalışması ? Oluşturma Setleri ? Eğitlence ? Müze ? Arşiv23 Hipermedya’yı Etkileyen Faktörler ? Medya türleri ? Veritabanının boyutu ? Veritabanı organizasyonu ? Çözünürlük ? Güncellenebilirlik ? Görünen ve içsel yapı ? Platform bağımsız ? Dil bağımsız24 Hipermedya Programında Hiperbağlar ? Nesne türleri ? Bağların amacı ? Yoğunluk ? Görünebilirlik ? Ekrandaki yeri ? Onaylama ? İşaretleme ? Anlamlı ipucu ? Uzaklık ? Güncellenebilirlik25 Öğrenme ve Öğrenme Stratejilerini Destekleme ? Hipermedya özellikleri ve kullanılan teknikler öğrenmeyi daha kalıcı hale getirmeyi amaçlamalıdır. ? Bu nedenle aşağıdaki süreçleri destekleyici biçimde tasarlanmalıdır. ? Motivasyon ? Anlama ? Hatırlama ? Bilgiyi Kullanma ?Öğrenme stratejilerini destekleme hipermedya ile gerçekleştirilebilir. ? İleri düzey anlama ? Arama ve erişim ? Öğrencinin yönlendirilmesi ? Uygulama26 4.Benzeşim Programları (Simülasyon) ? Eğitimsel simülasyon, bir olay veya aktivitenin etkileşim sonucu öğrenilmesini sağlayan modellemedir. ? Simülasyonların iki önemli özelliği vardır: ? Belli bir modele dayanması ? Etkileşim sonucu öğrenme ? Simülasyonlar, öğrencilerin olaylar ve süreçler hakkında kendi bilişsel modellerini oluşturmasını, araştırmasını, uygulamasını ve bilgilerini etkili bir şekilde geliştirmesini amaçlar.27 ? daha güvenli ? gerçek hayatta yaşayamayacağımız deneyimleri görme olanağı ? zaman aralıklarını düzenleme ? az rastlanır olayları yaygınlaştırma ? öğrenme durumunun karmaşıklığını öğretsel açıdan kontrol etme ? mali kazanç gibi avantajları vardır. Gerçek hayatla karşılaştırdığımızda...28 Diğer medya ve materyallerle karşılaştırdığımızda ... ? Motivasyon ? Kalıcı öğrenme ? Etkililik ? Esneklik gibi üstünlükleri vardır.29 Gerçeğe yakınlık ... Ön öğrenme Kalıcı Öğrenme Gerçeğe yakınlık30 Simülasyon Tasarımı ve Geliştirme Simülasyon faktörleri ışığında tasarım hakkında karar ver Modeli oluştur ve açıkla Modeli yazılıma uyarla Kullanıcı arayüzünü geliştir Öğretsel destekleri geliştir Olayı öğren ve analiz et31 Simülasyon Türleri Simülasyon Türleri Fiziksel Tekrarlayan Yöntemsel Durumsal Ne (kavramlar) Nasıl (işlemler)32 5.Eğitsel Oyunlar ? Eğlenerek öğrenme (edutainment) ? Simülasyon tarzı oyunlar ? Hipermedya tarzı oyunlar33 Eğitsel Oyunların Özellikleri ? Kurallar ? Hedefler ? Kazanma/Kaybetme ? Birden fazla oyuncu ? Yarışma ? Sıralı hareket ? Eğlence ? Donanım ve araç-gereç kullanımı Bu özelliklerin hiç biri bir aktivitenin oyun olması için gerekli değildir. Bu özelliklerin hiç biri bir aktivitenin oyun olarak nitelenmesi için yeterli değildir.34 Eğitsel Oyun Örnekleri ? Macera ve Rol Oynama Oyunları ? Ticaret Oyunları ? Pano Oyunları ? Mücadele Oyunları ? Mantık Oyunları ve Bulmacalar ? Kelime Oyunları 35 Eğitsel Oyunlarda Genel Faktörler ? Hedefler/Amaçlar ? Kurallar ? Yarışma ? Çeldirici ? Hayal ? Güvenlik ? Eğlence36 Oyunların yaratılmasında ve kullanımında oluşabilecek sorunlar ? Gerçekten eğlendirici olan oyunları yaratma güçlüğü ? Eğitim hedefleri ve oyun özellikleri arasında tutarsızlık ? Oyundan öğrenmenin etkililiği ? Oyunların içsel veya dışsal güdüleyici özelliğinin farkına varılması ? Eğitimcilerin oyunlar hakkındaki olumsuz görüşlerinin giderilmesi ? Oluşan tüm sorunların çözülmesi37 6.Araçlar ve Açık-Uçlu Öğrenme Ortamları Çok spesifik öğrenme durumları yaratmaktan, öğrenmeyi destekleyici genel amaçlara kadar uzanan pek çok işlevi vardır. Bazıları öğretim ortamında direk veya uyarlanarak kullanılırken, bazıları ise ders dışı destekleyici olarak kullanılırlar. Açık-uçlu öğrenme ortamlarında anlamlı problemleri çözme, deneme, detaylı inceleme, parçalardan çok bütünü analiz etme, problemlere birden fazla bakış açısı ile yaklaşma, hatalardan öğrenme, bilgiyi test etme ve güncelleme, grup çalışması gibi birçok işlev bir arada bulunabilir. 38 Örnek Açık-Uçlu Öğrenme Ortamları ? Oluşturma Setleri ? Elektronik Performans Destek Sistemleri ? Mikrodünyalar ? Öğrenme Araçları ? Uzman Sistem Kabukları ? Modelleme ve Simülasyon Araçları ? Multimedia Oluşturma Araçları 39 Avantajlar ? Öğrenci ve öğretmeni güdülemesi ? Daha kalıcı öğrenme ve transfer ? Çoğu alana uygunluk ? Oluşturmacı öğrenme ortamlarını desteklemesi ? Grup çalışmasını desteklemesi40 Güçlükler ? İyi tasarlanmış ve desteklenmiş öğrenme ortamları gerektirmesi ? Öğrenci ve öğretmenin çok zamanını alması ? Tüm öğrenciler için uygun olmaması ? Öğretmenin rolünün değişmesi ? Geliştirilme güçlüğü ? Etkinlik hakkındaki araştırmaların yetersizliği ? Öğrenci performansının değerlendirilmesinde olası güçlükler41 7.Testler ? Öğretim sürecindeki değerlendirme basamağı etkili öğretim için vazgeçilmezdir. ? Değerlendirme; ? Konunun ne düzeyde anlaşıldığını ortaya çıkarma, ? Hangi konuların anlaşılmadığını belirleme, ? Bireyleri performanslarına göre sıralama, ? Not verme gibi farklı amaçlara hizmet eder.42 Bilgisayarla Test Oluşturma43 Testlerde Önemli Faktörler ? Değerlendirme, her öğrenci için çok önemli bir süreç olduğundan testlerin güvenilir ve geçerli olması ve doğru biçimde uygulanması çok önemlidir. Bu nedenle testlere ilişkin dikkat edilmesi gereken iki önemli nokta vardır. ? Testin İçeriği ? Testin Uygulanması44 Testlerde Önemli Faktörler (Devam) Testten Önce Test Süresince Testten Sonra Öğretmenin Rolü ?Erişim ?Test değişkenlerini düzenleme ?Testi deneme ?Kopya çekme ?Yanlışlıkla programdan çıkma ?Diğer ?Sonuçların görüntülenmesi ve saklanması ?Verilerin değiştirilmesi ve silinmesi ?Sonuçların çıktısının alınması Öğrencinin Rolü ?Testin yönergeleri ?Uygulama ?Yanıtlarda esneklik ?Uygun dönüt ?Yorumlar ?Testin sonlandırılması ?Önlemler ?Sonuçlar ?Sonuçların çıktısının alınması ve bitiş ?Yardımcı Kaynaklar45 8-Web Tabanlı Öğrenme ? Günümüzde öğretmenler ve öğrenciler üst düzey düşünme becerilerine sahip olma ve bunu yaşamlarına yansıtma durumundadırlar. Bu nedenle yeni bilgi teknolojilerini bilmeli ve bu bilgilerini etkili bir şekilde alanlarına yansıtmalıdırlar. Web tabanlı öğrenme bu yeni teknolojilerin başında gelmektedir. ? Web tabanlı eğitim bütün dünyada giderek yaygınlaşmaktadır. Eğitimde bilgisayar ve iletişim teknolojilerinin kullanımıyla beraber bilgiye daha rahat ulaşma ve bilgiyi çok kişiyle paylaşma imkanı da sağlanmıştır. 46 Web Tabanlı Öğrenmede “Web” Nedir? ? Bir Internet Servisi ? Tüm bilgisayarlara uyumlu bir platform ? Bilgi akışını sağlayan bir ortam ? İletişim Ortamı ? Elektronik posta ? Listeciler ? İlan tahtaları ? Sohbet odaları ? Sesli konferans ? Görüntülü konferans ? Bir Öğrenme Metodu ? Bir entegrasyon Ortamı (diğer teknolojiler)47 Web Ortamının Öğrenme Amaçlı Kullanımı ? Geleneksel öğrenme ortamına destek ? Uzaktan öğretim ? Öğrenme materyallerinin sunulması ? İletişim ? Araştırma ? Öğretim yönetimi ve içeriğinin entegrasyonu ? İşbirliğine dayalı aktiviteler ? Değerlendirme ? Öğrenme sonrası pekiştirme ? Uluslar arası destek48 Web Tabanlı Öğretimin Faktörleri ? Farklı metodların (BDE Türleri) Kullanımı ? Gezinti ? Hipermetin bağları ? Oryantasyon ? Hipermedya biçimleri ? Gözgezdiriciler ? Hız ? Multimedya birimleri ? Görsel düzen ? Yapı ? Program çerçevesi ? Uluslar arası faktörler ? Etkileşim ? Sunulan web araçları ? Öğrenci kontrolleri ? Özel olmak, gizlilik ve güvenlik ? Veri saklama ? Kullanım hakkı ve izni ? Öğrenci-öğretmen rolleri ve felsefeleri ? Kurumsal destek49 Öneriler ? Farklı gözgezdiricilere uyumlu tasarım ? Basit ve anlaşılır tasarım ? Tasarımcı ve öğrenci kontrolü arasında denge ? Farklı medya biçimleri kullanımı ? En yavaş ağ hızına göre tasarım ? Medyanın uygun içerik, kullanıcı ve öğrenme metoduna göre seçimi ? Öğrencinin uygun yönlendirilmesi ve konulara rahat erişim ? İşaretleme olanağı ? Etkileşime dayalı ortamlar yaratma50 İletişim Araçları ? E-posta ? Forum ? Sohbet ? Web Günlüğü (Blog) ? Viki51 Kaynakça ? Alessi, S. M. & Trollip, S. R. (2001). Multimedia for Learning: Methods and Development. Allyn and Bacon, USA. ? Kuzu, A. (2007). Bilgisayar destekli öğretimde kullanılan yaygın formatlar. Bilgisayar I-II, Temel Bilgisayar Becerileri (Editör: A. Güneş). Pegem A Yayıncılık, Ankara. ? Yanpar, T. (2006). Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı. Anı Yayıncılık, 7.baskı, Ankara. ? Erişen, Y., Çeliköz, N. (2009). Eğitimde Bilgisayar Kullanımı. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme (Editör: Ali Ö.Demirel, E. Altun). Pegem Akademi, Ankara.