Kimya Teknolojisi BilimTarihi DCK 112 Bilim Tarihi Dr.Sefa KOCABA Ş 20 Şubat 2011 Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Devrek Meslek Yüksek Okulu Türk bilim tarihçili ğinin kurucusu Aydın Sayılı (1913-1993) Sayılı, Türk bilim tarihi çalı şmalarına birçok temel katkı yaptı. Ancak bunlar içinde en dikkat çekici olan ku şkusuz bilim tarihinin Türkiye’de akademik bir disiplin haline getirilmesidir. Yapıtları ve ara ştırmaları irdelendi ğinde, açıkça büyük bir yenilenme projesi ba ğlamında ortaya konulduklarını anlamamak olanaksızdır. Büyük yenilenme aslında bir aydınlanma kavramıdır. Sayılı bilim tarihini Türk Aydınlanmasının bir gere ği olarak görmekteydi ve temel ilkesi “evrensel kültür bir bütündür” şeklinde kavramla ştırılmı ştı. Böylece ça ğda ş kültüre ula ştıran sürecin aslında kadim uygarlıkların katkılarından süzülerek gelen bir süreç oldu ğu açıkça ortaya koyulmu ştu.(Prof. Dr. Hüseyin Gazi Topdemir, Bilim Tarihinden, Bilim ve Teknik, Mayıs 2011)Bilim Tarihi nedir? • Bilim do ğu ş ve geli şme hikayesidir. Bilim tarihi dersinin amacı : • Bilginin ortaya çıkma, yayılma ve de ği şim ve kullanılma ko şullarının incelenmesidir. • Bir yöntemin, dü şünme tarzının ya da bakı ş açısının ne şekilde olu ştu ğunu belirlemeye çalı şır. • Bilginin hangi a şamalardan geçti ği, bilim adamlarının hangi u ğra şları verdi ği, kullandıkları yöntemleri ,bilimsel sonuçların ne şekilde uygulamaya geçti ğini, bunların insan hayatında sebep oldu ğu de ği şiklikleri bilim tarihi konuları içerisinde görebiliriz. George Sarton (1884-1956) Bilim Tarihi’ni akademik bir disiplin haline getiren George Sarton, aynı zamanda onu bir hümanizm olarak tanımlamaktadır. Bu bakı ş açısı geri kalmı ş ancak geli şmeye yönelmi ş ülkeler için umut anlamına gelmektedir.Neden Bilim Tarihi ? • Bilimin bugünkü seviyeye gelmesi insano ğlunun yazıyı buldu ğu tarihten bugüne yakla şık 5000 yıllık bir geçmişe sahiptir. • Günlük hayatta kullandı ğımız araçların arkasında bilim ve teknoloji vardır. • Bu bilim ve teknoloji bir anda ortaya çıkmamı ştır. • Binlerce yıllık deneyim ve tecrübeye dayalıdır• Bilim nedir ? Varolanı ke şfetmek ya da varlı ğını ispatlamaktır. “Evrenin ya da olayların bir bölümünü konu alan deneysel yöntemlere ve gerçekli ğe dayanarak yasalar çıkarmaya çalı şan düzenli bilgi” “Bilme iste ğinden yola çıkan bilgi edinme ve yöntemli ara ştırma süreci” Leyden Kavanozu: Hollandalı fizikçi Pieter van Musschenbroek’in Leyden Üniversitesi’ndeyken yaptı ğı elektrik depolayan aygıtı, kondansatörlerin ilk hali gibiydi.•D o ğaya egemen olma çabası ve do ğayı anlama ihtiyacının birle şmesi modern bilimin do ğu şuna yol açmı ştır. • Einstein a göre bilim : her türlü düzenden • göre: “yoksun duyu verileri (algılar) ile mantıksal olarak düzenli dü şünme arasındaki uygunluk sa ğlama çabasıdır.” Babbage Makinesi: Gerçek bir bilgisayarı, tüm i şlevleri ve yapabilece ği i şlerle birlikte tasarlayan ilk ki şi İngiliz matematikçi Charles Babbage’dir. Babbage, uzun yıllar hesap makinesi üzerine çalı şmı ş 1823’te 20 haneli sayılarla çalışabilecek kapasitede bir makinenin yapımına ba şladı ve 1837 yılında “Çözümleyici Makine” adını verdi ği makineyi tamamladı.• Bilim do ğada meydana gelen olayların nedenlerini, birbirleriyle olan ba ğlantılarını bulur, onları genelle ştirir, kuramsallaştırır ve bu kuramsal bilgi yardımı ile sonradan meydana gelecek olayların nasıl ve ne zaman meydana gelece ğini saptar.1.Bilim yava ş fakat sürekli ilerleyen bir bilgi üretme ve ço ğaltma süreci (mi) dir ? 2.Bilimdeki geli şme, teorik düzeyde yer alan köklü dü şünme de ği şikliklerinin bir sonucu (mu) dur ?•A s l ında bilimin geli şimi ne tek ba şına bir takım teorik görü ş de ği şikliklerinden, ne de yalnızca birbirine eklenen sürekli bir bulu şlar zincirinden ibarettir. • İki süreç birbirini tamamlayıcı niteliktedir. •Yeni olgusal bulu şlar yeni teorilere yol açmakta, yeni teoriler de yeni gözlem ve deneylere kapı açmakta, dolayısıyla yeni bulu şların ko şullarını hazırlamaktadır. •Olgusal bulu şlarla teorik açıklamalar arasındaki bu kar şılıklı etkile şim bilimde geli şmenin gerçek itici gücünü olu şturur. Bilimin ortaya çıkı şı • İlgi—korku—merak—gözlem • Neden açıklama çalı şmaları • Bilim süreci •D o ğaya hakim olma çabası • Rahat ya şam sürme, di ğer canlılara kar şı üstün olmaBilimin özelli ği • Bilimin altı temel özelli ği bulunur. 1. Olgusaldır: “bilimsel önermelerin tümü ya do ğrudan ya da dolaylı gözlenebilir olayları ve olguları dile getirir”. 2. Mantıksaldır: “ara ştırma sonuçları kendi içerisinde tutarlı olmalıdır” 3. Objektiftir: “bilimsel bilgi, bireyin ki şisel görü şünden ba ğımsızdır”(bilim insanlarının benimsedikleri hayat biçimleri, e ğitimleri, deneyimleri ve beklentileri çalı şmalarını etkiler. Bu etkenler hagi konuyu ara ştıracaklarını neleri gözlemleyeceklerini ve gözlemlerini nasıl yorumlayacaklarını etkiler.Ancak bu durum özgün yorumların çıkmasına da yol açar)4. Ele ştireldir: “Bilimin konuları ele ştiriye açıktır” 5. Genelleyicidir: “Bilim tek tek olgularla de ğil olgu türleri ile ilgilenir” 6. Seçicidir: “Gözlem ve deneyler belli bir hipotezin ı şı ğında belli olguları açıklamaya yöneliktir• Bilimsel teoriler; iyi yapılandırılmı ş, çok sayıda sınamaya tabi tutulmu ş ve birbirleri ile oldukça tutarlı açıklamalar sistemidir. Olguların, olgular arasındaki ili şkilerin ve yasaların açıklamalarına “Teori” adı verilir. Örne ğin ; elmasın sert olması, tuzların suda çözünmesi, metallerin elektri ği iletmesi, gibi durumlar olguları olu ştururken, bu durumların açıklamaları “teori” dir. Teoriler gözlenebilir olaylar arasındaki ili şkilerin ifade edilmesidir.