Genel Böbreğin Yapısı ve Fonksiyonları B B Ö Ö BREK NE BREK NE İŞ İŞ YAPAR? YAPAR? Dr. Ahmet Dr. Ahmet K Kı ıyk ykı ım mAma Ama ç ç ve Hedefler ve Hedefler • • B Bö öbre breğ ğin konum, yap in konum, yapı ı ve fonksiyonlar ve fonksiyonları ın nı ı ö öğ ğrenmek renmek • • B Bö öbre breğ ğin anatomik yerle in anatomik yerleş şimini s imini sö öylemek ylemek • • B Bö öbre breğ ğin 6 in 6 major major fonksiyonunu saymak fonksiyonunu saymak • • B Bö öbrek dola brek dolaşı şım mı ın nı ı anlatabilmek anlatabilmek • • Nefron Nefron par parç çalar aları ın nı ı saymak saymak • • Filtrasyon bariyerini tan Filtrasyon bariyerini tanı ımlamak mlamak • • Glomer Glomerü üler filtrasyon dinami ler filtrasyon dinamiğ ğini ve ini ve Starling Starling g güç üçlerini anlatabilmek lerini anlatabilmek • • Renal Renal otoreg otoregü ülasyonu lasyonu anlatmak anlatmak • • T Tü üb bü ül l par parç çalar aları ın nı ın fonksiyonlar n fonksiyonları ın nı ı saymak saymak • • Jukstaglomer Jukstaglomerü üler ler aparat aparatı ı tan tanı ımlamak mlamak • • Fonksiyonlar Fonksiyonları ın nas n nası ıl de l değ ğerlendirilece erlendirileceğ ğini ini ö öğ ğrenmek renmek• • En az 1 tane En az 1 tane “ “normal b normal bö öbrek brek” ” • • RETROPER RETROPERİ İTONEAL TONEAL • • 120 120- -170 gr. 170 gr. • • 11 11- -12 cm. 12 cm. – – < 9 cm = < 9 cm = “ “K Küçü üçük/K k/Küçü üçülm lmü üş ş b bö öbrek brek” ”Ü Üreter reter Renal arter Renal arter Korteks Korteks Medulla Medulla Kaliks Kaliks Piramid Piramid Renal Renal ven ven• • TEMEL YAPI TEMEL YAPI • • Glomer Glomerü ül l • • Proksimal Proksimal t tü üb bü ül l • • Henle kulpu Henle kulpu • • Distal Distal t tü üb bü ül l • • K o n n e k t K o n n e k t ö ö r r s e g m e n t s e g m e n t • • K o l l e k t K o l l e k t ö ö r r t t ü ü b b ü ü l l • • Kapiller Kapiller sistem sistem • • Glomer Glomerü ül l • • Vasa Vasa recta rectaGLOMER GLOMERÜ ÜL LF Fİ İLTRASYON LTRASYON BAR BARİ İYER YERİ İ PODOS PODOSİ İT T BAZAL BAZAL MEMBRAN MEMBRAN ENDOTEL ENDOTEL Slit Slit diyafram diyaframTemel fonksiyonlar Temel fonksiyonlar • • Filtrasyon Filtrasyon • • Endokrin fonksiyon Endokrin fonksiyon • • Kan bas Kan bası ınc ncı ı d dü üzenlenmesi zenlenmesi • • S Sı ıv vı ı- -elektrolit dengesi elektrolit dengesi • • Asid Asid- -Baz dengesi Baz dengesi • • Detoksifikasyon DetoksifikasyonFiltrasyon Filtrasyon Filtrasyon basıncı= P Hidrolik (Kapiller-Bowman) – P Onkotik (Bowman-Kapiller) = 25 mmHgRenal Renal otoreg otoregü ülasyon lasyon RAS ^ Afferent VKFiltrasyon Filtrasyon • • G Gü ünl nlü ük: k: 180 180- -200 L 200 L. . İ İdrar: drar: 1 L 1 L • • İ İlk lk ultrafiltrat ultrafiltrat: : İ İZOTON ZOTONİ İK K – – Ü Üre re – – Glukoz Glukoz – – Na Na + + – – Protein ve Protein ve ş şekilli elemanlar d ekilli elemanlar dışı ışında tamam nda tamamı ı (+) (+)Filtrasyon kriterleri Filtrasyon kriterleri • • Madde Madde ö özellikleri zellikleri – – Molek Molekü ül lü ün b n bü üy yü ükl klü üğ ğü ü • • <10.000 <10.000 dalton dalton = serbest = serbest • • >80.000 >80.000 dalton dalton = filtre olamaz = filtre olamaz – – Molek Molekü ül lü ün elektrik y n elektrik yü ük kü ü – – Molek Molekü ül lü ün konsantrasyonu n konsantrasyonu – – Molek Molekü ül lü ün proteine ba n proteine bağ ğlanma oran lanma oranı ı • • Filtrasyon bariyerinin durumu Filtrasyon bariyerinin durumu • • Filtrasyon Filtrasyon bas bası ınc ncı ı ve y ve yü üzeyi zeyiFiltrasyon nas Filtrasyon nas ı ı l de l de ğ ğ erlendirilir? erlendirilir? • • Glomer Glomerü üler filtrasyon h ler filtrasyon hı ız zı ı – – “ “Alt Altı ın standart n standart” ” – – Y Yö öntemler ntemler • • Kreatinin Kreatinin klirensi klirensi • • MDRD form MDRD formü ül lü ü • • Cockgroft Cockgroft- -Gault Gault… … • • Normal: Normal: 100 100- -120 ml/ 120 ml/dak dakFiltrasyon kayb Filtrasyon kayb ı ı n n ı ı n baz n baz ı ı sonu sonu ç ç lar lar ı ı • • S Sı ıv vı ı- -elektrolit denge bozuklu elektrolit denge bozukluğ ğu u – – Hipervolemi Hipervolemi – – Sodyum metabolizmas Sodyum metabolizması ı bozuklu bozukluğ ğu u • • Kan bas Kan bası ınc ncı ı dengesizli dengesizliğ ği i – – Hipertansiyon Hipertansiyon • • Ü Üremik toksin birikimi remik toksin birikimi – – Ü Üremik sendrom remik sendrom • • Asid Asid madde birikimi madde birikimi • • … …T T Ü Ü B B Ü Ü LER ETK LER ETK İ İ NL NL İ İ KLER KLERT Tü üb bü ül l- -Kapiller Kapiller sistem ili sistem iliş şkisi ve ta kisi ve taşı şın nı ım mGenel ta Genel ta şı şı nma kineti nma kineti ğ ğ i iÖ Ö rnek ta rnek ta şı şı n n ı ı m mSu geri emilimi Su geri emilimi %99.5Bikarbonat geri emilimi Bikarbonat geri emilimiProksimal Proksimal t tü üb bü ül l fonksiyonu: fonksiyonu: Geri emilim Geri emilim • • Tamamen emilenler: Tamamen emilenler: – – Glukoz Glukoz (e (eş şik: 180 mg/ ik: 180 mg/dl dl) ) – – Aminoasitler Aminoasitler – – Vitaminler (suda eriyenler) Vitaminler (suda eriyenler) • • K Kı ısmen emilenler: smen emilenler: – – Su, Su, Na Na + + (%65) (%65) – – Ü Üre, K re, K + + (%50) (%50) – – HCO HCO 3 3 (%85 (%85- -90) 90) – – Fosfat (%75) Fosfat (%75) – – Ca Ca ++ ++ (%60), Mg (%60), Mg ++ ++ (%30), (%30), Ü Ürik rik asid asid• • Son k Son kı ısm smı ında olur. nda olur. • • Bir Birç çok organik anyon ve katyon ok organik anyon ve katyon – – Ö Özellikle zellikle H H + + ve NH ve NH 4 4 + + • • İ İla laç çlar: lar: – – Loop Loop di diü üretikler retikler – – Penisilin Penisilin – – Salisilatlar (aspirin) Salisilatlar (aspirin) – – Oksalat Oksalat – – Safra tuzlar Safra tuzları ı Proksimal Proksimal t tü üb bü ül l fonksiyonu: fonksiyonu: Sekresyon SekresyonHenle Henle Kulpu Kulpu • • İ İnen kol ( nen kol (Aquaporin Aquaporin- -1): 1): • • Su Su • • Ç Çı ıkan kol ( kan kol (Na Na- -K K- -2Cl 2Cl- -ATP ATP- -az): az): • • Na Na + + • • K K + + • • Cl Cl - - • • Mg Mg ++ ++ (ASIL DENGE NOKTASI) (ASIL DENGE NOKTASI)Distal Distal T Tü üb bü ül l fonksiyonlar fonksiyonları ı • • Aldosteron Aldosteron etkisiyle: etkisiyle: • • Na Na + + geri emilimi geri emilimi • • K K + + sekresyonu sekresyonu • • HCO HCO 3 3 geri emilimi geri emilimi • • H H + + sekresyonu sekresyonu • • Ca Ca ++ ++ geri emilimi geri emilimi (ASIL DENGE NOKTASI) (ASIL DENGE NOKTASI)Toplay Toplayı ıc cı ı t tü üb bü ül l • • “ “İ İdrara son drara son ş şeklini veren eklini veren segment segment” ”: : – – pH pH • • H H + + iyon iyon sekresyonu sekresyonu • • HCO HCO 3 3 geri emilimi geri emilimi – – Su Su • • ADH arac ADH aracı ıl lı ı su geri emilimi (AQ2) su geri emilimi (AQ2) • • Toplam Toplam filtrattaki filtrattaki suyun %9.5 suyun %9.5’ ’i burada kontrol edilir. i burada kontrol edilir. – – Na Na + + ve K ve K + + i iç çeri eriğ ği i • • Aldosteron Aldosteron etkisi (+) etkisi (+)T Tü üb bü ülointerstisyel fonksiyon bozuklu lointerstisyel fonksiyon bozukluğ ğu u • • Endokrin kay Endokrin kayı ıp p – – Eritropoietin Eritropoietin v v – – Aktif vitamin D3 Aktif vitamin D3 v v – – Renin Renin ve angiotensin II ve angiotensin II ^ ^ – – Medullipin Medullipin v v – – Renalaz Renalaz v v • • Reabsorbsiyon Reabsorbsiyon bozulmas bozulması ı ( (glukoz glukozü üri ri, , aminoasid aminoasidü üri ri, bikarbonat kayb , bikarbonat kaybı ı, sodyum kayb , sodyum kaybı ı… ….) .) • • Sekresyon Sekresyon bozulmas bozulması ı – – Potasyum dengesizli Potasyum dengesizliğ ği i – – Asidoz Asidoz • • Degradasyon Degradasyon eksilmesi ( eksilmesi (İ İla laç ç ve hormon metabolizmas ve hormon metabolizması ı bozuklu bozukluğ ğu) u)Justaglomer Justaglomerü üler ler aparat aparat • Tübüler parça – Makula densa • Vasküler parça – Afferent arteriol • Destek doku ve sinirlerB Bö öbrek fonksiyon de brek fonksiyon değ ğerlendirme y erlendirme yö öntemleri ntemleri • • Anamnez Anamnez ve fizik muayene ve fizik muayene – – Ki Kiş şisel ve ailesel isel ve ailesel ö özellikler zellikler – – Fizik bulgular Fizik bulgular • • Laboratuar testleri Laboratuar testleri – – Kan testleri Kan testleri • • Kan say Kan sayı ım mı ı • • Biyokimyasal testler Biyokimyasal testler • • Mikrobiyolojik ve Mikrobiyolojik ve serolojik serolojik testler testler • • Kan gazlar Kan gazları ı – – İ İdrar testleri drar testleri • • Spot veya 24 saatlik Spot veya 24 saatlik • • G Gö ör rü ünt ntü üleme y leme yö öntemleri ntemleri – – Direk Direk grafiler grafiler – – USG, BT, MRI USG, BT, MRI – – N Nü ükleer T kleer Tı ıp y p yö öntemleri (sintigrafi) ntemleri (sintigrafi) – – Anjiografi AnjiografiDe De ğ ğ erlendirme erlendirme • • Normal bir insanda en az Normal bir insanda en az ………… ………… b bö öbrek bulunur. brek bulunur.• • B Bö öbrek brek intraperitonealdir intraperitonealdir (D/Y). (D/Y).• • B Bö öbre breğ ğin in vertikal vertikal uzunlu uzunluğ ğu u …………… …………….. alt .. altı ında nda oldu olduğ ğunda unda atrofik atrofik b bö öbrekten brekten s sö öz edilir. z edilir.• • B Bö öbre breğ ğin en temel i in en temel iş şlevsel birimi levsel birimi …………………… …………………… dur. dur.• • Nefronun Nefronun ilk ilk segmenti segmenti ……………………… ……………………… son son segmenti segmenti ……………………… ………………………. . ‘ ‘dir dir. .• • Renin Renin proksimal proksimal t tü üb bü ül l h hü ücrelerinde sentezlenir crelerinde sentezlenir ve sal ve salı ın nı ır. r. (D/Y) (D/Y)• • B Bö öbre breğ ğin endokrin fonksiyonlar in endokrin fonksiyonları ı ……………… ……………….. .. ……………………………………………………… ……………………………………………………… ………………… …………………d dı ır. r.• • B B ö ö bre bre ğ ğ in fonksiyonlar in fonksiyonlar ı ı ? ?• • T T ü ü b b ü ü ler ler sistemde en sistemde en ç ç ok geri emilim ok geri emilim ………………………… ………………………… . . ‘ ‘ de ger de ger ç ç ekle ekle ş ş ir. ir.• • Kalsiyumun as Kalsiyumun ası ıl denge noktas l denge noktası ı proksimal proksimal t tü üb bü üld ldü ür r (D/Y) (D/Y) • • Magnezyumun as Magnezyumun ası ıl denge noktas l denge noktası ı Henle Henle kulpudur kulpudur (D/Y) (D/Y) • • Jukstaglomer Jukstaglomerü üler ler aparat aparatı ı olu oluş şturan turan t tü üb bü ül l segmenti segmenti proksimal proksimal t tü üb bü üld ldü ür r (D/Y) (D/Y)• • Renal Renal otoreg otoregü ülasyon lasyon de değ ği iş şik kan bas ik kan bası ınc ncı ı de değ ğerlerinde erlerinde glomer glomerü üler ler filtrasyonun filtrasyonun normal s normal sı ın nı ırlarda kalmas rlarda kalması ıd dı ır (D/Y) r (D/Y)• • Glomer Glomerü üler ler filtrasyon filtrasyon i iç çin hangi kriterler in hangi kriterler ö önemlidir? nemlidir?TE TEŞ ŞEKK EKKÜ ÜRLER RLER… … SEVG SEVGİ İLER LERİ İMLE MLE… …