Genel Böbrek Hastasının Değerlendirilmesi B BÖ ÖBREKLER BREKLERİ İN VE B N VE BÖ ÖBREK BREK HASTASININ DE HASTASININ DEĞ ĞERLEND ERLENDİ İR Rİ İLMES LMESİ İ Dr. Ahmet A. Dr. Ahmet A. K Kı ıyk ykı ım m İ İç ç Hastal Hastalı ıklar kları ı A.D., A.D., Nefroloji Nefroloji B.D. B.D.Ama Ama ç ç ve Hedef ve Hedef • • B Bö öbreklerin nas breklerin nası ıl de l değ ğerlendirilece erlendirileceğ ği ve b i ve bö öbrek hastas brek hastası ın nı ın hangi n hangi durumlarda kar durumlarda karşı şım mı ıza gelece za geleceğ ğini ini ö öğ ğrenmek renmek • • B Bö öbreklerin breklerin anatomik anatomik olarak de olarak değ ğerlendirme y erlendirme yö öntemlerini ntemlerini ö öğ ğrenmek ve saymak renmek ve saymak • • B Bö öbreklerin breklerin fonksiyonel fonksiyonel de değ ğerlendirme y erlendirme yö öntemlerini ntemlerini ö öğ ğrenmek ve saymak renmek ve saymak • • B Bö öbrek hastas brek hastası ı ba baş şvuru vuru ş şekillerini ekillerini saymak saymak • • Terminolojiyi Terminolojiyi ö öğ ğrenmek renmekAnatomik de Anatomik de ğ ğ erlendirme erlendirmeAnatomik de Anatomik de ğ ğ erlendirme erlendirme • • Teorik alt yap Teorik alt yap ı ı ? ? • • Yerle Yerleş şim yeri ve say im yeri ve sayı ıs sı ı? ? • • Boyutlar Boyutları ı? ? • • Yap Yapı ıs sı ı? ? • • Damar sistemi? Damar sistemi? • • Postrenal yap Postrenal yapı ı? ?Y Y ö ö ntemler ntemler • • USG USG • • BT BT • • MRI MRI • • Sintigrafi (DTPA, DMSA) Sintigrafi (DTPA, DMSA) • • Renal anjiyografi Renal anjiyografi – – DSA DSA – – MR MR- -anjiyografi anjiyografi – – BT BT- -anjiyografi anjiyografiUSG USG 12 cm.%50 Ü Üriner Sistem Ta riner Sistem Taş ş Hastal Hastalığı ığıB B ö ö brek kisti brek kisti Benign/Malign?Atrofik Atrofik b b ö ö brek brekKompansatuvar Kompansatuvar hipertrofi hipertrofiBT BTBT: Renal kist BT: Renal kistBT: BT: Bilateral Bilateral renal renal cell cell ca ca . .Obstr Obstr ü ü ktif ktif ü ü ropati ropati : USG : USGB Bö öbre breğ ğin damar yap in damar yapı ıs sı ı: : Doppler Doppler USG USGB B ö ö bre bre ğ ğ in damar yap in damar yap ı ı s s ı ı : MR : MR - - anjiyografi anjiyografiB B ö ö bre bre ğ ğ in damar yap in damar yap ı ı s s ı ı : BT : BT angiografi angiografiB Bö öbre breğ ğin damar yap in damar yapı ıs sı ı: Klasik anjiografi : Klasik anjiografi Digital Digital substraction substraction angiography angiography (DSA) (DSA)Renal Sintigrafi Renal SintigrafiFonksiyonel testler Fonksiyonel testlerTestler Testler • • Glomer Glomerü üler filtrasyon h ler filtrasyon hı ız zı ı ö öl lçü çüm mü ü • • Kan testleri Kan testleri • • İ İdrar testleri drar testleri • • B Bö öbrek biyopsisi brek biyopsisiGlomer Glomer ü ü ler filtrasyon h ler filtrasyon h ı ı z z ı ı (GFH) (GFH) • • Di Diü ürnal rnal varyasyon g varyasyon gö österir sterir (Gece en d (Gece en dü üş şü ük, k, ö öğ ğlen sonu en y len sonu en yü üksek) ksek) • • Erkeklerde kad Erkeklerde kadı ınlardakinden y nlardakinden yü üksektir ksektir • • Otuz ya Otuz yaşı şından sonra her y ndan sonra her yı ıl l “ “1 ml/ 1 ml/dk dk” ” azal azalı ır r • • Gebelik ve erken d Gebelik ve erken dö önem Tip 1 nem Tip 1 DM DM’ ’de de artar artar • • V Vü ücut s cut sı ıv vı ı vol volü üm mü ü azald azaldığı ığında azal nda azalı ır rGFH GFH ö ö l l çü çü m y m y ö ö ntemleri ntemleri • • Alt Altı ın n standard standard: : İ İn nü ülin lin klirens klirens testi testi • • Kreatinin Kreatinin klirensi klirensi • • Cockcroft Cockcroft- -Gault Gault form formü ül lü ü • • MDRD ( MDRD (Modification Modification of of Diet Diet on renal on renal Disease Disease) form ) formü ül lü üKan testleri Kan testleri • • Tam kan say Tam kan sayı ım mı ı • • Rutin biyokimya Rutin biyokimya – – Ü Üre re – – Kreatinin Kreatinin – – Elektrolitler Elektrolitler – – Albumin Albumin – – Ü Ürik rik asid asid • • Ö Özel testler zel testler – – Arter kan gaz Arter kan gazı ı – – Serolojik Serolojik testler ( testler (Viral Viral, , otoimm otoimmü ün n) ) – – PTH PTH – – Vit Vit- -D3 D3 – – Homosistein Homosistein – – Di Diğ ğer erÜ Ü re, re, Kreatinin Kreatinin • • Ü Üre re – – B Bö öbrek fonksiyonu d brek fonksiyonu dışı ışındaki olaylardan etkilenir ndaki olaylardan etkilenir – – 20 20- -40 mg/ 40 mg/dl dl • • Kreatinin Kreatinin – – Endojen Endojen ü üretilir retilir – – 0.5 0.5- -1 mg/ 1 mg/dl dl – – Erkeklerde %10 kadar y Erkeklerde %10 kadar yü üksektir ksektir – – Gebelerde d Gebelerde dü üş şü ükt ktü ür r – – 40 ya 40 yaşı şından sonra artmaz ndan sonra artmaz“Ü “Ü re/ re/ Kreatinin Kreatinin ” ” oran oran ı ı • • Normalde: 40/1 Normalde: 40/1 • • Su miktar Su miktarı ı azal azalı ınca artar (>40/1) nca artar (>40/1) • • Ç Çok su al ok su alı ınca azal nca azalı ır (20/1) r (20/1)Elektrolit d Elektrolit d ü ü zeyleri zeyleri • • Sodyum = 135 Sodyum = 135- -145 145 mEq mEq/L /L • • Potasyum = 3.5 Potasyum = 3.5- -5.0 5.0 mEq mEq/L /L • • Kalsiyum = 9.0 Kalsiyum = 9.0- -10.5 mg/ 10.5 mg/dl dl • • Fosfor = 4.0 Fosfor = 4.0- -5.0 mg/ 5.0 mg/dl dl • • Magnezyum = 1.7 Magnezyum = 1.7- -2.1 mg/ 2.1 mg/dl dl • • Yalanc Yalancı ı de değ ği iş şiklikler unutulmamal iklikler unutulmamalı ı • • Patolojik durumlarda idrar de Patolojik durumlarda idrar değ ğerleri erleri ö öl lçü çül lü ür. r. – – Normalde idrarla ne kadar al Normalde idrarla ne kadar alı ın nı ırsa o kadar at rsa o kadar atı ıl lı ır. r.İ İ drar tetkikleri drar tetkikleri • • Spot basit idrar tetkiki Spot basit idrar tetkiki • • 24 saatlik idrar tetkiki 24 saatlik idrar tetkiki • • İ İdrar k drar kü ült ltü ür rü ü • • Fraksiyone Fraksiyone Na Na + + at atı ıl lı ım mı ı • • Transt Transtü üb bü üler ler K K + + gradienti gradienti • • İ İdrar drar ozmolaritesi ozmolaritesiBasit idrar tetkiki Basit idrar tetkiki • • G Gö ör rü ün nü üm m • • pH pH (Asit) (Asit) • • Dansite Dansite (1001 (1001- -1040) 1040) • • Protein (<300 mg/g Protein (<300 mg/gü ün) n) • • Glukoz Glukoz (Negatif) (Negatif) • • Nitrit Nitrit (Negatif) (Negatif) • • Keton (Negatif) Keton (Negatif) • • Mikroskopi Mikroskopi – – Eritrosit <1/HPF Eritrosit <1/HPF – – L Lö ökosit<10/HPF kosit<10/HPF – – Silendir (Negatif) Silendir (Negatif) – – Bakteri (Negatif) Bakteri (Negatif)24 saatlik idrar testleri 24 saatlik idrar testleri • • Protein Proteinü üri ri – – Mikroalbumin Mikroalbuminü üri ri (30 (30- -300 mg/g 300 mg/gü ün) n) – – Klinik protein Klinik proteinü üri = >500 mg/g ri = >500 mg/gü ün n • • Elektrolit d Elektrolit dü üzeyleri zeyleri • • Ta Taş ş analizi analizi – – Sitrat Sitrat – – Oksalat Oksalat – – Ü Ürik rik asid asidB B ö ö brek biyopsisi brek biyopsisi • • Sebebi bilinmeyen uzam Sebebi bilinmeyen uzamış ış akut b akut bö öbrek yetmezliklerinde brek yetmezliklerinde • • H Hı ızl zlı ı ilerleyen ilerleyen glomer glomerü ülonefrit lonefrit tablosunda (RPGN) tablosunda (RPGN) • • Nefrotik aral Nefrotik aralı ıkta kta protein proteinü ürisi risi olanlarda olanlarda • • Tan Tanı ıs sı ı konamayan b konamayan bö öbre breğ ği de tutmu i de tutmuş ş sistemik hastal sistemik hastalı ıklarda (SLE vs.) klarda (SLE vs.) • • Transplant Transplant b bö öbrek fonksiyon bozukluklar brek fonksiyon bozuklukları ında nda • • Asemptomatik Asemptomatik idrar anormallikleri idrar anormallikleriB Bö öbrek biyopsisinin yap brek biyopsisinin yapı ılamayaca lamayacağı ğı durumlar durumlar • • Hasta biyopsiyi kabul etmiyor ya da Hasta biyopsiyi kabul etmiyor ya da koopere koopere olmuyorsa olmuyorsa • • Kontrols Kontrolsü üz hipertansiyon z hipertansiyon • • D Dü üzeltilmemi zeltilmemiş ş kanama kanama diyatezi diyatezi • • Biyopsi yap Biyopsi yapı ılacak cilt y lacak cilt yü üzeyinde aktif zeyinde aktif infeksiyon infeksiyon • • Tek b Tek bö öbrekli hastalar ( brekli hastalar (soliter soliter b bö öbrek) (BT k brek) (BT kı ılavuzlu lavuzluğ ğunda biyopsi unda biyopsi ö önerilir) nerilir) • • Atrofik Atrofik (k (küçü üçük) b k) bö öbrek varl brek varlığı ığı • • Hidronefroz Hidronefroz • • Bialteral Bialteral multipl multipl renal renal kistik kistik lezyon veya t lezyon veya tü üm mö ör varl r varlığı ığı • • Aktif renal veya Aktif renal veya perirenal perirenal infeksiyon infeksiyonB B ö ö brek hastas brek hastas ı ı ba ba ş ş vuru vuru ş ş ekilleri ekilleri • • Semptomatik Semptomatik (spesifik yak (spesifik yakı ınma yoktur) nma yoktur) • • Asemptomatik Asemptomatik • • Ba Baş şka bir hastal ka bir hastalı ık nedeniyle k nedeniyle • • Konsultasyon Konsultasyon • • Genetik dan Genetik danış ışmanl manlı ık kTerminoloji Terminoloji • • Olig Oligü üri ri • • Anuri Anuri • • Poli Poliü üri ri • • Pollak Pollakü üri ri • • Diz Dizü üri ri • • Hemat Hematü üri ri • • Protein Proteinü üri ri • • Kristal Kristalü üri ri • • B Bö öğ ğü ür a r ağ ğr rı ıs sı ı