Genel Biyoloji Boşaltım Sistemi BO Ş ALTIM S İ STEM İ H ü crelerde metabolizma sonucu olu şan art klar n d şar at l mas na bo şalt m denir. Kararl bir i ç ortam olu şmas n sa ğ layan d ü zenleyici sistem lerdendir. (Homeostaside etkilidir) Bitkilerde ö zelle şmi ş bir bo şalt m sistemi yoktur. Bitkilerde ç e şitli art klar de ğ i şik yollarla at l r. Bitkilerde; - Stomalar (g ö zenek) g ü nd ü z oksijen ve gece karbondi oksit atar. Suyu gece ve g ü nd ü z atar. - Lentiseller (kovucuk) su ve karbondioksit atar. - Hidatodlar (damlama) su ve mineral atar. - Yaprak ve meyve d ö k ü m ü ile organik ve inorganik mad de at l r. - K ö klerle organik ve inorganik madde at l r. Tek h ü crelilerde; - Amonyak, t ü m y ü zeyden dif ü zyonla veya aktif ta ş may la at l r. - Karbondioksit, t ü m y ü zeyden dif ü zyonla at l r. - Su, t ü m y ü zeyden dif ü zyonla at l r. Tatl suda ya şayan larda kontraktil kofullardan enerji harcanarak at l r. Hayvanlarda ç e şitli art klar de ğ i şik yollarla at l r. Omurgas zlarda Bo şalt m S ü nger ve s ö lenterlerde; - Amonyak, t ü m y ü zeyden dif ü zyonl a veya aktif ta ş may la at l r. - Karbondioksit, t ü m y ü zeyden dif ü zyonla at l r. - Su, t ü m y ü zeyden d î f ü zyonla at l r. Hidrada; - B ü t ü n art klar v ü cut bo şlu ğ una, sonra d şar at l r. Yass solucanlarda (planarya); - Amonyak, t ü m y ü zeyden dif ü zyonla veya a ktif ta ş may la at l r. - Karbondioksit, t ü m y ü zeyden dif ü zyonla at l r. - Su, alev h ü crelerinden (protonefridyum) at l r. Halkal solucanlarda; - Karbondioksit, deriden dif ü zyonla at l r. - Su, amonyak ve di ğ er art klar nefririvnmHan at l r - Her halkad a bir ç ift nefridyum bulunur. Bir ö nceki halka n n bo şalt m art ğ , bir sonraki halkadan at l r. Nefridyum ü zerindeki k lcaldamarlarda geri emilim olur. B ö ceklerde; - Karbondioksit, trakelerden dif ü zyonla at l r. - Ü rik asit ve di ğ er art klar malpighi t ü p çü klerinden son ba ğ rsa ğ a at l r. - Malpighi t ü p çü kleri v ü cut bo şlu ğ unda bulunan kandan, bo şalt m art klar n al r. Sindirim kanal n n son ucuna ge tirir. Bo şalt m art klar sindirilmemi ş besinlerle birlikte at l r. Canl larda Azotlu Art klar Protein, karbonhidrat ve ya ğ lar n metabolizmas sonucu ortak olarak karbondioksit ve su olu şur. Proteinler i ç in ilave olarak azotlu art klar olu şur. Bunlar; Amonyak; - Ç ok zehirlidir. - Ç ok suyla at l r. - Tek h ü crelilerde, s ü nger, mercan, s ö lenter, planarya, topr ak solucan , bal k ve kurba ğ alarda g ö r ü l ü r. Ü re; - Zehirlidir. - Suyla at l r. - Memelilerde g ö r ü l ü r. Ü rik asit; - Az zehirlidir. -Az suyla at l r. - B ö cek, s ü r ü ngen ve ku şlarda g ö r ü l ü r. Omurgal larda Bo şalt m Omurgal larda bo şalt m birimi b ö brektir. Üç tip b ö brek vard r. B ö brek Tiplerja) Pronefroz B ö brek - B al k ve kurba ğ alar n embriyolar nda g ö r ü l ü r. - Glomerulus bulunur. - Kirpikli huni ve bo şalt m kanalc ğ vard r. b) Mezonefroz B ö brek - Bal k ve kurba ğ alar n erginlerinde g ö r ü l ü r. - S ü r ü ngen, ku ş ve memelilerin embriyolar nda g ö r ü l ü r. - Glomerulus bulunur . - Bovvman kaps ü f ü ve bo şalt m kanalc ğ vard r. c) Metanefroz B ö brek - S ü r ü ngen, ku ş ve memelilerin erginlerinde g ö r ü l ü r. - Glomerulus bulunur. - Bovvman kaps ü l ü bo şalt m kanalc ğ ve henle kulpu var d r. İ nsanda Bo şalt m Sistemi İ nsanlarda; - B ö brekle r idrar atar. (su, mineral, ü re v.s.) - Akci ğ erler karbondioksit ve su atar. - Safra kesesi safra tuzlar n atar. - Ter bezleri; su, mineral, ü re, laktik asit v.s. atar. B ö brek B ö brek d ştan i ç e do ğ ru kabuk, ö z ve havuzcuktan olu şur. B ö brekte g ö rev yapan t emel birim nefrondur. Nefron, bir b ö b rekte yakla ş k bir milyon tanedir. Nefron B ö bre ğ e giren b ö brek atardamar , damar yuma ğ n (Glome rulus) olu şturur. Kan bas nc ile buradan s ü z ü len s v bovvman kaps ü l ü ne ae>.r.e>r Glomerulus - İ ki s ral h ü crelerd en olu şur. - B ü y ü k proteinler ve kan h ü creleri d ş ndaki maddeler s ü z ü l ü r. - İ ki atardamar aras ndad r. - Tatl su bal klar nda geli şmi ş, (b ü y ü k) tuzlu su bal klar n da geli şmemi ştir, (k üçü k) - Madde verilir, al nmaz. Bovvman Kaps ü l ü - Tek s ral h ü creler den olu şur. - S ü z ü nt ü y ü al r. Bo şalt m Kanalc ğ - K lcal damarlarla sar l d r. - Geri emilim olur. - Geri emilim aktif ta ş ma ve dif ü zyonla olur. - Besin monomerleri proksimal t ü pte geri emilir. - Su ve mineraller henle kulpundan geri emilir. - Distal t ü p te salg lanma olur. Bo şalt mda Kullan lan Hormonlar ADH (Antidi ü retik Hormon^ V ü cudun su ihtiyac na ba ğ l olarak, idrarla fazla su at m n ö nler. Aldosteron At lacak mineral miktar n d ü zenler. B ö bre ğ in G ö revleri - Metabolizma art klar ve zehirli ma ddeleri uzakla şt rmak. - Organizman n su dengesini ayarlamak.- İ yon dengesini korumak. - Kan plazmas n n osmotik bas nc n ayarlamak. - Kan pH' n dengelemek. (7, 4)