3 - Halk Sağlığı Bulaşıcı Hastalık Salgınlarının İncelenmesi 1 O. G Ü NAY 1 BULA Ş ICI HASTALIK SALGINLARININ İ NCELENMES İ Dr. Osman G Ü NAY2 O. G Ü NAY 2 Dersin Amac Bula ş c hastal k salg nlar n kontrol alt na alabilmek i ç in, salg ndan ö nce ve salg n ç kt ktan sonra al nabilecek ö nlemler konusunda bilgi vermek3 O. G Ü NAY 3 Ö ğ renme Hedefleri Bir saatlik dersin sonunda ö ğ renciler; Salg nla ilgili temel epidemiyolojik kavramlar 1. tan mlayabilecek, Salg ndan ö nce ve salg n ç kt ktan sonra 2. al nacak ö nlemlerin ama ç lar n sayabilecek, Salg ndan ö nce ve salg n ç kt ktan sonra 3. al nabilecek ö nlemleri say p a ç klayabilecek4 O. G Ü NAY 4 SALGIN (epidemi) Bir toplumda bir hastal ğ n s kl ğ n n belli bir d ö nemde anlaml ö l çü de art ş g ö stermesidir5 O. G Ü NAY 5 Epidemi T ü rleri Tek kaynakl epidemiler: Bir ç ok ki şinin ayn 1. kaynaktan etkilenmesi sonucu ortaya ç kan ve h zl geli şen patlama tarz nda salg nlard r Temas epidemileri: Hastal ğ n bir konak ç dan 2. di ğ erine bula şmas sonucu olu şan ve yava ş geli şip uzun s ü ren salg nlard r.6 O. G Ü NAY 6 Tek Kaynakl Epidemi Kaynak YK YK YK YK YK7 O. G Ü NAY 7 Temas Epidemisi Kaynak YK Kaynak YK Kaynak YK Kaynak YK Kaynak YK Kaynak YK Kaynak8 O. G Ü NAY 8 Tek Kaynakl Epidemi Vaka Say s Zaman (g ü nler)9 O. G Ü NAY 9 Temas Epidemisi Vaka Say s Zaman (aylar)10 O. G Ü NAY 10 Atak H zlar Genel atak h z ? Primer atak h z ? Sekonder atak h z ?11 O. G Ü NAY 11 Genel Atak H z Bir salg n d ö nemindeki toplam vaka say s n n risk alt ndaki n ü fusa oran d r. 12 O. G Ü NAY 12 Primer Atak H z Salg n n ba şlang c ndan itibaren en uzun bir kulu ç ka s ü resi i ç inde meydana gelen (primer vaka) say s n n risk alt ndaki n ü fusa oran d r. 13 O. G Ü NAY 13 Sekonder Atak H z Primer vakalardan sonra meydana gelen (sekonder vaka) say s n n risk alt ndaki n ü fusa oran d r. 14 O. G Ü NAY 14 Salg n Tiplerinin Kar ş la ş t r lmas Tek kaynakl epidemilerde: Primer atak h z y ü ksek ? Sekonder atak h z d üşü k (veya s f r) ? Temas epidemilerinde: Primer atak h z d üşü k ? Sekonder atak h z y ü ksek ?15 O. G Ü NAY 15 Salg n Ç kmadan Al nacak Ö nlemlerin Ama ç lar Salg n ç kmas n n ö nlemek ya da ? geciktirmek Ç kabilecek bir salg ndan m ü mk ü n olan ? en erken zamanda haberdar olmak, Salg nlar n en zararla atlat lmas n ? sa ğ layacak ö nlemler almak. 16 O. G Ü NAY 16 Salg n Ç kmadan Al nacak Ö nlemler Ç evrenin olumlu hale getirilmesi ? Ba ğ ş klama ? Toplum e ğ itimi ? Erken uyar sisteminin kurulmas ? Risk alt ndaki gruplar n s ü rekli taranmas ? Sa ğ l k ö rg ü tlerinin haz rlanmas (tan , tedavi, ? karantina, ileti şim, kay t vb)17 O. G Ü NAY 17 Salg n ç kt ktan sonra al nacak ö nlemlerin ama ç lar Salg n n en k sa s ü rede ve en az zararla sona ? ermesini sa ğ lamak, Benzer salg nlar n tekrarlanmas n ö nlemek. ? Hastal ğ n ö zellikleri ile ilgili yeni bilgiler elde ? etmek18 O. G Ü NAY 18 Salg n Ş ü phesi Oldu ğ unda Yap lmas Gerekenler – I Hastal k tan s n n kesinle ştirilmesi 1. Salg n tan s n n konulmas 2. Risk alt ndaki toplumun incelenmesi 3. Saptanan hastalar n epidemiyolojik 4. ö zelliklerinin incelenmesi (ki şi, yer, zaman)19 O. G Ü NAY 19 Salg n Ş ü phesi Oldu ğ unda Yap lmas Gerekenler – II Salg n s ras ndaki ç evresel ko şullar n 5. incelenmesi ve salg n ö ncesi durumla kar ş la şt r lmas Salg n n kayna ğ ve nedenleri hakk nda 6. hipotezler kurulmas Kurulan hipotezlerin test edilmesi 7.20 O. G Ü NAY 20 Salg n Ş ü phesi Oldu ğ unda Yap lmas Gerekenler – III Salg n kontrol ü i ç in gerekli ö nlemlerin 8. al nmas Yap lan ç al şmalar n rapor edilmesi 9. Salg n n tekrarlanmamas i ç in gerekli 10. ö nlemlerin al nmas21 O. G Ü NAY 21 Salg n kontrol alt na almak i ç in al nacak ö nlemler – I A. Kayna ğ a y ö nelik ö nlemler Hasta ve port ö rlerin tedavisi, tecrit, karantina, hasta hayvanlar n ö ld ü r ü lmesi vb.22 O. G Ü NAY 2223 O. G Ü NAY 23 Salg n kontrol alt na almak i ç in al nacak ö nlemler – II B. Bula ş ma yoluna y ö nelik ö nlemler Ç evrenin olumlu hale getirilmesi ( v ekt ö r kontrol ü , dezenfeksiyon, g da kontrol ü , at k kontrol ü , su kontrol ü vs)24 O. G Ü NAY 24 Salg n kontrol alt na almak i ç in al nacak ö nlemler – III C. Sa ğ lam ki ş ilere y ö nelik ö nlemler Aktif ve pasif ba ğ ş klama, seroproflaksi, kemoproflaksi, ki şisel hijyen e ğ itim i vb.25 O. G Ü NAY 2526 O. G Ü NAY 26