2 - Anatomi Burun ve Paransal Sinüsserburun ve paranasal sinüsler SOLUNUM S İ STEM İ (Systema respiratorium) Solunum sisteminde burun, burun bo şlu ğ u, paranasal sinusler, yuta ğ n (pharynx) burun bo şlu ğ u ile ilgili b ö l ü m ü (nasopharynx), yine yuta ğ n a ğ z bo şlu ğ u ile ilgili b ö l ü m ü (oropharynx) ve g rtlak (larynx) ü st solunum y ollar , soluk borusu (trachea) bron şlar, bronkopulmoner a ğ a ç ve akci ğ erlerin solunum y ü zeyi alt solunum yollar olarak isimlendirilir. Solunum sistemini olu şturan organlardan baz lar sadece d ş ortamdan havay al r ve esas gaz al şveri şinin ger ç ekle ştirir lece ğ i organlara iletir. Bundan dolay solunum sistemi solunum yollar ve solunum organ olmak ü zere iki k s mda incelenir. Solunum Yollar Solunum yollar n n en ö nemli ortak ö zelli ğ i devaml a ç k kalmas d r. Bu durumu sa ğ layabilmek i ç in duvarlar n n d şar dan gelen etkilere kar ş dayan kl ve ayn zamanda esnek dokulardan yap lm ş olmas gereklidir. Bu nedenle solunum sistemini olu şturan organlar n yap s nda k k rdak dokusu yer al r. Solunum yolu g ö revini ü stlenen solunum yollar n n bir k sm solunum yolu g ö revine ilave olarak ba şka g ö revler de ü stlenmi şken bir k sm yaln z solunum yolu olarak g ö rev g ö r ü r. Hem Solunum Hemde Ba ş ka G ö revi Olan Solunum Yollar Yukar dan a şa ğ ya do ğ ru s ras ile şunlard r; 1-Nasus (d ş burun) 2-Cavum nasi (burun bo şlu ğ u ) 3 -Cavum oris (a ğ z bo şlu ğ u) 4-Pharynx (yutak) 5-Larynx (g rtlak) NASUS (Burun) Burun, kemik ve k k rdaklardan yap lm ş, kas ve deri ile ö rt ü l ü bir organd r. B ü y ü kl ü ğ ü ve şekli ç ok de ğ i şiklik g ö stermekle birlikte, taban a şa ğ da ve tepesi yukar da olan üç y ü zl ü bir piramide benzer. Sa ğ ve sol y ü zleri ortada birle şerek burun s rt n ( dorsum nasi ) olu şturur. Dorsum nasi’nin yukar da al n ile birle şen k sm na radix nasi , a şa ğ da kalan u ç k sm na ise apex nasi denir. Yan y ü zlerin burun deliklerini ( nares ) d ştan ç evreleyen k s mlar na alae nasi ad verilir. Burnun yan y ü zleri ile y ü z aras nda yukar dan a şa ğ ya do ğ ru sulcus nasopalpebralis, sulcus nasomalaris ve sulcus nasolabialis bulunur. Radix nasi, dorsum nasi ve apex nasi’nin bi ç imleri rka ve sahsa g ö re degi şir. Bunun sonucu d ü z, yass , kalk k, gaga burun ve Helen burnu gibi burun tipleri ortaya ç kar. Burnun yap s : Burnun iskeleti; -kemik iskeleti, -k k rdak iskeleti , Burnun kaslar , Burun derisi ve mukosas ’ ndan olu şurBurun iskeleti: Burnun kemik iskeleti; yukar da os nasale , yanlarda os maxilla’n n processus frontalis ’ leri, a şa ğ da os maxilla’n n processus palatinus’ lar ve spina nasalis anterior olu şturur. Bu kemikler ö nde apertura priformis ad verilen kemik giri şi olu ştururlar. Burnun k k rdak iskeleti ; Bunlar apertura priformis etraf na tutunmu ş ba şl ca üç k k rdaktan olu şur. Bu k k rdaklardan catilago septi nasi tek, cartilago alaris major ve cartilago alaris minor ise ç ifttir. Bunlardan ba şka cartilagines nasales accessories ad verilen ve s ay ve şekilleri şahsa g ö re de ğ i şen birka ç k üçü k k k rdak daha bulunur. Burnun yum şak k sm n n iskeletini olu şturan bu k k rdaklar nefes al rken burun duvar n n i ç e do ğ ru çö kmesini engeller ve burun deliklerinin a ç k kalmas n sa ğ lar. Ayr ca elastik olma s nedeniyle de d ştan gelen darbelerden pek etkilenmez. Cartilago septi nasi; İ ki laminadan olu şan T şeklinde bir k k rdakt r. Vertikal laminas d ö rt k öş eli bir levha şeklinde olup, vomer ve lamina perpendicularis ossis ethmoidalis ile birlikte septum nas i (burun b ö lmesi)’yi olu şturur. Cartilago septi nasi burun b ö lmesinin k k rdak b ö l ü m ü n ü (pars cartilaginea septi nasi ) ol şturur ve bu k k rda ğ n vomer ile lamina perpendicularis ossis ethmoidalis aras na giren arka ç k nt s processus posterior (sphenoida lis) ad n al r. Cartilago septi nasi, a şa ğ da sert dama ğ n ö n yar s ile spina nasalis anterior’a tutunur. Cartilago septi nasi’nin processus lateralis ad verilen yan laminalar burun s rt n olu şturur ve yukar da os nasale’nin alt kenar na, arkada ise p rocessus frontalis ossis maxilla’n n ö n kenar na tutunur. Cartilago septi nasi’nin spina nasalis anterior ve vomer’in ö n k sm na kom ş u olan b ö l ü m ü ne cartilago vomeronasalis (Jacobson k k rda ğ ) ad verilir. Cartilago alaris major ve minores; Cartilago alar is major’lar, burnun ö n ve alt k s mlar n n iskeletini yaparlar. Burun deliklerini i ç ten s n rlayan b ö l ü m ü ne crus mediale , d ştan s n rlayan b ö l ü m ü ne ise crus laterale denir. Her iki taraf n crus mediale’si yukar da cartilago septi nasi’nin alt kenar na tutunurken, orta hatta ise birbirine tutunurak burun b ö lmesinin ö n-alt k sm ndaki hareketli b ö l ü m ü olu şturur. Crus laterale’ler ise burun kanatlar n n iskeletini olu şturur ve arka tarafta sa ğ lam bir ba ğ dokusu arac l ğ ile processus frontalis ossis maxil la’n n ö n kenar na tutunur. Bu ba ğ dokusu i ç inde bulunan 3-4 adet k üçü k k k rdak cartilagines alares minores ad n al r. Cartilagines nasales accessories; Burun kanatlar n n ö n kenar nda cartilago septi nasi’nin processus lateralis’i ile cartilago alaris major’un crus lateralis’i aras nda kalan k üçü k k k rdaklard r. Say ve b ü y ü kl ü kleri varyasyon g ö sterir. Burun kanatlar n n hareketlerini m. nasalis sa ğ lar. Burun kemiklerini ö rten deri incedir ve periosteum’a gev şek ba ğ dokusu ile tutunmu ş olup hareketli , k k rdak b ö l ü mleri ö rten deri kal nd r ve pericondrium’a s k ca yap ş k olup hareketsizdir. Arterleri:Septum nasi ve alae nasi’yi a. facialis’den gelen dallar, burun s rt n ve yan taraflar n ise a. ophtalmica ve a. maxillaris’den gelen dallar besler . Venleri: v. ophthalmica ve v. facialis’e d ö k ü l ü r. Sinirleri: Burun kaslar n. facialis, burun derisini ise n. ophtalmicus ve n. maxillaris’den gelen dallar innerve eder. Klinik Bilgi : Burun derisindeki gll. sebaceae’lerin salg kanallar t kan p enfekt e olabilir. Bu enfeksiyonlar, v facialis ve v ophthalmica yoluyla sinus cavernosus’a ula şabilece ğ i unutulmamal d r. CAVUM NAS İ (burun bo ş lu ğ u) Solunum sisteminin giri şinde bulunan burun bo şlu ğ u septum nasi ad verilen b ö lme ile iki b ö l ü me ayr lm şt r. Se ptum nasi genellikle tam sagittal planda bulunmaz ve bu nedenle burun bo şluklar n n biri di ğ erinden daha geni ş yada dar olabilir. Burun bo şlu ğ unun uzunlu ğ u 6 cm, geni şli ğ i ise yukar da 0.5 cm iken a şa ğ da 1.5 cm kadard r. Burun bo şlu ğ u ö nde nares ad veri len deliklerle d ş ortamla, arkada ise choanae ad verilen ge ç itler ile de pharynx ile ba ğ lant kurar. Burun deliklerinin sagittal ç ap yakla ş k 1.5 cm, transvers ç ap ise 1 cm’dir. Choanae’lar n vertical ç ap 2.5 cm, transvers ç ap ise 1.5 cm’dir. Burun bo şlu ğ unun 4 duvar vard r. Ü st duvar arkadan ö ne do ğ ru: -corpus ossis sphenoidale -lamina criprosa ossis ethmoidale -os frontale -os nasale ve -burun k k rdaklar bulunur. Alt duvar (ayn zamanda sert dama ğ olu şturur ) arkadan ö ne do ğ ru: -1/ 4’ ü n ü lamina horizontalis ossis palatinum, -3/4’ ü n ü processus palatinus ossis maxilla taraf ndan olu şturulur. İ ç duvar (septum nasi olu şturur ) üç k s mda incelenir: - pars ossea arkada bulunur ve lamina perpendicularis ossis ethmoidale ile vomer’den olu şur. - pars cartilaginea ’ y cartilago septi nasi olu şturur. - pars membranecea ’ y ise burun b ö lmesinin kemik ve k k rdak b ö l ü mlerini kaplayan mukosa olu şturur.D ş duvar (en geni ş duvar) arkadan ö ne do ğ ru: -lamina medialis processus pterygoideus, -lamina perpendicularis ossis palatinum, -concha nasalis inferior/media/superior, -os lacrimale, -processus frontalis maxilla -processus lateralis cartilago septi nasi ve -crus laterale cartilago alaris major taraf ndan olu şturulur. Cavum nasinin d ş duvar n da bulunan concha’lar: -Concha nasalis inferior : En b ü y ü k olan d r. Ö nde vestibulum nasi’nin arka s n r ndan ba şlar, arkada choanae’nin 1 cm kadar ö n taraf nda sonlan r. Serbest kenar burun bo şlu ğ unun alt duvar na ç ok yak n olarak bulunur. Konkav d ş y ü z ü ile burun bo şlu ğ unun d ş duvar aras nda kalan ge ç ite meatus nasi inferior ad verilir. Burada ductus nasolacrimalis’in a ç ld ğ bir delik ( apertum ductus nasolacrimalis ) bulunur ve bu deli ğ in medial kenar ndaki mukosa plikas na plica ductus nasolacrim alis (Hasner kapa ğ ) denir. -Concha nasalis media: Orta b ü y ü kl ü ktedir. Ö n ucunun ö n ü nde bulunan kabar k b ö lgeye agger nasi , agger nasi’nin hemen ö n ü nde bulunan ç ukurlu ğ a atrium meatus nasi ad verilir. Bu konkan n arka ucu choanae’ye kadar uzan r. Konkan n konkav d ş y ü z ü ile burun bo şlu ğ unun d ş duvar aras nda kalan ge ç ite meatus nasi medius ad verilir ve buraya sinus frontalis, sinus maxillaris, cellulae ethmoidales anteriores ve medii a ç l r. Bu konka kald r ld ğ nda ilk g ö ze ç arpan yap bulla ethmoi dalis ad verilen ve cellula ethmoidales medii’lerin olu şturdu ğ u k üçü k bir kabart d r. Bulla ethmoidalis’in hemen a şa ğ s nda processus uncinatus ’ un olu şturdu ğ u bir ç k nt bulunur. Bu ç k nt ile bulla ethmoidalis aras nda olu şan yar may şeklindeki yar ğ a hiatus semilunaris , burada bulunan cep şeklindeki yap ya infundibulum ethmoidale ve bununda dip k sm ndaki deli ğ e hiatus maxillaris ad verilir. -Concha nasalis superior : En k üçü k olan d r ve orta konkan n arka yar s n n ü st k sm nda bulunur. Bu konkan n alt ve d şyan k sm nda bulunan ge ç ite meatus nasi superior ad verilir ve buraya cellulae ethmoidales posteriores a ç l r. Bu konka ile corpus ossis sphenoidale aras nda kalan ç kmaza recessus sphenoethmoidales ad verilir ve buraya sinus sphenoidalis a ç l r. Ayr ca bazan bu konkan n ü st k sm nda chonca nasalis suprema ad verilen d ö rd ü nc ü bir konka bulunabilir. Burun bo şlu ğ deri ve mukoza ile ö rt ü l ü olan iki k sma ayr l r. Burun kanatlar n ö rten deri burun deliklerinden i ç eri girerek burun bo şlu ğ unun ö nde kalan k üçü k bir b ö l ü m ü n ü ö rter. D ş tarafa do ğ ru hafif geni şleme g ö steren ve cartilago alaris major’un iki crus’u aras nda bulunan bu giri ş b ö l ü m ü ne vestibulum nasi denir. Vestibulum nasi’nin arka s n r n processus lateralis cartilago septi nasi’nin a lt kenar n n olu şturdu ğ u limen nasi olu şturur. Burada bulunan k llara vibrissea ad verilir ve derisinde ya ğ bezleri bulunur. Limen nasi’den sonra gelen burun bo şlu ğ unu mukoza ö rter. Bu mukoza, arkada pharynx mukozas ve burun bo şlu ğ una a ç lan t ü m yap lar n mukozas ile devam eder. Burun b ö lmesi ve konkalar ö rten mukoza kal nd r. Konkalar ö rten k sm ayr ca damardan zengindir. Mukoza ile ö rt ü l ü olan k sm n conhca nasalis superior ve bunun kar ş s ndaki burun b ö lmesi b ö l ü m ü ne regio olfactoria , geri kalan b ö l ü m ü ne ise regio respiratoria ad verilir. Regio olfactoria’daki mukoza sinir dokusundan zengin olmas nedeniyle sar mt rak renktedir. Regio respiratoria’y ö rten h ü crelerin serbest y ü zlerinde cilia denilen t ü yc ü kler bulunur ve bunlar n hareketleri ile buradaki s v farinkse do ğ ru y ö nlendirilir. Burun bo şlu ğ unu d öş eyen epitel h ü crelerinin alt nda lamina propria bulunur. Burada bulunan kar ş k bezler, silial epitel h ü creleri aras nda bulunan ç anak h ü creleri (mukoz salg yapar) ile birlikte burun mukozas n her zaman slak tutan burun salg s n yaparlar. Ayr ca lamina propria’da zengin bir ven a ğ bulunur. Arterleri: Burun bo şlu ğ unun tavan n a. ophtalmica ; konkalar , meatuslar ve burun b ö lmesini ise a. maxillaris’ den gelen dal yada dallar taraf ndan beslenir. Venleri: Bir k sm v. sphenopalatina ’ ya, bir k sm da v. facialis’ e a ç l r. Ayr ca ethmoidal arterlere e şlik eden venler v. ophtalmica ’ ya, bir k s m venler ise lamina criprosa’dan ge ç erek beynin frontal lobunu n alt ndaki venlere a ç l r. Lenf drenaj : Burun bo şlu ğ unun ö n b ö l ü m ü n ü n lenf damarlar , burun derisindeki lenf damarlar ile birle şir ve nodi lymphatici submandibularis’ e a ç l r. Arka 2/3’ ü nden ve paranazal sinuslerden gelen lenf damarlar k smen nodi lym phatici retropharyngeales’ e, k smen de derin boyun lenf nod ü llerinin ü st b ö l ü m ü ne a ç l r. Sinirleri: - n. nasociliaris (n ophtalmicus’un dal ) burun b ö lmesi ile d ş duvar n ö n taraf n duyusunu, - n. alveolaris anterior conch/meatus nasi inferior’un duyusunu , - n canalis pterigoidei ve n. pterygopalatinus burun b ö lmesi ve concha nasalis superior’un arka ü st k sm n n duyusunu, - n. nasopalatinus burun b ö lmesinin orta k sm n n duyusunu,- n. palatinus concha nasalis media/inferior’un duyusunu al r. - n. olfactorius regio olfactoria’da da ğ l r ve koku duyusunu al r. Buradan kaynaklanan ince lifler birle ş erek lif demetlerini (fila olfactoria ) olu şturur ve bu demetler foramina cribrosa ’ dan ge ç erek kafa bo şlu ğ una ge ç er ve bulbus olfactorius’da n ö ron de ğ i ştirir. Klinik Bilgi : Burnun ö ne do ğ ru ç k nt yapmas , vomer ve ethmoid ‘in perpendik ü ler laminas n n ince kemikler olmas nedeni ile burun k r klar ile s k kar ş la ş l r. Burun septumunda deviasyon da ç ok rastlan lan bir durumdur. Bu durum konjenital olabildi ğ i gibi d o ğ um travmas sonucu ve ç o ğ unlukla da postnatal travmaya ba ğ l geli ş ir. Burun i ç ini d öş eyen mukozan n her t ü rl ü iltihab na rinit denir. E ğ er bu iltihaba alerjik fakt ö rler neden olmu ş sa buna alerjik rinit denir. Alerjik rinitli hastalar n muayenesinde buru n ak nt s direk olarak g ö r ü lebilir. Ayr ca burun i ç inde soluk renk, saydam salg art ş , ö dem( ş i ş ) g ö r ü l ü r. Burun i ç inin g ö r ü nt ü s ü bazen hastan n ş ikayetlerinin dinlemeden bile te ş his koydurucudur. A ğ z i ç inden bak ld ğ nda geniz ak nt s ve farenjit g ö r ü lebilir A. maxillaris’in dal olan a. sphenopalatina, a. facialis’ten gelen a. labialis superior’un dal ile septum nasi’de a ğ zla ş r. Buras burun kanamas na en s k rastlanan yerdir. Burun kanamalar (epistaxis) genellikle septum nasi’nin 1/3 ö n taraf n da ger ç ekle ş ir. Burada bol miktarda k lcal damar vard r ve buraya (Kisselbach alan ) denir. Ö rnek Sorular Choanae, a ş a ğ dakilerden hangisinde verilen iki yap y birbirine ba ğlar? a) Cavum nasi - pars oralis pharyngealis b) Cavitas oris - pars nasalis pharyngealis c) Cavitas nasi - pars nasalis pharyngealis d) Vestibulum laryngis - pars laryngeopharyngea e) Pars oropharyngea - pars nasopharyngea A ş a ğ dakilerden hangisi septum nasi yap s na kat lmaz? a) Vomer b) Lamina perpendicularis ossis ethmoidei c) Cartilago septi nasi d) Cartilago alaris major crus mediale e) Cellulae ethomidales S İ NUS PARANASAL İ S ( paranasal sinuslar ) Burun bo şlu ğ unun yap s na kat lan kemiklerin i ç inde bulunan muhtelif şekil ve b ü y ü kl ü kteki d ö rt ç ift bo şluktur. Bu bo şluklar embr iyonal d ö nemde burun mukozas n n kemikler i ç erisine g ö m ü lmesiyle olu şur. Bu nedenle sinuslar n i ç y ü z ü n ü d öş eyen mukoza burun bo şlu ğ u mukozas ile devaml d r. Normalde hava ile dolu olan bu bo ş luklar, birer kanal arac l ğ ile burun bo şlu ğ unun d ş duvar n a a ç l rlar. D ö rt ç ift olan paranasal sinuslar n şekil ve hacimleri sah slar ars nda farkl l k g ö stermekle birlikte t ü m paranasal sinuslar n toplam hacmi 80 cm 3 kadard r. Sin ü slerin muhtemel biyolojik fonksiyonlar : Ba ş n ö n k sm n n a ğ rl ğ n azaltmak ? Se sin rezonans n art rmak ? Do ğ rudan y ü ze olan esintilere kar ş tampon olu şturmak ? Nasal kavite i ç inde h zl bir şekilde de ğ i şen s dan baz hassas yap lar (g ö z, ? di ş k ö k ü gibi) izole etmek yada korumak Solunum havas n n nem ve s s n ayarlamak ? -Sinus front alis : Arcus superciliaris’in derininde bulunur. Her iki taraf n bo şlu ğ u birbirinden bir b ö lme (septum intersinuale frontale) ile ayr lm şt r. Bu b ö lme sa ğ a ve sola deviasyon g ö sterebilir. Bu nedenle iki taraf n bo şlu ğ u genellikle farkl b ü y ü kl ü ktedir. Ya kla ş k y ü ksekli ğ i 3 cm, eni ve boyu da 2.5 cm olup toplam hacmi 5 ile 30 cm 3 aras nda de ğ i şir. Ductus nasofrontalis arac l ğ ile meatus nasi medius’un ö n b ö l ü m ü ne a ç l r. Yeni do ğ anda bulunmaz, 7-8 ya şlar nda biraz geli şir ve puberteden sonra geli şimini tamamlar. Arterleri: a. supraorbitalis ve a. ethmoidalis anterior Venleri: v. supraorbitalis ve v. ophtalmica superior Lenf drenaj : submandibular lenf nod ü lleri Siniri: n. supraorbitalis -Cellulae ethmoidales : Bir ç ok ince duvarl k üçü k bo şluktan olu şur. B ü y ü k b ö l ü m ü os ethmoidale’nin labyrinthus ethmoidalis’inde bulunur. Bu bo şluklar n bir k sm n n yap s na os frontale, os maxilla, os lacrimale, os sphenoidale ve os palatinum kat l r. Yakla ş k 3 b ü y ü k 18 de k üçü k bo şluktan olu şur ve burun bo şlu ğ unun ü st k sm ile orbita aras nda yer al r. Toplam hacmi 6 cm 3 kadard r ve yukar da lamina criprosa arac l ğ ile fossa crani anterior ile kom şudur. Aralar ndaki s n r kesin olarak g ö stermek m ü mk ü n olmamakla birlikte cellulae ethmoidales anteriores (11 adet), cel lulae ethmoidales mediae (3 adet) ve cellulae ethmoidales posteriores (1-7 adet) olmak ü zere üç gruba ayr l r. Ö n ve orta grup meatus nasi medius’a, arka grup ise meatus nasi superior’a a ç l rlar. Yeni doganda pek geli şmemi ştir, 7-8 ya ş nda ve puberteden s onra h zl olarak geli şir. Ç ok ince bir duvar arac l ğ yla orbita ile kom şuluk yapar. Arterleri: a. sphenopalatina, a. ethmoidalis anterior ve posterior Venleri: v. sphenopalatina, v. ethmoidalis anterior ve posterior Lenf drenaj : ö n ve orta grup lenfi sub mandibular, arka grup retropharyngeal lenf nod ü llerineSinirleri: n. ethmoidalis anterior ve posterior ile ggl. pterygopalatinum’dan gelen dallar -Sinus sphenoidalis: Os sphenoidale’nin g ö vdesinde bulunan bir ç ift bo şluktur. Aralar nda genellikle tam orta hatta bulunmayan ve bir tarafa do ğ ru deviasyon g ö steren septum intersinuale sphenoidale bulunur. Bu bo şlu ğ un yakla ş k y ü ksekli ğ i ve uzunlu ğ u 2.2 cm, eni ise 2cm’dir. Her bir sinus sphenoidalis ö n duvar n n ü st k sm nda bulunan apertura sinus sphenoidalis’ ler arac l ğ ile resessus sphenoethmoidalis’e a ç l r. Yeni do ğ anda fazla geli şmemi ş olup puberteden sonra geli şir. Sinus spenoidalis ince duvarlar vas tas yla yukar da n. opticus ve hypofiz ile, yanlarda sinus cavernosus, a. carotis interna ve baz kafa ç iftleri ile kom şuluk yapar. Arterleri: a. ethmoidalis posterior Venleri: v. ethmoidalis posterior Lenf drenaj : retropharyngeal lenf nod ü llerine Sinirleri: n. ethmoidalis posterior ile ggl. pterygopalatinum’dan gelen dallar -Sinus maxillaris (Cavum Higmore) : Paranazal sinuslar n en b ü y ü ğ ü olup os maxilla’n n g ö vdesinde bulunur. İ nce bir kemik lamelden yap lm ş olan ü st duvar n orbitan n taban olu şturur. K smen dar olan alt duvar n maxilla’n n processus alveolaris’i yapar ve burada 1. ve 2. molar di şlerin k ö kleri birer kemik ç k nt olu şturur. Yakla ş k y ü ksekli ğ i 3.75 cm, uzunlu ğ u 2.5 cm, geni şli ğ i 3 cm olup ortalama hacmi yeti şkinlerde 10 ile 20 cm 3 aras nda de ğ i şir. Sinus maxillaris ostium sinus maxillaris arac l ğ ile meatus nasi medius’ta hiatus semil unaris ’ e a ç l r. Bu sinus f ö tal hayat n 4. ay nda maxilla’n n medial y ü z ü nde s ğ bir ç ukurluk şeklinde ortaya ç kar, yeni do ğ anda bir bezelye b ü y ü kl ü ğ ü nde olup kal c di şler ç kt ktan sonra son şeklini al r. Arterleri: a. facialis, a. infraorbitalis ve a. p alatina major Venleri: v. facialis, v. infraorbitalis ve v. palatina major Lenf drenaj : submandibular lenf nod ü llerine Sinirleri: n. infraorbitalis, n. alveolaris superior anterior/medii/posterior Klinik Bilgi: Burun ve sin ü sler; bakteri ve vir ü slerin s k s k yerle ş ip iltihap yapt ğ b ö lgelerdir. Bu b ö lgelerde her zaman iltihaba yol a ç acak bakteri ve vir ü s bulunur ancak normal ç al ş an bir sin ü ste iltihap her zaman olmaz. E ğ er sin ü s ü n normal ç al ş mas na engel olacak bir durum varsa kolayl kla sin ü s iltihab (sin ü zit) geli ş ir. Bakteri ve vir ü s d ş nda nadiren de olsa mantarlar da iltihap yaparlar. Sin ü zit en ç ok nezle, grip gibi ü st solunum yolu infeksiyonlar sonras geli ş ir Bu t ü r infeksiyonlarda sin ü slerin burun i ç ine a ç lan delikleri ö dem nedeniyle kapan r ve sin ü s salg lar burun i ç ine bo ş alamaz. Ayr ca sin ü slerin havalanmas da bozulur.Bu durumda sin ü s i ç erisinde kolayca iltihap geli ş ir. Bunun d ş nda sin ü s a ğ zlar n t kayan alerji, burunda kemik e ğ rili ğ i, et b ü y ü mesi, yabanc cisim, geniz eti gibi durum lar da sin ü zit geli ş mesini kolayla ş t r r. Sin ü zit genel olarak akut ve kronik (m ü zmin) olarak ikiye ayr l r. Akut sin ü zit yeni olu ş an sin ü zit anlam na gelir. Uygun tedavi edildi ğ inde tamamen iyile ş ir. Ancak kronik sin ü zit sin ü slerde s ü rekli bir iltihap anl am na gelir ve tedavisi de zordur. Bir ç ok kez ameliyat gerektirir.Sin ü zit tedavisinde ama ç bakterilerin yok edilmesi ve sin ü slerin buruna a ç lan deliklerinin a ç lmas n sa ğ lamakt r. Bu delikler a ç lmazsa sin ü s iltihaplar yok edilemez. Bakterilerin yok e dilmesi antibiyotiklerle olur. En ç ok sin ü zite sebep olan bakteriler hesaba kat larak antibiyotik se ç ilir. Bunun d ş nda sin ü s deliklerinin a ç lmas i ç in dekonjestan ama ç l kullan lan tablet ya da spreyler, a ğ r kesiciler ve sin ü zite yard mc olan alerji gibi durumlar varsa bunlara uygun ila ç lar verilir. Ameliyatta en ö nemli ama ç , sin ü z a ğ z lar n n a ç lmas n sa ğ lamak ve sin ü slerin i ç ini temizlemektir. Genellikle sadece burun i ç inden girmek yeterlidir. Bazen maksiller sin ü se girmek i ç in dudak alt ndan ç al ş mak gerekebilir. Sin ü zitler lokal ve yayg n ba ş a ğ r lar na neden olurlar. Frontal sin ü s a ğ r lar ka ş lar n i ç ucundan, ethmoid sin ü s ü ise g ö zlerin i ç k öş elerinden bast rarak palpe edilebilir. E ğ er sin ü zit varsa bu palpasyonda a ğ r hissedilir. Sin ü slerin i ç i hava ile dolu oldu ğ u i ç in X- ş nlar n kolayl kla ge ç irir. Ancak hastal kl sin ü sler ç e ş itli derecelerde radio-opasite gsterir. Sin ü slerin burun bo ş lu ğ una drenajlar t kan r ise, bu sin ü slerin enfeksiyonlar yak n olu ş umlara ge ç ebilir ve istenmeyen durumlar ortaya ç kabilir. Ö rnek Soru A ş a ğ dakilerden hangisi hiatus semilunaris ’ e a ç l r? a) Cellulae ethmoidales posteriores b) Sinus maxillaris c) Sinus frontalis d) Sinus sphenoidalis e) Ductus nasolacrimalis A ş a ğ dakilerden hangisi meatus nasi inferior ’ a a ç l r? a) Sinus maxillaris b) Sinus frontalis c) Ductus nasolacrimalis d) Sinu s sphenoidalis e) Cellulae ethmoidalis anterior Yrd. Do ç . Dr. Tolga ERTEK İ N