Genel Büyüme ve Sermaye Birikimi 3- 13- 2 Chapter 3 B ü y ü me ve Sermaye Birikimi Item • Item • Item • Etc. • McGraw-Hill/Irwin Macroeconomics, 10e © 2008 The McGraw-Hill Companies, Inc., All Rights Reserved.3- 3 Ba ş lang ı ç Ki ş i Ba ş GDP = Ki ş i Ba ş Gelir • olup, sanayile ş mi ş ü lkelerde zaman i ç inde artm ş t r. Ancak bir ç ok geli ş mekte olan ü lkede( ö rne ğin Gana) durgun kalm ş t r. B ü y ü me hesab , ü retimin farkl • fakt ö rlerinden dolay toplam ç kt daki b ü y ü menin k sm n n ne oldu ğunu a ç klar. B ü y ü me Teorisi, ü retim fakt ö rleri • birikiminin nas l oldu ğu y ö n ü ndeki ekonomik kararlar n saptanmas n n anla ş lmas nda bize yard mc olur. Ö rne ğin, Gelecekte sermaye stokunu • etkileyen bug ü nk ü tasarruf oran ne kadard r ? [Insert Figure 3-1 here] •3- 4 Üretim Fonksiyonu Ü retim Fonksiyonu, girdiler aras ndaki ili ş kice belirlenir. • Ç kt b ü y ü mesinin iki kayna ğ ç al ş t r larak ü retim fonksiyonu • kullan labilir mi: Girdideki art ş lar (N, K) 1. Verimlilikteki( teknolojideki) art ş lar 2. N ve K yaln zca girdiler ise, Ü retim Fonksiyonu • (1) , Ç kt girdiler ve teknolojiye(A) ba ğl d r. A daki bir art ş = Verimlilikteki bir art ş ? ç kt , verili N ve K girdi • d ü zeyleri i ç in artar . MPN ve MPK > 0 oldu ğu varsay ld ğ nda, B ö ylece girdideki bir art ş ? • ç kt daki art ş t r. ) , ( N K AF Y ?3- 5 Büyüme Hesab ı E ş itli ğ i E ş itlik (1) teknoloji ve girdilerin d ü zeyi ile ç kt d ü zeyi • ili ş kisidir. Ç kt b ü y ü mesi ve girdi b ü y ü mesi aras ndaki ili ş kiyi • g ö steren bi ç im b ü y ü me oran ndaki ü retim fonksiyonu d ö n üşü m ü d ü r. B ü y ü me Hesab E ş itli ği: • (2) K ve N nin b ü y ü me oranlar ,onlar n ayr ayr paylar taraf ndan • a ğ rl kland r lm ş t r. B ö ylece her bir girdi, girdinin b ü y ü me oran n n ü retimine e ş it bir miktar katk verir, ve onlar n ç kt b ü y ü mesinin gelirdeki paylar d r. { ilerleme teknolojik e Kdakibüyüm Kpay y e Ndekibüyüm Npay y A A K K N N Y Y ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? 4 3 4 2 1 4 4 3 4 4 2 1 ) 1 (3- 6 Büyüme Hesab ı : Örnekler ise , N • ve K n n b ü y ü me oranlar s ras yla % 1.2 ve % 3 t ü r. Teknolojik ilerleme oran ise %1.5tur. B ö ylece, ç kt b ü y ü mesi : Emek pay sermaye pay ndan • b ü y ü k oldu ğu i ç in, emekteki % 1 lik bir art ş ç kt y , sermayedeki % 1 lik art ş tan daha fazla art r r. Sermayenin b ü y ü me oran n n • % 3 den % 6 ya ç kt ğ n varsayd ğ m zda, ç kt n n b ü y ü me oran nedir? ? Ç kt , sermayenin b ü y ü me oran ndaki %3 l ü k art ş tan sonraki y ü zdelik bir noktada daha az artar. Eme ğin b ü y ü me oran iki kat • artarak %2,4 olursa ç kt b ü y ü mesi,%3,15 den % 4,05 d ü zeyine ç kar. 75 . 0 ) 1 ( , 25 . 0 ? ? ? ? ? % 15 . 3 % 5 . 1 %) 3 25 . 0 ( %) 2 . 1 75 . 0 ( ? ? ? ? ? ? ? Y Y % 9 . 3 % 5 . 1 %) 6 25 . 0 ( %) 2 . 1 75 . 0 ( ? ? ? ? ? ? ? Y Y3- 7 Ki ş i Ba ş ı Ç ı kt ı daki Büyüme N ü fus b ü y ü kse( ki ş i ba ş ç kt / gelir d üşü k olmas na • kar ş n toplam ç kt b ü y ü k olabilir) toplam de ğerler yan lt c olabilece ği i ç in, ki ş i ba ş ç kt /gelirin dikkate al nmas ö nemlidir. Bir ortalama ki ş i i ç in gelir, ki ş i ba ş GDP ile ö l çü l ü r, • ? Bireyin ya ş am standard n n bir ö l çü m ü olarak kullan l r. Ki ş i ba ş de ğerler i ç in geleneksel olarak k üçü k harfler • kullan l r ? , k sermaye- emek oran d r Ayr ca, • N Y N K k N Y y ? ? , N N k k K K N N y y Y Y ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ,3- 8 Ki ş i Ba ş ı Terimlerle Büyüme Hesab ı E ş itlili ğ i B ü y ü me hesab e ş itli ğini ki ş i ba ş terimlere d ö n üş t ü rd ü ğü m ü zde, • n ü fus b ü y ü me oran e ş itlik(2) nin her iki yan ndan da ç kar l r ve yeniden d ü zenlenirse : (3) ise, B ö ylece b ü y ü me hesab e ş itli ği • (4) haline gelir. A A N N K K A A K K N N A A K K N N N N N N A A K K N N N N N N Y Y ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ) 1 ( N N K K k k N N Y Y y y ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? , A A k k y y ? ? ? ? ? ?3- 9 N ve K d ı ş ı ndaki Faktörler: Be ş eri Sermaye Ü retim fonksiyonu, ve b ö ylece denklemler(2) ve (4) N ve • K d ş ndaki girdilerin uzun bir listesi ç kar labilir. K ve N ü retimin ç ok ö nemli fakt ö rleri iken, di ğerleri ö nemlidir. • Be ş eri sermaye yat r m (H), okul ve i ş deneyimi olarak • bir ç ok ekonomide ç kt n n belirlenmesinde ö nemli bir belirleyicidir. H ’ nin eklenmesiyle , Ü retim fonksiyonu • (5) haline gelir. Mankiw, Romer, ve Weil (1992) H, K ve N olarak Y e ş itli ğine • kat lmas n ö nerir ? T ü m e ş itlik 1/3 fakt ö r pay d r. ) , , ( N H K AF Y ?3- 10 N ve K dan Farkl ı Di ğ er Faktörler : Be ş eri Sermaye Ş ekil 3-2(a) bir ç ok se ç ilmi ş • ü lkede ki ş i ba ş na ç kt ve gelir ile yat r m oran aras nda bir pozitif ili ş ki oldu ğunu g ö stermektedir. Ş ekil 3-2 (b) bir ç ok se ç ilmi ş • ü lkede ki ş i ba ş ç kt ve gelir ile be ş eri sermaye (ki H i ç in bir se ç ilmi ş de ği ş ken (proxy) olarak kullan lan okul y l olarak ) benzer bir ili ş ki oldu ğunu g ö stermektedir. [Insert Figure 3-2 here]3- 11 Büyüme Teorisi : Neoklasik Model Neoklasik B ü y ü me Teorisi, Sermaye( K) birikimine ve onun • tasarruf kararlar yla olan ili ş kisine odaklan r(Robert Solow). Basitle ş tirilmi ş bir varsay mla ba ş lad ğ m zda : Teknolojik hi ç bir • ilerleme yoktur ? Ekonomi, ç kt (gelir) ve sermayenin uzun d ö nem d ü zeyine ula ş r = Sabit(durgun) Durum Dengesi Ekonomi i ç in sabit durum dengesi, ekonominin sabit durumda kald ğ ya da • ki ş i ba ş ekonomik de ği ş kenlerin art k de ği ş medi ği ki ş i ba ş GDP ve ki ş i ba ş sermayenin bir bile ş imidir. YA DA Üç Geni ş ad mda Mevcut B ü y ü me Teorisi: 1. Ekonominin sabit durumunu belirleyen ekonomik de ği ş kenlerin s nanmas 1. Ekonominin mevcut durumundan sabit durum pozisyonuna ge ç i ş in 2. ç al ş lmas Teknolojik s ü recin modele kat lmas 3. 0 , 0 ? ? ? ? k y3- 12 Ekonominin Sabit(durgun) Durumunun Belirlenmesi Ki ş i ba ş bi ç imindeki ü retim • fonksiyonu y = f(k) (6) d r; ve ş ekil 3-3 de ç izilmi ş tir. Sermaye art ş na ba ğl olarak ç kt • artar; ancak azalan bir oranda artar ? azalan MPK( Sermayenin Marjinal Ü r ü n ü ) Ki ş i ba ş sermaye ve gelir sabit • oldu ğunda, bir ekonomi bir durgun(sabit) durumdad r. Makinenin y pranmas n ortadan • kald racak ve yeni ç al ş anlar i ç in yeni sermaye gereksinimi yat r mla sa ğland ğ nda durgun(sabit) duruma var l r = Ekonomi taraf ndan ü retilen tasarruflar [Insert Fig 3-3 here]3- 13 Tasarruflar ve Yat ı r ı m Verili k d ü zeyini korumak i ç in n ü fus b ü y ü me oran n ve • amortisman(y pranma) oran n (s ras yla n ve d ) kar ş layacak bir yat r m oran na gereksinim duyulur. N ü fus b ü y ü me oran n n sabit oldu ğu varsay ld ğ nda, • ekonomi yeni ç al ş anlar i ç in nk kadar yat r ma gereksinim duyar. Amortisman(y pranma) bir sabit d olarak varsay ld ğ nda ise, • sermaye stokuna dk kadar gereksinilen yat r m eklenir. Ç al ş an ba ş na sermaye oran ( k ) ’ n n sabitli ğini s ü rd ü rmek i ç in ? toplam gereksinim duyulan yat r m (n+d)k d r. Tasarruflar gelirin sabit bir fonksiyonu, s ise, ki ş i ba ş • tasarruflar sy dir. Ü retim gelire e ş itse, sy = sf(k) olur. • N N n ? ?3- 14 Sabit(durgun) Durum için Çözüm ? k gereksinilen yat r m(I) • ü zerinde tasarruf fazlal ğ d r: (7) ? k = 0 sabit(durgun durum) • ge ç erli olup, bu duruma uygun yan t veren y* ve k* n de ğerleri olu ş ur. (8) Ş ekil 3-4 de, tasarruflar ve • gereksinilen yat r m, sermayenin k* d ü zeyi ile C noktas nda ve durgun durum y* d ü zeyi ile de D noktas nda e ş ittir. [Insert Figure 3-4] k d n sy k ) ( ? ? ? ? * ) ( *) ( * k d n k sf sy ? ? ?3- 15 Büyüme Süreci Ba ş lang ç k dan k* ge ç i ş teki • kritik fakt ö rler, tasarruf oranlar ve amortisman ve n ü fus b ü y ü me oranlar n n kar ş la ş t r lmas d r. Ba ş lang ç noktas k 0 oldu ğu • varsay ld ğ nda k 0 : Tasarruflar, k n n s ü rd ü r ü len sabit d ü zeyinde gereksinilen yat r m a ş ar ? k* a eri ş inceye kadar k artacakt r; k* noktas nda tasarruflar gereksinilen yat r ma e ş ittir. Insert Figure 3-4 here (again) k d n sy ) ( ? ?3- 16 Büyüme Süreci Sonu ç lar: Ü lkeler, e ş it tasarruf oranlar , 1. n ü fus b ü y ü me oranlar ve teknolojiyle e ş it gelire yak nsarlar; ancak yak nsama s ü reci yava ş olabilir. Durgun(sabit) durumda, k ve y 2. sabittir. Bu y ü zden toplam gelir, n ü fus b ü y ü me oran (n) olarak b ü y ü r. ? Durgun(sabit) durum b ü y ü me oran s taraf ndan etkilenmez. Insert Figure 3-4 here (again)3- 17 Tasarruf Oran ı ndaki bir Art ı ş Neoklasik b ü y ü me teorisine g ö re, • tasarruflar uzun d ö nemde b ü y ü me oran n etkilemez. ? NEDEN ? Varsayal m ki tasarruf oranlar s den • s ’ a ç ks n: Tasarruflar (s) artt ğ nda k* da,, • Bu y ü zden C ’ noktas nda k, k* noktas ndan, k** ç kacak (ve y ise y** olacak) ’ C ’ noktas nda, ekonomi n nin b ü y ü me • oran olarak durgun duruma d ö ner ? Tasarruf ( s) deki art ş y* ve k*d ü zeyini art racak; ancak y nin b ü y ü me oran artmayacakt r. [Insert Figure 3-5 here] k d n sy ) ( ? ?3- 18 Geçi ş Süreci: s den s ’ Ge ç i ş i ş lemi s ras nda, y ü ksek • tasarruf oran , ç kt b ü y ü me oran n ve ki ş i ba ş na ç kt b ü y ü me oran n art r r. Takip eden s ü re ç te, k, k* dan k** • a artar ? bunun yolu ise yaln zca i ş g ü c ü ve amortismandan, k daki art ş n daha fazla b ü y ü mesidir. Ş ekil 3-6 (a) y* dan y** a • ge ç i ş i t 0 ve t 1 aras nda g ö sterir. Tasarruf oran ndaki art ş tan sonra; • k ve y deki bir art ş n sonucu olarak, tasarruf ve yat r m yap l r Y, yeni durgun(sabit) durum y** a • ula ş ncaya kadar azalan bir oranda artmaya devam eder. [Insert Figure 3-6 here]3- 19 Geçi ş Süreci: s den s ’ Ge ç i ş i ş lemi s ras nda, y ü ksek • tasarruf oran , ç kt b ü y ü me oran n ve ki ş i ba ş na ç kt b ü y ü me oran n art r r. Takip eden s ü re ç te, k, k* dan k** a • artar ? bunun yolu ise yaln zca i ş g ü c ü ve amortismandan, k daki art ş n daha fazla b ü y ü mesidir. Ş ekil 3-6 (b) Y nin b ü y ü me oran n , t 0 • ve t 1 aras nda g ö sterir. ( s ) deki art ş , Y nin b ü y ü me oran n , • sermayedeki b ü y ü meden h zl oldu ğundan dolay art r r, Sermaye birikimi olarak, b ü y ü me • oran n ye d ö ner. [Insert Figure 3-6 here again] n Y Y ? ?3- 20 Nüfus Büyümesi N ü fus B ü y ü me Oran ndaki bir art ş (n+d)k deki bir art ş la g ö sterilir • ? d ö ng ü hatt yukar ve solad r. (n) deki bir art ş , k ve y nin durgun durum d ü zeyini azalt r. • (n) deki bir art ş , toplam ç kt n n durgun durum b ü y ü me oran n art r r. • Artan n ü fusun bir sonucu olarak, ki ş i ba ş ç kt daki azalma bir ç ok ? geli ş mekte olan ü lkede olgu olarak g ö r ü lmektedir. (B ö l ü m 4 de tart ş lacakt r) Aksine, n ü fus b ü y ü me oran ndaki bir azalma, (n+d)k da bir • azalmayla g ö sterilir ? D ö ng ü a ş a ğ ve sa ğad r. (n) deki bir azalma, k ve y nin durgun durum d ü zeyini art r r. • (n) deki bir azalma, toplam ç kt n n durgun durum b ü y ü me oran n azalt r. •3- 21 Exojen(d ı ş sal) Teknolojik de ğ i ş meyle Büyüme Bu ana kadar teknolojinin sabit • oldu ğu varsay ld ; B ü y ü me oran ya da basitle ş tirmek • i ç in, olarak kabul edildi. Ancak uzun d ö nemli b ü y ü me teorisini a ç klamak i ç in teknolojiyi dahil etmeye gereksini vard r. ise , ü retim fonksiyonu, y = Af(k) d r. ( ş ekil. 3- 7) y ll k olarak g deki y ü zde art ş g ö sterir. Tasarruf fonksiyonu paralel ş ekilde • b ü y ü r ve zaman i ç inde y* ve k* artar. [Insert Figure 3-7 here] 0 ? ? A A A A g ? ?3- 22 Nas ı l İ çselle ş tirme ? Teknoloji parametresi birka ç yolla ü retim fonksiyonuna • girer: Teknoloji eme ği art rabilir yani emekten tasarruf eder; ya da 1. yeni teknoloji emek verimlili ğini art r r ? E ş itlik (4) haline gelir ve y* ve k* n • her ikisi de teknolojik s ü re ç oran (g) n art r r. Teknoloji t ü m fakt ö rleri art r r; ya da toplam fakt ö r • verimlili ğini g ö sterir ? Y = AF(K,N) e ş itlik (4) ve dir. • ) , ( AN K F Y ? A A k k y y ? ? ? ? ? ? ? ? ) 1 ( k k y y ? ? ? ? k k y y g ? ? ? ? ?