Genel Jeoloji Buzullar - 1 JEOLOJ İ YE G İ R İ Ş -IIB “ Buzullar ve Buzulla ş ma ” Ders-7Buzullar iki temel çevrimin parças ı d ı r. -Su döngüsü -Kayaç döngüsü Buzul- K ı talar üzerinde kar ı n birikmesi, s ı k ı ş mas ı ve rekristalizasyonu sonucu olu ş mu ş kal ı n buz kütlesidirBUZUL T İ PLER İ 1- Buzul örtüleri (K ı tasal buzullar)- karan ı n büyük bir bölümünü kapsar 2- Vadi (Alpin) buzulu – da ğ tepelerinde olu ş ur Buzul nas ı l Hareket eder? Buzullar ı n a ş a ğı do ğ ru hareket edebilmesi için yeterince kal ı n olmal ı d ı r. Ak ı ş taban ak ı ş ı ve plastik ak ı ş ş eklindedir. Taban kaymas ı - Buzul tabanda ince erimi ş bir örtü üzerinde hareket eder. Plastik ak ı ş - Buzul içsel olarak deforme olur ve plastik gibi hareket eder. VAD İ (ALP İ N) BUZULU Buzul erozyonu- Vadi buzullar ı yüzeydeki kayaçlar ı parçalara bölerek a ş ı nd ı r ı r veya alttaki kayaçlar ı abrazyona u ğ rat ı r. Vadi (Alpin) buzullar ı n ı n erozyonu sonucu olu ş turduklar ı yüzey ş ekilleri - U ş ekilli vadiler -Boynuzlar -Sirk ve sirk gölleri -Areteler -Ask ı l ı vadiler -Buzul gölleri (Tarnlar) -Tesbih gölleri Horn Ask ı l ı vadi Arete BUZUL T İ PLER İ Vadi (Alpin) buzullar ı Da ğ l ı k bölgelerde bulunur. Ba ş kesimindeki birikme merkezinden a ş a ğı ya do ğ ru akan buzullard ı r.Vadi (Alpin) buzullar ıVadi (Alpin) buzullar ıAlpin buzulla ş mas ı n ı n önemli evreleri 1.Buzulla ş mam ı ş V ş eklindeki vadiler 2. Buzulla ş ma evresi a-Boynuz b-Sirk c-Arete d-Orta morenleri 3- Buzulla ş ma sonras ı a- Ask ı l ı vadi b- Tesbih gölleri c- Horn d- Buzul teknesi BUZUL T İ PLER İ Örtü Buzullar ı Vadi Buzullar ı ndan daha büyük ölçeklidir Dünyadaki iki ana buzul örtüsü Grönland ve Antarktika buzullar ı d ı r. BUZUL ÖRTÜSÜ Genellikle k ı tasal buzul örtüsü olarak adland ı r ı l ı r. Bir veya birkaç birikme merkezinden her yöne do ğ ru hareket eder Buzul ş elfleri- K ı y ı dan denize do ğ ru yay ı lan yüzen buzul KITASAL BUZULLAR Buzul çökelleri Drift- Buzullarla ili ş kili tüm kayaçlar için kullan ı lan terim Till- Do ğ rudan do ğ ruya eriyen buzullar ı n çökeltti ğ i sedimentler. Tiller boylanma göstermez ve tabakas ı zd ı rlar. Tabakal ı drift- Buzulun erimesiyle olu ş an sular ı n çökeltti ğ i sedimentler. Tillerin olu ş turdu ğ u yüzey ş ekilleri Morenler- Buzul kenarlar ı nda olu ş an s ı rtlar Bitim (Terminal) morenleri- Buzulun bitim kesiminde tabanda olu ş an morenler Kenar moreni- Buzul kenar ı nda olu ş an moren Taban moreni- Buzul taban ı nda tilin çökelmesi sonucu olu ş an ş ekil, s ı rt ş eklinde de ğ il,yumru- yumru ş ekilli Orta moreni- İ ki buzul vadisinin birle ş ti ğ i kesimdeki moren Drumlinler- Tillden yap ı l ı ak ı nt ı ş ekilli tepe. Buzulun geldi ğ i kenar daha dik.Tabakal ı driftlerin olu ş turdu ğ u yüzey ş ekilleri:Kamlar Kamlar- Küçük dik kenarl ı tümsek veya tepe Kam deltalar ı - Sedimentlerin göle döküldü ğ ü yerde olu ş an sedimentler Kam teraslar ı - Erimi ş suyun olu ş turdu ğ u tabakal ı driftlerin vadi buzullar ı kenar ı nca çökelmesi ile olu ş ur Eskerler- Tabakal ı driftlerin olu ş turdu ğ u dalgal ı s ı rtlar. Di ğ er Buzul Tipleri Buzul ş apkas ı - Yüksek platolar ı örten buzullar A ğı z buzullar ı - Buzul örtüsünden d ı ş ar ı do ğ ru uzanan buzullar Da ğ ete ğ i (Piedmont) buzullar ı - Bir vadiden d ı ş a do ğ ru yelpaze ş eklinde yay ı lan buzullarPiedment (da ğ ete ğ i ) buzulu -Dik vadi buzulunun göreli olarak düz bir ovaya dökldü ğ ü yerde olu ş an buzuldur. -Dile benzer bir ş ekil olu ş turur.Tropik Bölgelerdeki Buzullar -Kilimanjaro -Kenya Da ğı -Yeni Gine Dünyadaki Buzullar erirse ne olur? Dünya sular ı n ı n %2 sinden biraz fazlas ı buzullarda ba ğ l ı d ı r. - Antarktika buzul örtüsü - -Dünya buzullar ı n ı n %80 ’ ini kapsar -Dünyadaki tatl ı suyun yakla ş ı k 2/3 ’ü nü kapsar -ABD ’ nin 1.5 kat ı alan ı kapsar -E ğ er erirse deniz seviyesi 60-70 m civar ı nda yükselir.