Üretim Teknikleri ve Teknolojisi Cam Üretim Teknolojileri_Part6 CAM KIRIĞI Cam üretiminde kullanılan en önemli hammaddelerden biridir. Teknolojik olarak cam kırığı ergimeye yardım eder. Bu şekilde ıskarta camlar değerlendirilmiş olur. Cam kırığının kaynakları şunlardır; 1.Yabancı cam kırığı 2. İmalat makinelerinden çıkan cam kırıkları 3. Ambar kırıkları 4. Müşteriden gelen cam kırıkları Yabancı cam kırıkları hem kompozisyonlarının farklılığı, hem de temiz olmama olasılıkları nedeniyle en arzu edilmeyen kaynaktır. Cam kırığında istenmeyen madde olarak; 1. Demir parçaları 2. Organik maddeler 3. Alüminyum parçaları sayılabilir. Bu kirliliklerin arındırılması için dışardan toplanan cam kırıkları ayıklama konveyöründen ve mıknatıslı ayırıcıdan geçirilir. Kırıcı, titreşimli elek, tambur yıkayıcı ve elle ayırma ünitesinden geçen cam kırıkları silolarda toplanır. Kırılmış ve yıkanmış cam kırığının ebadı, -20 mm ile +0.5 mm arasındadır. Hammaddelerin taşınması ve depolanması Ülkemizde cam yapımında kullanılan hammaddelerin %90’nından fazlası yerli kaynaklarda dayanmaktadır. Tonaj olarak ithal edilen miktar fazla değildir. Üretmek zorunda olmadığımız ancak bir hammadde kaynağı olan cam kırığının da bu grup içinde unutulmaması gerekir. Cam dönüşümünü yaygınlaşması ile cam üretimi için çevrime giren cam kırığı miktarı her yıl artmaktadır. Sonuç olarak bu hammaddelerin taşınması ve depolanması gerekmektedir. DEPOLAMA METODLARI Belirli bir hammaddeyi depolamak için kullanılan metot aşağıdaki kriterlerden biri yada bir kaçına uymalıdır. 1. Temel gereksinin, hammaddenin kalitesinin depolama ve taşıma süresi boyunca bozulmaması 2. Depolanması gereken malzeme miktarı 3. Zehirli maddelerde, emniyet unsurunun diğer unsurların önünde gelmesi Açık yığınlar: Kullanılan birinci temel metoddur e basit olarak üstü örülmemiş malzeme yığınlarında ibarettir. Bu metot maddenin ıslanmasının çok önemli olmadığı Durumlarda kullanılır. Genellikle düşük kaliteli kumlar, cam kırığı ve işlem için bekleyen hammadde yığınları için kullanılır. Malzeme genellikle beton zemin üstüne yığılır ve etrafında İstinat duvarı olur. Bu yöntemle büyük miktarların ucuz depolanması sağlanır. Rüzgara maruz kalan yerler bir örtü ile örtülerek muhafaza edilir. Normal olarak, cam fabrikalarında bu yolla depolanmış sadece kum ve cam kırığı yığınları görebilirsiniz. Kapalı yığınlar Maddelerin kuru olarak saklanmasının gerekli olduğu durumlarda, yığınlar basit kapalı binalarda depolanır. Zemin beton olmalı ve bina bir kamyonun ve mekanik kepçeli yükleyicinin girişine uygun genişlikte bir girişe sahip olmalıdır. Kum, cam kırığı, dolomit, feldspat ve kireç taşı genellikle hammadde bölgesinde bu şekilde depolanır. Silollar Siloların yapımı çok daha pahalıdır. Fakat düzgün, kuru, tozsuz ve geniş hacimli bir depolama yöntemidir. Depolanacak hammaddenin miktarına göre boyutları çeşitlenir. Hammaddeler içeriye, tepeden bir elevatör, konveyör, vinç ya da pnömatik bir sistemle beslenir. Hammadde dipten veya mekanik olarak yollarla kavranarak kamyonlara, tankerlere veya torbalara doldurulur Nemden kolayca etkilenen soda benzeri maddelerin depolanmasında silolara veya rutubete dayanıklı torbalara ihtiyaç vardır. Torbalar ve fıçılar Küçük ölçekli cam üreticilerinin ihtiyaçlarını karşılanması için cam kırığı hariç hammaddelerin tümü bu iki yöntemden biri kullanılarak paketlenir. Torba yapmak için plastikten kağıda kadar çeşitli malzemeler kullanılır. Dış yüzü polipropilen ve içi polietilen’den hazırlanmış tornalar rutubetten kolayca etkilenen maddeler için kullanılır. Kurşun gibi zehirli maddeler fıçılarda depolanır. Fıçılar daha az yıpranır ve toz sızdırmazlığı torbalara göre daha iyidir. ? Hammadde sahasında torbalar ve fıçılar paletler üzerine yerleştirilir ve üzeri bir örtü ile örtülür. ? Büyük ölçekli üreticiler boraks anhidrit ve sodyum sülfat gibi hammaddeleri bu ambalajlarda kabul ederler. Aynı zamanda emniyet veya yedek stoklarına da bu şekilde depolabilir. ? Yedek ve emniyet stokları için kullanılan torbalar bir ton kapasitede ve uzun ömürlü polipropilenden yapılmıştır. EMNİYET STOKLARI Normal taşıma ekipmanının ciddi olarak arızalandığı durumlarda emniyet için bulundurulur. Bugün büyük fabrikalar elavatör, konveyör gibi kritik ekipmanların yedeğini bulundurmaya yönelmiştir. Bazen uzun dönemde ekipman yedekleme işlemi, pahalı hammadde stoklarından veya üretim kesintilerinden oluşan ağır kayıpla a katlanmaktan daha ucuza gelebilir. YEDEK STOKLAR Normal depolama kapasitesinin dağıtımdaki aksamaları karşılamada yetersiz kaldığı zaman yedek stoklar bulundurulur. Genellikle bu stoklar ana depolama alanından uzakta bulunur ve dağıtımda aksaklık yaşandığında normal sisteme transfer edilir. Bu tip stoklar belirli ithal kalemleri, hafta sonunda kapalı tedarikçiden gelen malzemeler veya diğer güvenilir olmayan durumlar için yapılır. HAMMADDENİN FABRİKAYA TAŞINMASI Karayolu taşımacılığı Karayolu taşımacılığı, cam yapımında kullanılan hammaddelerin ülke içinde taşınmasının en yaygın yöntemidir. Malzemeler torbalar veya fıçılarda ise açık veya kapalı kamyonlar kullanılabilir. Malzemeler dökme halinde tedarik edildiyse ve kuru muhafaza edilmeleri gerekiyorsa kapalı veya damperli kamyonlarla taşınır. Karayolu taşımacılığı aynı zamanda ithal malzemelerin limanlardan taşınmasında da kullanılır Deniz taşımacılığı Gemiler ithal edilen malzemelerin taşınmasında kullanılan temel taşımacılık sistemidir. Alternatif yöntem mavna kullanımıdır. Ancak bu metodun kullanılması için fabrikanın bir nehir ya da kanal kenarında olması gerekir. Bu yöntemle taşınan en önemli madde kumdur. Demiryolu taşımacılığı Büyük ölçekli üreticiler için, kum ve kireç taşı gibi geniş hacimli hammaddelerin taşınmasının en pratik metodudur. Hammaddelerin kuru olarak muhafaza edilip edilmemesine, bağlı olarak açık, örtülü ya da kapalı vagonlar kullanılabilir. Fabrika vagon tabanından tahliye sistemiyle bir tren yükü birkaç saat içinde boşaltabilir. FABRİKA İÇİNDE TAŞIMA Malzemenin fabrika içinde nasıl taşındığı aşağıdaki unsurlara bağlıdır. a) Malzemenin fabrikaya geliş şekli b) Malzemenin bir defada ne kadar getirildiği c) Nerede ve nasıl depolanacağı Genel olarak malzeme miktarı veya cam üretim ölçeği ne kadar büyükse taşıma metodu o kadar mekanize olmak zorundadır. El/Forklift ile taşıma Küçük ölçekli üretimler için önemli karışım maddelerinin çoğu ve büyük ölçekli üretimlerde küçük karışım maddeleri torbalar veya fıçılar içinde paletler üzerinde taşınır. Paletlerin taşınması tekerlekli yük arabaları veya frokliftlerle yapılır. Pnömatik Boşaltma Yüksek basınçlı hava kullanarak kısa mesafelerde malzeme taşımanın çok etkili bir yöntemidir. Malzeme yukarı doğru dikey bir boru içinde taşınır. Bu amaçla gerekli olan kompresörler ya tesiste ya da taşıma araçlarının üzerinde bulunur. Soda, kireç taşı, dolomit, Feldspat gibi maddeler silolara bu yolla boşaltılabilir. Konveyör/Elevatör Yüksek tonajlı fabrikalarda, dağıtım noktasından depolamaya kadar hammaddelerin çoğunun taşınmasında konveyör veya elevatör kullanılır. Bunların dizaynı ve kuruluşu fabrikadan fabrikaya değişir ancak sistem kovalı elevatör, bantlı, titreşimli veya vidalı konveyörlerin bir kombinasyonudur. Dizanynın önemli önemli özelliği, hammaddelerin birbirine kazara veya diğer nedenlerle karışmalarını engelleyecek şekilde dizayn edilmeleridir