Kimya Teknolojisi Çevre Koruma 7 DYA 114 Çevre Koruma BÜRO YÖNET İM İ ve YÖNET İC İ AS İSTANLI ĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABA Ş 7.Hafta: Risk ve Risk AnaliziR İSK ve R İSK ANAL İZ İRisk Belirli bir tehlikeli olayın meydana gelme olasılı ğı ile bu olayın sonuçlarının ortaya çıkardı ğı zarar, hasar veya yaralanmanın şiddetinin bile şimini, ifade eder. Risk Değerlendirmesi Gereken Durumlar İşyerinde, daha önce hiç risk de ğerlendirmesi yapılmamı ş olması ve çalı şanların sa ğlık ve güvenli ğini etkileyebilecek a şa ğıda belirtilen önemli de ği şikliklerin olması durumunda, risk de ğerlendirmesi yapılması gereklidir: a) Yeni bir makine veya ekipman alınması, b) Yeni tekniklerin geli ştirilmesi, c) İş organizasyonunda veya i ş akı şında de ği şiklikler yapılması, d) Yeni hammadde ve/veya yarı mamul maddelerin üretim sürecine girmesi, e) Yeni bir mevzuatın yürürlü ğe girmesi veya mevcut mevzuatta de ği şiklik yapılması, f) İş kazası veya meslek hastalı ğı meydana gelmesi, g) İş kazası veya meslek hastalı ğı ile sonuçlanmasa bile yangın, parlama veya patlama gibi i şyerindeki i ş sa ğlı ğı ve güvenli ğini ciddi şekilde etkileyen olayların ortaya çıkması. Risk Değerlendirmesi Süreçleri Risk de ğerlendirmesi, a şa ğıdaki sıralamada yer alan a şamaların yerine getirilmesi yoluyla gerçekle ştirilir: a) Planlama Risk de ğerlendirmesi çalı şmaları, mevcut mevzuat ve i şyeri ko şulları çerçevesinde planlanır. b) İşyerinde Yürütülen Çalı şmaların Sınıflandırılması İşyerinde yürütülmekte olan veya yürütülecek olan faaliyetler özelliklerine göre sınıflandırmaya tabi tutulur. Sınıflandırmada, sürekli olmamakla birlikte periyodik olarak veya de ği şen aralıklarla yürütülen bakım ve onarım gibi faaliyetler de dikkate alınır. Sınıflandırmada, i şyerinin içinde ve dı şında yürütülen i şler, üretim veya hizmet sürecinin a şamaları, planlanmı ş veya ani faaliyetler, çalı şanların görev tanımları gibi unsurlardan da yararlanılabilir. c) Bilgi ve Veri Toplama Bilgi ve veri toplamada, i şyerinde yürütülen i şler, bu i şlerin süresi ve sıklı ğı, i şin yürütüldüğüy e r , i şin kim veya kimler tarafından yürütüldü ğü, yürütülen i şten etkilenebilecek olanlar, alınmı ş olan e ğitimler, i şin yürütümü için ön izin gerekip gerekmedi ği, i şin yürütümü sırasında kullanılacak makina ve ekipman, bu makina ve ekipmanların kullanım talimatları, kaldırılacak veya ta şınacak malzemelerle bunların özellikleri, kullanılan kimyasallar ve özellikleri, mevcut korunma önlemleri, daha önce meydana gelmi ş olan kaza veya meslek hastalıkları gibi unsurlar dikkate alınır.d) Tehlikelerin Tanımlanması • Tehlikelerin tanımlanması, a şa ğıda belirtilen tehlike veya kaynaklarının bulunup bulunmadı ğı, tehlike varsa bundan kimlerin ve ne şekilde etkilenebilece ği dikkate alınarak yapılır. • Kayma, takılma ve benzeri nedenlerle dü şme, • Yüksekten dü şme, • Cisimlerin dü şmesi, • Gürültü ve titre şim, • Uygun olmayan duru ş ve çalı şma şekilleri, • Radyasyon ve ultraviyole ı şınlar, • Seyyar el aletlerinin kullanımı, • Sabit makine ve tezgahların kullanımı, • Hareketli eri şim ekipmanları (Merdivenler, platformlar), • Mekanik kaldırma araçları, • Ürünler, emisyonlar ve atıklar, • Yangın, parlama ve patlama, • Elle ta şıma i şleri, • Elektrik ve elektrikli aletler ile çalı şma •B a s ınçlı kaplar, •A y d ınlatma, •E k r a n l ı araçlarla çalı şma, • Termal konfor ko şulları (Sıcaklık, nem, havalandırma), • Kimyasal faktörler (Toksik gaz ve buharlar, organik solventler ve tozlar), • Biyolojik Ajanlar (Mikroorganizmalar, bakteriler, virüsler), •R u t i n ç a l ı şma, • İşyeri yerle şim planı, • İş stresi, • Kapalı yerlerde çalı şma, •Y a l n ız çalı şma, • Motorlu araçların kullanımı, ta şımacılık ve yollar, • Su üzerinde veya yakınında çalı şma, • Şiddet, hakaret veya tacize maruz kalma, • İstenmeyen insan davranı şları (Dikkatsizlik, yorgunluk, aldırmazlık, anlama güçlü ğü, öfke, kavga etmek), • İşyeri ko şullarına göre di ğer tehlike kaynakları. •A t e şli ve yanıcı ortamda çalı şmaRisk Analizi ve Risk De ğerlendirmesi • e) Risk analizi ile (d) bendinde belirlenen tehlikelerin verebilece ği zarar, hasar veya yaralanmanın şiddeti ve bu zarar, hasar veya yaralanmanın ortaya çıkma olasılı ğı belirlenir. Risk analizinde, tehlikeye maruz kalan ki şi sayısı, tehlikeye maruziyet süresi, ki şisel koruyucuların sa ğladı ğı korunma ve güvensiz davranı şlar gibi unsurlar dikkate alınır. •f ) R i s k d e ğerlendirmesinde, (e) bendinde belirlenen risklerin a ğırlık oranları hesaplanarak derecelendirme yapılır ve önlem alınmasının gerekli olup olmadı ğına karar verilir. g) Önlemlerin Belirlenmesi • İş sa ğlı ğı ve güvenli ği yönetmeli ğinin 6 ncı maddesinin (b) bendinde belirlenen genel yakla şım çerçevesinde, ilgili mevzuat ve i şyeri ko şulları dikkate alınarak alınması gerekli önlemlere karar verilir. • İşyerindeki riskleri kontrol altına alma yöntemleri, önceli ğin derecesine göre ve en öncelikli olandan daha az öncelikli olana do ğru sıralanmak üzere a şa ğıdaki gibi olmalıdır: • Riskleri kayna ğında yok etmeye çalı şmak, • Tehlikeli olanı, daha az tehlikeli olanla de ği ştirmek, • Toplu koruma önlemlerini, ki şisel korunma önlemlerine tercih etmek, • Mühendislik önlemlerini uygulamak, • Ergonomik yakla şımlardan yararlanmak. h) Risk De ğerlendirme Raporu Hazırlanması • Risk de ğerlendirme raporunda, a şa ğıdaki hususlar yer almalıdır: •Y a p ılan i şin tanımlanması, • Mevcut riskler, • Risklerden etkilenen çalı şanların listesi, • Zarar, hasar veya yaralanmanın şiddeti, • Zarar, hasar veya yaralanmanının meydana gelme olasılı ğı, • Risk de ğerlendirmesinin sonuçları (Risk düzeyleri), •A l ınması gerekli kontrol önlemleri. • Risk de ğerlendirme raporunda, risk de ğerlendirmesini yapan ki şilerin ad, soyad ve imzaları ile risk de ğerlendirmesinin yapıldı ğı tarih belirtilir. • İşveren tarafından, risk de ğerlendirmesi bulgularının kaydedilmesinde kullanılacak ve risk de ğerlendirme raporuna temel olacak bilgileri içeren örnek risk de ğerlendirme formu bu tebli ğ ekinde verilmi ştir.ı) Denetim, İzleme ve Gözden Geçirme • İşyerinde gerçekle ştirilen risk yönetiminin tüm a şamaları ve uygulanması düzenli olarak denetlenir, izlenir ve aksayan yönler yeniden gözden geçirilir.