Genel Jeoloji Depremler GENEL JEOLOJ İ “DEPREMLER”Depremler, volkanlar, heyelanlar, akarsular n ta ş d ğ malzemeler, erozyon, ya ğ mur, sel gibi do ğ al olaylar d ü nyam z n hareketli oldu ğ unu a ç k bir şekilde bize ispat etmektedir. Bu hareketler i ç ve d ş dinamikler taraf ndan y ö nlendirilirler D ş dinamiklerin enerji kayna ğ g ü ne ş, i ç dinamiklerin enerji kayna ğ ise radyoaktif par ç alanmad r. D ü nyam z n d ş n bir zarf gibi saran ATMOSFER ve su k ü tlesini olu şturan H İ DROSFER’ in olduk ç a h zl olan hareketlerini g ü nl ü k hayat m zda izleyebiliyoruz. KATI ARZ (YER) ’ n deprem ve volkanlar d ş ndaki hareketleri ise ç ok yava ş oldu ğ u i ç in farkedilememektedir.G ü n ü m ü zde uydular ve GPS cihazlar yard m ile d ü nya ü zerinde bir noktan n yer de ğ i şimini milimitre mertebesinde hassasiyetle ö l çü lebilmektedir. Bu ö l çü mler d ü nyan n baz kesimlerinin senede santimetre mertebesinde hareket etti ğ ini g ö stermektedir.D ü nyam z adeta bir so ğ an gibi i ç i ç e zarflardan olu şur. Bu zarflar farkl fiziksel ve kimyasal ö zelliklere sahiptir.D ü nyan n kat olan en ü st katman elastik haldeki L İ TOSFER dir. Daha altta ise plastik haldeki ASTENOSFER vard r. KONVEKS İ YON AKIMLARI Yerin derinliklerinde radyoaktif bozunma ile ortaya ç kan enerji konveksiyon ak mlar ile yava ş bir şekilde yukar ya ta ş n r. Bunun sonucunda Astenosfer yava ş bir şekilde hareket eder. Bu hareket Astenosfer ü zerinde y ü zmekte olan litosferi hareket ettirir.L İ TOSFER konveksiyon hareketleri nedeniyle ASTENOSFER ü zerinde farkl y ö nlerde hareket eden par ç alardan (LEVHA) olu şurKONVEKS İ YON LEVHALARI HAREKET ETT İ R İ R Levhalar konveksiyon ak mlar n n etkisi ile birbirlerine yakla ş r, uzakla ş r ya da birbirlerine g ö re yanal olarak kayarlar.D Ü NYAMIZIN BA Ş LICA LEVHALARID Ü NYAMIZIN Ç EHRES İ S Ü REKL İ DE Ğİ Ş MEKTED İ R. 170 M İ LYON YIL Ö NCE D Ü NYAMIZDAK İ KITALAR A Ş A Ğ IDAK İ HAR İ TADAK İ G İ B İ İ D İD Ü NYADAK İ MEVCUT LEVHA SINIRLARI HAREKETL İ B Ö LGELERD İ R BURALARDA DEPREMLER ve VOLKANLAR VARDIRDEPREM NED İ R ?DEPREM, D Ü NYAMIZIN L İ TOSFER İ N İ N HAREKETLER İ ESNASINDA A Ç I Ğ A Ç IKAN B İ R ENERJ İ BO Ş ALMASIDIR. D Ü NYADAK İ B Ü Y Ü K DEPREM KU Ş AKLARI LEVHA SINIRLARINDA BULUNURDEPREM Faylar • Dalma-Batma zonlar • Volkanlar • Heyelanlar • Çö kmeler • A ş r y ü klemeler • Yeralt patlatmalar • At k su depolar nedeniyle geli şir. •Olu ş umlar na G ö re Depremler 1) Çö k ü nt ü Depremleri: Yer alt ndaki ma ğ aralar n veya maden ocaklar n n çö kmesi ile olu şan depremlerdir. 2)Volkanik Depremler : Volkanizma olay sonucunda etkili olan depremlerdir. 3)Tektonik Depremler: K ta ve da ğ olu şumu hareketleri s ras nda yer kabu ğ unda meydana gelen s k şma ve k r lmalar s ras nda olur. En fazla g ö r ü len deprem ç e şididir. Etki alan ç ok geni ştir.   DER İ NL İ KLER İ NE G Ö RE 1- S ğ Depremler : 0- 70 km 2- Orta Derinlikte Depremler : 70 – 300 km 3- Derin Odakl Depremler : 300 – 700 km UZAKLIKLARINA G Ö RE 1- Yerel Deprem : 100 km’den daha az 2- Yak n Deprem : 100 km – 1000 km aras 3- B ö lgesel Deprem : 1000 km – 5000 km aras 4- Uzak Deprem : 5000 km’den daha ç ok B Ü Y Ü KL Ü KLER İ NE G Ö RE 1- Ç ok B ü y ü k Depremler : M > 8.0 2- B ü y ü k Depremler : 7.0 < M < 8.0 3- Orta B ü y ü kl ü kte Depremler : 5.0 < M < 7.0 4- K üçü k Depremler : 3.0 < M < 5.0 5- Mikro Depremler : 1.0 < M < 3.0 6- Ultra Mikro – Depremler : M < 1.0 DEPREM GENELL İ KLE YERKABU Ğ UNDAK İ FAY ADI VER İ LEN KIRIK ZONLARI BOYUNCA OLU Ş UR. FAY , D Ü NYANIN EN Ü ST KATMANI OLAN KABUK İ Ç ER İ S İ NDE GEL İ Ş EN B İ R KIRIK D Ü ZLEM İ D İ R. FAYLAR İ K İ YANLARINDAK İ KAYALARIN B İ RB İ R İ NE G Ö RE HAREKET ETMES İ N İ SA Ğ LARLAR . FAYLAR Ç E Ş İ TL İ NEDENLERLE GEL İ Ş İ RKAYALAR LEVHA HAREKETLER İ N İ N B İ R SONUCU OLARAK DEFORMASYONA U Ğ RARLAR. DEFORMASYON KAYANIN KALDIRAMAYACA Ğ I KADAR FAZLA İ SE KAYALAR KIRILIRLAR, BU DA FAY OLU Ş TURUR FAYLAR YERKABU Ğ UNDA 15-20 km DER İ NL İĞ E KADAR UZANAB İ L İ RLERBir fay n olu ş umundan ö nce b ö lgede bir gerilme geli ş ir, b ö lge deforme olur. Gerilme kayalar n kald ramayaca ğ seviyeye gelince kayalar k r l r. Merkez ü ss ü Odak K r lan fay ü zerinde o zamana kadar biriken enerji bo şal r. Deprem ger ç ekle şir. Bloklar duruluncaya kadar art ç depremler olu şur. Bunlar daima ana şoktan k üçü kt ü r.At m miktar B ö lgenin k r lmas ile ve fay n iki taraf birbirine g ö re belli bir miktar at l r. 17 A ğ ustos depreminde bu at m 5 metreye yak nd r.Deprem an nda bloklar n ani olarak kaymas ile deprem dalgalar ü retilir ve bunlar kayalar i ç erisinde odaktan ç evreye do ğ ru yay l rlar.Deprem dalgalar Cisim dalgalar • Y ü zey dalgalar •P DALGALARI (BOYUNA DALGALAR) En h zl dalgalard r. Y k ma yola ç mazlar. Deprem kay t istasyonlar na ilk gelen dalgalard r.S DALGALARI ( EN İ NE DALGALAR) P dalgalar ndan daha yava ş hareket ederler. Depremlerde hasar yaparlar.P ve S dalgalar yeryuvar n n i ç erisinden ge ç erek sismogramlara ula ş rlar. Ayn t ü rde yay l m g ö steren ve d ü nyan n y ü zeyi boyunca yay lan deprem dalgalar na da y ü zey dalgalar denir. Depremlerde esas hasar yapan bu t ü r dalgalard r.DEPREM DALGALARI S İ SMOGRAMLARLA KAYDED İ L İ RP ve S DALGALARI ARASINDAK İ ZAMAN FARKI DEPREM İ N MERKEZ Ü SS Ü N Ü BULMAKTA KULLANILIRP dalgalar S dalgalar ndan iki misli h zla hareket ederler. B ö ylece odaktan uzakla ş t k ç a iki dalgan n var ş s ü resi artar. P ve S dalgalar n n var ş zaman aras ndaki fark dikkate al narak üç sismograf istasyonu sayesinde depremin merkez ü ss ü saptanabilir.MAKS İ MUM DEPREM Fay boyu • Fay alan • At m/yerde ğ i ştirme miktar • Kayma h z •DEPREMLER YERKABU Ğ UNDAK İ GER İ L İ M BO Ş ALMALARIDIR.KUZEY ANADOLU FAYI Ü ZER İ NDE 1939 DA BA Ş LAYAN ve BATIYA G ÖÇ EN B İ R DEPREMLER D İ Z İ S İ OLU Ş MAKTADIRT Ü RK İ YEN İ N DEPREMSELL İ Ğ İT Ü RK İ YE TEKTON İ K A Ç IDAN D Ü NYANIN EN AKT İ F B Ö LGELER İ NDEN B İ R İ D İ R1963-1988 DEPREM ODAKLARININ DA Ğ ILIMIT Ü RK İ YE B İ R DEPREM Ü LKES İ D İ R Kuzey Anadolu Fay • Do ğ u Anadolu Fay • Ege Graben sistemi • Do ğ u Anadolu s k şma b ö lgesi • Karadeniz s k şma b ö lgesi • Ö l ü Deniz Fay •17 A Ğ USTOS İ ZM İ T-ADAPAZARI DEPREM İ , Mw=7.4                                                                                                                                     DEPREM B Ö LGELER İ HAR İ TASIDeprem S ras nda Unutmay n!.. Deprem s ras nda her şey ç ok h zl geli şti ğ inden, d üşü nme s ü reniz ç ok k sa. Ö nce bir g ü r ü lt ü duyulur; ard ndan sars nt ba şlar. Esas y k c sars nt birka ç saniye sonra gelir. Ç o ğ unlukla yaln zca birka ç ad m at labilir. En h zl bi ç imde g ü venli bir yere ula ş p, en g ü venli pozisyonu almak gerekir. Ba ş n z n ense k sm ö ncelikle koruman z gereken b ö lgedir.   ÇÖ MELME OYUNU   G Ü VENL İ B İ R YER BUL VE ÇÖ MEL BA Ş INI KORU SA Ğ LAM B İ R YERE TUTUN B İ RKA Ç KEZ DER İ N SOLUK AL VE VER; SAK İ NLE Ş SARSINTI B İ TENE DE Ğ İ N KIPIRDAMADAN YER İ NDE KAL Bu a şamalar evde bir oyun gibi yineleyerek h z n z art rabilirsiniz. Bu oyuna  b ü y ü klerinizin de kat lmas n ö neririz. Biri, hi ç beklenmedik bir zamanda "Deprem!" diye ba ğ r r.  Bunu duyar duymaz herkes en yak n ndaki, en g ü venli yere, en h zl bi ç imde gider.  Herkesin gitti ğ i yerin ne kadar g ü venli oldu ğ u tart ş l r. En az g ü venli yere giden ve en yava ş olanlar oyunu kaybeder.  Bu oyunda o ki şilere ceza verip vermemek size kalm ş. Evimizde... Genellikle!.. Apartmanlar n d ş duvarlar tehlikelidir, i ç duvarlara yak n durmaya ç al ş n. Koridorlar ç o ğ unlukla i ç duvarlarla ç evrelendiklerinden daha g ü venlidir.  Sars nt s ras nda ba ş n za d üş ecek cisimlerin (duvardaki tablolar n, s ü s e şyalar n n, kitap raflar n n … ) oldu ğ u yerler tehlikelidir.  Devrilebilecek mobilyalar tehlikelidir.  Pencere kenarlar , hem d ş duvar olduklar ndan hem de camlar k r labilece ğ inden tehlikelidir.Nereye Gidece ğ im... Sars nt bitince bulundu ğ unuz yeri terk etmeden ö nce ç evreden gelen sesleri dinleyin.  Yetkililer size ne yapman z gerekti ğ ini anons ediyorsa onlar dinleyin. E ğ er b ö yle bir duyuru yoksa sars nt n n bitti ğ inden emin olunca a ç k bir alana gidebilirsiniz. Evinizi terk etmek her zaman g ü venli olmayabilirDepremle Ya ş amak DERS B İ TT İ !