Saha Raporu Dereköy ve Civarının Temel Jeolojisi 1 1. GİRİŞ Ankara’nın güney batısında bulunan Haymana ilçesine ait Dereköy ve civarında yapılan jeolojik incelemede, bölgenin temel jeolojisini içeren birimlerin stratigrafisi, kaya türü özellikleri ve bu birimlerin birbiriyle olan ilişkileri anlatılacaktır. Ayrıca bölgeyle ilgili jeolojik kesit ekte verilecektir. 2. DEREKÖY ve CİVARININ TEMEL JEOLOJİSİ 2.1 Çalışma Alanın Tanıtılması Şekil 1 Dereköy’ün bulduru haritası. Çalışma alanı, Ankara’nın yaklaşık 55-60 km güney batısında Dereköy ve civarıdır. Yaklaşık 3 km²’lik bir alanı kapsamaktadır. Bölgenin bulduru haritası Şekil 1’de verilmiştir. 2 2.2 Stratigrafi 2.2.1 Giriş Dereköy ve civarı jeolojik yaş ve litoloji bakımından incelenmiştir. İnceleme yapılan bölgede en altta yerleşim yaşı Turoniyen-Kampaniyen olan ofilyolitik melanj birimi, onun üzerinde Eosen konglomera-kumtaşı-marn ardalanması, onu üzerine melanja keserek yüzeye çıkmış Miyosen andezitler ve en üste Pliyokuvaterner alüvyon çökelleri bulunmaktadır. Bu birimler arası jeolojik sınırların çizilmesi ve jeolojik haritaya işlenmesi amaç edinilmiştir 2.2.2 Ofiyolitik Melanj Neo Tetis Okyanusu’nun kapanması sırasında dalma batma zonunda okyanussal kabuk birçok kayaç birimini tıraşlayarak bu melanj oluşmuştur . Oluşum yaşı Triyas-Kratese yerleşim yaşı ise Turoniyen-Kampaniyen olan bu birimde matriks içerisinde radyolarit, gabro, serpantin, yastık ve kireçtaşı blokları bulunmaktadır. Taze rengi gri-beyaz, bozunma rengi açık sarı-kirli beyazdır. Tabaka kalınlıkları 7-10 cm arasında değişmekle beraber ölçülen konumları: K15B/12GD dur. Melanjın oluşumu sırasında çok yoğun bir sıkışma sonucunda kireçtaşlarını yüzeyinde stilolitler oluşmuştur. Yüzeyde oluşan çatlakların meteorik sular tarafından getirilen breşik malzemenin ikincil diyajenezi sonucu sparitler oluşmuştur. Ayrıca bu birimle konglomera-kumtaşı-marn ardalanması arsında bir ters fay gözlenmektedir. İlk gözlemlerde bu olay bir bindirme olarak belirlense de, eğim açısının 35º ‘den fazla olması bu tektonik olayın ters fay olduğunu anlatmaktadır. 2.2.3 Volkanik Birimler İki aşamalı soğumayla oluşan andezitin içerisinde irili ufaklı altıgen öz şekilli biyotitler, çubuksu hornblendler, kuvars ve feldspat mineralleri bulunmaktadır. Birimin yaşı Miyosendir. Bu birim ofiyolitik melanj birimine sokulum yapmıştır aralarındaki dokanak türü magmatik dokanaktır. 3 Ayrıca melanjın içinde asitle tepki veren ve dış görünüşü nedeniyle kireçtaşına benzeyen bir birim gözlenmektedir. Ancak dokusu incelendiğinde serpantin olduğu anlaşılmaktadır. Bu serpantin bloklarının asitle tepkime vermesinin sebebi ultramafik kayaçların içinde bulunan Ca’nın havadaki CO 2 ile reaksiyona girmesidir. Melanj içinde gözlenen bir başka birim yastık lavlardır. Bu lavların yüksek basınçta yani yüksek derinlikte oluşmaları sebebiyle içinde gaz boşlukları yoktur. Yine bu yastık lavlarda gözlenen kalsit dolguları sebebiyle oluşma ortamının CCD seviyesinin üzerinde olduğu düşünülmektedir. 2.2.4 Konglomera-Kumtaşı-Marn Ardalanması Kaba taneli malzemelerden meydana gelen polijenetik konglomera biriminden, ince taneli siltli-karbonatlı birimlere doğru bir geçiş gözlenmektedir. Polijenik konglomera birimindeki bağlayıcı madde matrikstir ve bu birimin bozunma rengi sarı- yeşilimsidir. Bu birim çok altere olmuştur. Bu birimin geçirdiği tektonik süreçler sonucunda kumtaşı tabakaları kıvrılarak devrik senklinaller oluşturmuştur. Kumtaşları içerisinde iz fosiller gözlenmektedir. Ayrıca Mercan, Gastropoda ve Nümmilites fosillerine de rastlanılmaktadır. 2.2.5 Alüvyon Nehirlerden çökelen alüvyonlardan oluşan birim, bölgede güncel sedimanları oluşturmaktadır. 3. SONUÇ Yapılan arazi çalışması sonucunda bölgenin temel jeolojisini içeren birimlerin stratigrafisi, kaya türü özellikleri ve bu birimlerin birbiriyle olan ilişkileri belirlenmiştir. Ancak hava şartlarının kötü olması nedeniyle haritada sınırların bir kısmı işlenememiştir. 4 4. EK Şekil 2 Bölgeyle ilgili jeolojik kesit