1 - Anatomi Deri ve Eklentileri Ö ğr.G ö r.Dr.Mehtap N İ SAR İ Anatomi ABDDER İ : CUT I S A ğ rl ğ : iskelet kaslar n n % 8 i kadar Y ü zeyi : 1.2-2.2 m 2 aras nda de ği ş ir. Kal nl ğ : 1.5-4.0 mm aras nda de ği ş ir. Da ğ l m : %9 ’ u ba ş ta, %9 ’ u ü st ekstremite, %18 ’ i alt extremite, %18 ’ i g ö ğü s ve kar n ö n duvar , %18 ’ i g ö ğü s ve kar n arka duvar nda %1 genital b ö lgedeYAPISI: Ö zellikleri ve embriyolojik k ö kenleri farkl olan iki tabakadan olu ş mu ş tur. Ü stte epidermis , altta dermis (Corium). Epidermis ve bunun eklentileri olan k l, t rnak, ya ğ ve ter bezleri ekdodermal kaynakl d r. Dermis ise mezodermal kaynakl d r. Dermisin alt nda fascia superficialis bulunur. Bu tabakaya tela subcutenea veya hypodermis de denir . dermis epidermis hypodermisEP İ DERM İ S: E kdoderm k ö kenli o lan epidermis, ç ok katl yass epitel h ü crelerinden yap lm ş t r. Epidermisde damar bulunmaz beslenmesi ve metabolik de ği ş imi diff ü zyon ile olur. Epidermis y ü zeyinde g ö r ü len oluklara sulci cutis , bu oluklar aras nda g ö r ü len kabart lara ise cristae cutis denir. Crista cutisler ö zellikle el ayas ve ayak taban nda belirgindirler. Ki ş iye ö zg ü ş ekiller olu ş tururlar. Parmak u ç lar ndaki crista cutislerin dizilimi her ş ah sta farkl d r. Bu yap lara toruli tactiles denir. Bunlar bir nesneyi kavramada, y ü r ü rken yeri kavramada ve ayr ca kriminolojide ö nemlidir. toruli tactilesEpidermisin keratinize h ü crelerden olu ş an y ü zeyel kat na stratum corneum , do ğurgan olan derin kat na ise (stratum corneum ’ un alt nda kalan 4 tabaka) stratum germinativum denir . Stratum germinativumEpidermisin yap s : Epidermis y ü zeyden, derine do ğru 5 tabakadan olu ş ur. 1: stratum corneum, 2: stratum lucidum, 3: stratum granulosum, 4: stratum spinosum , 5: stratum basale STRATUM CORNEUM: Epidermisin y ü zeyini olu ş turan keratinize tabakad r. Cans z olan bu yap keratin i ç eren h ü cre art klar d r. Y ü zeyde kiler zamanla d ö k ü l ü rler. K al nl ğ : 30-330 mikron aras nda de ği ş ir. D ş ortamla temas halinde olan b ö lgeler travmaya maruz kald ğ ndan fazla keratinize doku biriktirir. Ö r. el ayas ve ayak taban . Travmaya maruz kalmayan b ö lgelerde ise olduk ç a incedir.STRATUM LUC I DUM: İ nce bir tabakad r. H ü creleri elaidin i ç erir . H ü cre s n rlar pek belirgin de ğildir. STRATUM GRANULOSUM: Keratohyalin i ç eren bu tabakan n h ü creleri deri y ü zeyine parelel olarak 2 veya 3 kat olu ş turur. Keratohyalin bu tabakan n y ü zeyinde keratine d ö n üşü r. C = stratum corneum L = stratum lucidum G = stratum granulosum S = stratum spinosum B = stratum basale STRATUM SP İ NOSUM: Bu tabakada ç ok katl poligonal h ü creler bulunur. Y ü zeyel katlara do ğru yass la ş rlar. Bu h ü creler stoplazmik k ö pr ü lerle birbirine ba ğlanm ş t r. Bu sitoplazmik k ö pr ü ler vas tas yla bir h ü creden di ğerine tonofibril denilen iplikler uzan r. T onofibriller stratum basaleden ba ş lar. Ö nce deri y ü zeyine dik olarak uzan r. Stratum lucidum ’ a gelince y ö n de ği ş tirerek yatay pozisyona gelir. Deri y ü zeyine yap lan bas n ç la tonofibrillerin bu kavisli pozisyonu a ç larak d ü zelir ve oblik bir pozisyon al r. Bu durumdan dolay birim alana yap lan bas n ç daha fazla alana da ğ l r. P armak u ç lar ndaki tonofibrillerin durumu farkl d r. Derinden gelen tonofibriller y ö n de ği ş tirmeksizin crista cutislere kadar gelir ve bunlar n konveksli ğine uyacak ş ekilde k vr larak tekrar geldi ği y ö nde derine dalar. Bu da parmak u ç lar n n daha hassas olmas n sa ğlar. Ayr ca parmak u ç lar nda Meissner korp ü sk ü lleri de fazlad r .STRATUM BASALE: E n derin tabaka olu p s ilindirik h ü crelerden yap lm ş t r. H ü crelerin derin y ü zlerinde di ş ş eklinde ç k nt lar bulunur. Bu ç k nt lar dermis ’ deki benzer ç ukurlara girer. H ü creler i mitoz yoluyla ç o ğal r. Y eni h ü creler eskilerini y ü zeye do ğru iterler. Stratum corneuma geldiklerinde ç ekirdeklerini kaybederler ve ortalar nda bir bo ş luk olu ş ur ve ö l ü rler. Bo ş lu ğun etraf nda keratin olu ş ur ve h ü crede d ş tan bir zarla sar l r. S ertle ş en h ü creler v ü cudun korunmas na yard mc olurlar. Stratum basale ’ deki bir h ü crenin en y ü zeyel tabakaya gelmesi yakla ş k 30 g ü nde olur.DER İ N İ N RENG İ : Derinin rengini epidermiste bulunan pigmentler (melanin) verir. A ç k tenli rklarda pigment sadece stratum basale ’ de bulunur. Koyu tenli rklarda ise stratum spi n osum ’ a kadar olan b ö l ü mde bulunur. Zencilerde ise dermis tabakas ndaki ba ğ dokusunda da pigment h ü creleri bulunur. Baz v ü cut b ö lgelerinde daha fazla pigment bulunur. Ö r: Meme ba ş , d ş genital organlar v.s. Hamilelik d ö neminde hormonlar n etkisi ile pigment artar.Melanom deri kanserlerinden biridir. Melanom, deriye rengini veren melanosit dedi ğimiz pigment h ü crelerinin kanseridir. Melanom, melanositler a ş r miktarda art p, ç evre dokuya sald rmaya ba ş lay nca geli ş ir. Bu hastal ktan korunmak i ç in g ü ne ş ş ğ na a ş r maruz kalmamak gerekir ö zellikle ç ocuk ve bebeklerde. G ü ne ş in Kronik Etkileri Malin MelanomT ü m melanositlerin, genetik olarak ayarlanm ş • dejenerasyonu ve ortadan kaybolmas vitiligo ad verilen depigmentasyon bozuklu ğu ile sonu ç lan r.SORU: Beyaz rka ait insanlarda deriye rengini veren pigment (melanin) hangi tabakada bulunur? CEVAP: Stratum basale CEVAP: Stratum basaleDERM İ S (COR I UM): Men ş eini mezodermden alan dermis, kollagen ve elastik lifler ile bunlar aras ndaki ya ğ ve ba ğ dokusu h ü crelerinden ibarettir. Sa ğlam ve elastik bir yap ya sahiptir. K al nl ğ v ü cudun de ği ş ik b ö lgelerinde farkl d r. El ayas ve ayak taban nda kal nd r. S rt b ö lgesinde kar n b ö lgesinden daha kal nd r. G ö z kapaklar scrotum, penis ve labia majora derisinde de olduk ç a incedir.Scrotum, penis,labia majora ve meme ba ş derisinin dermis tabakas ve tela subcutenea tabakas i ç erisinde d ü z kas lifleri bulunur . K l dibi kaslar n n (m. errector pilorum) bir ucu epidermise, di ğer ucu ise k l follik ü l ü ne tutunur. Bu nedenle kontraksiyon yapt ğ nda k l dikle ş tirirler. m. erector pilorumDermis, stratum papillare ve stratum reticulare olmak ü zere iki tabakaya ayr l r.STRATUM PAP I LLARE: Dermisin ü st tabakas d r. Bir lupla inceldi ğinde bir ç ok ç k nt g ö r ü l ü r. Papilla ad verilen bu ç k nt lar epidermisin alt y ü zeyindeki ç ukurlara girerler. Bu ç k nt lar i ç erisinde sensitif sinir sonlanmalar ve damarlar bulunur. Y ü z derisinde papillar az say da ve gruplar halinde bulunur. Kulak zar , scrotum ve koltuk alt derisinde ise papilla bulunmaz. epidermis dermis stratum papillare hypodermis m . e r e c t o r p i l o r u mHer bir papillada en az bir tane kapiller damar bulunur. Arteriel ven ö z kapillerler birbirleriyle anastomos yapar. Papillalar i ç inde Meissner cisimcikleri bulunur ve say lar ç e ş itli b ö lgelerde farkl d r. Parmak u ç lar gibi crista cutis ’ lerin belirli ş ekiller olu ş turdu ğu b ö l ü mlerde papillalar, cristalar n ş ekline uygun dizilim g ö sterirler. Her bir crista cutis ’ in alt nda iki s ra papilla bulunur. Bunlar n aras nda ise ter bezlerinin kanallar a ç larak crista cutislerin en ç k nt l k s mlar na a ç l rlar. Sulci cutislerin alt na denk gelen k s mlarda dermiste papilla bulunmaz. En hassas olan parmak u ç lar nda 1-2 mm. crita cutisin alt nda yakla ş k 180 papilla bulunur. Bunlar n 50 sinde Meissner korp ü sk ü l ü bulunur.STRATUM RET I CULARE: Dermisin alt tabakas d r. Fibro elastik liflerden ve ba ğ dokusu bantlar ndan olu ş ur. V ü cudun baz b ö lgelerinde sar elastik liflerde i ç erir.C İ LT YA Ş LANMASI Dermiste ya ş a ba ğl olarak histolojik ve • biyokimyasal de ği ş imler olur. Bu komponentlerden biri de ba ğ doku dejenerasyonudur Fotoya ş lanma s ü reci ile elastik liflerde ö nce say ca • ç o ğalma ve kal nla ş ma olur. Mikrofibriler komponentteki de ği ş im derinin gev ş ek bir hale gelmesine yol a ç p k r ş mas ve sarkmas n kolayla ş t r r.Fotoya ş lanmaİ nce k r ş kl klar ve derin k r ş kl klar. K r ş kl klarSolar (Senil) Lentigo=Ya ş lanma lekeleriDeri kanserlerinin %90 ’ g ü ne ş e maruz kalan b ö lgelerde olu ş maktad r.TELA SUBCUTANEA: D eri ile fascia profundus aras nda bulunur. Dermis ile aralar nda kesin bir s n r yoktur. İ ki yapraktan olu ş ur. L amina superficialis ve lamina profundus. Lamina superficialis ’ e bol ya ğ dokusu i ç ermesi nedeniyle panniculus adiposus da denir. Lamina profundus ç ok ince bir zar ş eklinde olup ya ğ dokusu i ç ermez fakat elastik lifler i ç erir. Y ü zeyel venler İ ki lamina aras nda y ü zeyel arter, ven, sinir, lenf nod ü lleri, meme, mimik kaslar, platysma ve bir ka ç kas bulunur. SORU: Panniculus adiposus hangi tabakan n kar ş l ğ d r? CEVAP: Lamina superficialis fascia superficialisTIRNAK: UNGUIS 0,5-0,75 mm. kal nl ğ nda, yass , elastik yap lard r. İ ntrauterin hayat n 9. haftas nda olu ş maya ba ş lar ve 12. haftada tamamen te ş ekk ü l eder. . margo liber margo lateralis vallum unguis eponchyium corpus T rna ğ n yumu ş ak doku i ç erisine g ö m ü l ü olan k sm na radix unguis , d ş ardan serbest olarak g ö z ü ken k sm na ise corpus unguis denir. Uzayan serbest k sm na margo liber , deriye g ö m ü l ü iki yan kenara margo lateralis denir. Radix unguisin g ö remedi ğimiz kenar na margo occultus denir. Margo lateralisi ve radix ’ i ö rten deriye vallum unguis denir. radix unguislunula corpus unguisin k ö ke yak n b ö l ü m ü nde yar may ş eklinde mat ve beyaz renkteki alana lunula denir. Lunula ’ y k smen ö rten zara eponychium, eponychium ’ un serbest kenar na perionyx denir. Parmak ucundaki stratum corneum t rna ğ n serbest kenar n n ü st y ü z ü nde kal nla ş arak hyponychium denilen bir kenar olu ş turur. eponychium perionyx hyponychiummargo occultus radix lunula corpus unguisT rnak b ü y ü mesi ortalama g ü nde 0,1 mm kadard r. T rna ğ n alt nda corium (dermis) tabakas ndaki papillalarda bol miktarda Meissner cisimcikleri bulunur. Bu y ü zden daha duyarl d r ve darbelere kar ş hassast r. vallum unguis matrix unguis hyponchium T rna ğ n derinin stratum germinativum tabakas na uyan b ö l ü m ü n ü n t rnak k ö k ü nden lunula ’ ya kadar olan k sm do ğurgan tabakad r ve matrix unguis denir. Radix unguis ve lunula alt nda kalan matrix unguis b ö l ü m ü t rna ğ n b ü y ü mesini sa ğlar. P İ L İ : KILLAR K llar epidermisden geli ş en keratinize yap lard r. K l bulunmayan b ö lgeler: el ayas , ayak taban , distal phalanxlar n dorsal y ü zleri, g ö be ğin i ç i, glans penis, preputium ’ un i ç y ü z ü , clitoris, labium minor ve labium maj ö r ’ ü n i ç y ü z ü kad nlarda an ü s . Anne karn nda eri ş kin k llar n yerinde bulunan ge ç ici k llara lanugo denir. Do ğumdan sonra ilk olarak kafa derisindeki lanugo d ö k ü lerek yerine sa ç ç kar. Fakat bu i ş lem intrauterin hayat n son aylar nda da olabilir ve bu nedenle de bebek sa ç l do ğabilir . Baz b ö lgelerde lanugo ’ dan daha kal nca olan ve sonradan ç kan sar ms t ü yler (ayva t ü y ü ) hayat n sonuna kadar kal r. Kad nlarda daha yayg n olarak bulunan bu t ü yler, erkeklerde sadece y ü z ü n, sakal ve b y klar n bulunmad ğ b ö lgelerde bulunur. Geri kalan b ö lgelerde ise t ü yler blu ğ ç a ğ nda d ö k ü lerek yerlerine kal c terminal k llar ç kar. Kad nlarda da kal c k llar koltuk alt , mons pubis ve labium major gibi baz b ö lgelerde ç kar.K l radix pili ve scapus (corpus pili) olarak iki b ö l ü me ayr l r. Radix pili: K llar n deri i ç indeki k ö k k sm d r. İ nce k llar n k ö kleri dermise (corium), kal n k llar n k ö kleri tela subcutenea (subcutis) tabakas na kadar uzan r. Radix piliK l k ö k ü , epidermisin derine çö kmesi ile olu ş an folliculus pili ’ nin i ç inde bulunur. bulbus pili papilla pili Corpus piliye oranla daha beyaz ve yumu ş ak olan k l k ö k ü n ü n geni ş olan alt ucuna bulbus pili denir. K l follik ü l ü nde epidermisin, stratum germinativumuna ait t ü m tabakalar bulunur. Daha derinde bulunan dermis tabakas bulbus piliye alt k sm ndan girerek, damardan zengin papille pili ’ yi olu ş turur. epidermis dermis folliculus pili hypodermis fibroblastlar kan damar duyu siniri ter bezi K l follik ü l ü n ü n deri y ü zeyi ile geni ş a ç yapt ğ tarafta k l dibi kas (m. errector pilorum) ve bu iki yap aras nda da ya ğ bezi (gl.sebacea) bulunur. ya ğ beziSimpatik sistemden innerve olan k l dibi kaslar n n kas lmas ile k llar dikle ş ir ve k l follik ü lleri ile aras da bulunan ya ğ bezine de bas n ç yaparak salg s n bo ş altmaya yard m eder. K l dibi kaslar ka ş , kirpik, sakal, b y k, koltuk alt , d ş kulak yolu ve burun deli ği k llar nda bulunmaz. K llar bulunduklar yere g ö re ö zel isim al rlar. Capilli, barba, mystax: barba labii superioris, cilia, supercilium, tragi, vibrissea, hirci ve pubes. FOLL İ K Ü L İ T K l follik ü l ü n ü n y ü zeyel veya derin • inflamasyonu Ç ok say da infeksiy ö z yada • noninfeksiy ö z neden ile benzer g ö r ü n ü m ortaya ç kabilir. (Bakteriyel, fungal, viral, paraziter, – inflamatuar, mekanik follik ü litler) Stafilokoksik follik ü lit bu grubun ö nde gelen tipleri aras nda yer al r. DER İ BEZLER İ : GLL. CUTIS 1- Gll. sebeceae halocrina (ya ğ bezleri): Ya ğ bezleri el ayas ve ayak taban hari ç v ü cudun her yerinde bulunur. An ü s, a ğ z, burun delikleri ç evresi ve d ş kulak yolunda fazla miktarda bulunur. En ç okta y ü z ve ba ş derisinde bulunur. B oyutlar 0.2-2 mm aras nda de ği ş ir. Genellikle derinin dermis tabakas i ç erisinde k l follik ü l ü ile k l dibi kas aras nda bulunur. Bu bezler 2-5 adet alveol k ü mesinden olu ş ur. Ancak bazen alveol say s 20 ’ ye kadar ç kabilir. Bezin tek ve geni ş bir salg kanal vard r ve k l follik ü l ü ne a ç l r. Bu tip bezlere gl. sebecea pilaris denir. Ancak v ü cudun baz b ö lgelerinde (dudaklar n serbest kenarlar , a ğ z k öş eleri, areola mammae, papilla mammae labium majus pudendi ’ nin i ç y ü z ü , labium minus pudendi, glans penis, glans clitoridis ve s ü nnet derisinin i ç y ü z ü ) direkt olarak deri y ü zeyine a ç l rlar. Bu tip bezlere gl. sebecea libera denir. En b ü y ü k ya ğ bezleri y ü z ve burun kanatlar derisinde bulunur. Ya ğ bezlerinin iltihab na sivilce (akne) denir. •ya ğ bezi ter bezi k l follik ü l ü kan damar sinir pigment h ü cresi Porus sudorifer ductus sudorifer2-Gll. sudoriferae (ter bezleri): Ter bezleri epidermis k ö kenli olup embryonel hayat n 3.-4. ay ndan itibaren olu ş maya ba ş lar. Ter bezlerinin kanallar deri y ü zeyine yak n yar s d ü z seyirli iken derin yar s k vr nt l d r. El ayas ve ayak taban gibi epidermisin kal n oldu ğu b ö lgelerde kanallar spiral ş ekilde seyreder. ya ğ bezi ter bezi k l follik ü l ü kan damar sinir pigment h ü cresi Porus sudorifer ductus sudorifer Ş ekil itibar yla basit t ü b ü ler bezler olan ter bezlerinin deriye a ç lan deliklerine porus sudorifer , kanallar na ductus sudorifer ve yumak k s mlar na da portio terminalis denir. Ter bezleri iki alt gruba ayr l r. a)-Glandula sudorifer merocrina (eccrina): K ulak zar , dudak kenarlar , t rnak yata ğ , meme ba ş , labium minus pudendi ’ ler, glans penis ve s ü nnet derisinin i ç y ü z ü hari ç v ü cudu ö rten t ü m deri b ö lgelerinde bulunur. Be zlerin yumak ş eklindeki portio terminalis ’ leri dermis ’ te veya tela subcutanea ’ da bulunur.g l . sudorifer merocrina T ü m v ü cutta 3 milyon , her cm2 de 80-600 ter bezi bulunur. En fazla ayak taban nda bulunur. Salg lar asit karakterlidir. V ü cudun korunmas nda ve s reg ü lasyonunda ö nemlidir. Ter yoluyla bir g ü nde yakla ş k 700-900 gr. su kaybederiz. So ğuk g ü nlerde bile fark na varmadan 90 gr. su kaybederiz. b)-Glandulae sudorifer apocrina: K oltuk alt , burun kanatlar , dudaklar, g ö bek ç evresi, an ü s ç evresi, scrotum, mons pubis, labium majus pudendi ve perine derisinde bulunur. Bu bezler ergenlik d ö neminde faaliyete ge ç er. S alg lar bazik karakterde olup bulunduklar b ö lgelerdeki merokrin bezlerin asidik karakterli salg lar n n ö tralize eder. g l . sudorifer apocrina Salg lar n ya ğ bezleri gibi k l follik ü l ü ne bo ş alt r. Apokrin bezlerde h ü cre stoplazmas n n bir k sm salg yla birlikte d ş ar at l r. D ş kulak yolundaki gl. ceruminosa, g ö z kapaklar kenarlar ndaki gl. sudorifera (Moll bezleri) bu s n fa dahil edilmektedir. SORU: Ya ğ bezleri v ü cudun hangi b ö lgelerinde bulunmaz? CEVAP: El ayas ve ayak taban SORU: Beyaz rka ait insanlarda deriye rengini veren pigment (melanin) hangi tabakada bulunur? CEVAP: Stratum basaleLanger ç izgileri Langer, cerrahi insizyonlar sonucunda geli ş ebilecek skar minimale indirgemek amac yla kadavralar ü zerinde yapt ğ ç al ş mada birbirine paralel seyreden ç izgiler belirlemi ş tir.