1 - Histoloji - Embriyoloji Deri ve Ekleri 1 DERİ VE EKLERİ Dr. Mehmet Fatih SÖNMEZ 2 Öğrenim hedefleri • Dönem II öğrencileri bu dersin sonunda; – Derinin katmanlarını – Epidermisin katmanlarını – Epidermisdeki hücre tiplerini – Dermisin yapısını – Deri eklerini – Derinin embriyolojik gelişimini öğrenecektir 3 DERİ • % 16 • 1.2-2 metrekare. 1) Epidermis 2) Dermis (Korium) Subkutanöz doku İntegümenter sistem 4 DERİ 5 DERİ • Deri, başlıca koruma olmak üzere pek çok işlevleri olan bir organdır. • Bariyer • Primer savunma organıdır. • Melanin pigmenti. • Reseptör işlevi görür. • Vücut ısısı • D vitamini • Deri, ter bezleri yoluyla bazı maddeleri (Na,K,Cl iyonları) salgılar. • Kimi yağda eriyen maddeler deri yoluyla absorbe edilirler. • Derinin en önemli işlevlerinden biri de su kaybını önlemektir. 6 * * * * * * Stratum papillare Stratum retikülare Epidermal kabartılar (kenar) Dermal papillalar 7 DERİ • Epidermisin kalınlığına göre iki tip deri vardır: 1) Kalın deri: 2) İnce deri: Dermatogfilik 8 EPİDERMİS 1) Str. Bazale (str. germinativum), 2) Str. Spinozum, 3) Str. Granülozum, 4) Str. Korneumdur. 1) Keratinositler: 2) Melanositler: 3) Langerhans hücreleri : 4) Merkel hücreleri: 9 • Str. Bazale: Epidermisin dermise komşu olan en alt katıdır. • Tek sıralı kübik ve alçak prizmatik hücreler belirgin bir bazal membrana oturmuşlardır. • Mitoz, 15-30, str. Germinativum. • Psöriasisde (Sedef hastalığı) • Tonofilaman 10 • Str. Spinozum: Bu tabaka, poligonal hücrelerden meydana gelmiştir. • Uzun sitoplazmik uzantılar + desmozom = Dikensi görünüm • Tonofibril • str. bazale + str. Spinozumun=Malpigi tabakası. • Lameller granül 11 • Str. Granülozum: 3-5 sıra yassılaşmış poligonal hücreden oluşur. • Keratohyalin granülleri--filagrin. • Lameller granül 12 • Str. Korneum: Çok sayıda yassı ve keratinize hücrenin sıkı sıkıya paketlenmesinden oluşur. • Çekirdek ve organeller, • Keratin-filagrin kompleksi, • Boynuzsu hücre-- str. korneum 13 • Str. Lucidum • Pemfigus, büllöz pemfigoid 14 • Keratinositler • Epidermisteki en yaygın hücre • Keratin sentezleme kapasitesine sahiptir. • Filaggrin ve trişohiyalin 15 • Epidermal su bariyeri 1- Cell envelope 2- Lipid envelope 16 • Melanositler: Dermoepidermal sınırda bulunan dallanan uzun uzantılı hücrelerdir. • Nöral krista • H&E boya; 1/4 - 1/10 17 TİROZİN DOPA (3,4-dihidroksifenilalanin) MELANİN TİROZİNAZ MELANİN SENTEZİ 18 • Ömelanin, feomelanin • Albinizm, vitiligo 19 • Langerhans hücreleri: Yıldız şeklindeki bu hücreler, esas olarak epidermisin str. spinozum tabakasında bulunurlar. • Epidermisteki antijen sunan hücrelerdir. • Birbeck granülleri • Rutin H&E boyama ile görünmezler, ancak immunohistokimya iel CD1a boyayarak veya altın klorid impregnasyonu ile görülebilir. • Langerhans hücreleri monosit kökenli olup mononükleer fagositik sistemin bir üyesidirler. 20 21 • Merkel hücreleri: Epidermisin bazal tabakasında bulunan modifiye epidermal hücreledir. • Kalın deride daha fazla bulunurlar • Nörosekretuar granüller • Reseptör- Merkel Korpüskülü 22 DERİ 23 24 DERMİS • Dermis, epidermisi destekleyen bağ dokusudur ve onu alttaki subkütan dokuya bağlar. • Dermisin kalınlığı vücudun çeşitli yerlerinde değişkenlik göstermekle birlikte yaklaşık 1-2 mm dir. • Dermis birbirinden kesin sınırlarla ayırt edilemeyen iki tabakadan oluşur: 1) Papiller tabaka, 2) Retiküler tabaka. 25 26 • Dermis kan ve lenf damarlarından zengindir. • Deriyi besleyen arteriyel damarlar iki pleksus oluşturur. • Areola, penis,skrotum ve perine • Pannikulus adiposus ---- hipodermis • Erektör pili 27 DERMİS • Paciniain corpuscles Meissner’s corpuscle 28 DERMİS 29 DERİ EKLERİ • Kıllar • Lanugo, Vellus • anajen, katajen, telojen 30 • Kıl kökü soğancığı • Dermal papilla • M.arrektör pili • Foliküler bulbus • Medulla • Korteks • Kütiküla. • İç kök kılıfı, • Dış kök kılıfı • Camsı membran 31 Matriks hücreleri 32 DERİ EKLERİ • İnternal kök kılıfı – Kutikula – Huxley’s layer, – Henle’s layer 33 34 DERİ EKLERİ • Epidermis ve kıldaki keratinizasyon temelde aynı olmakla birlikte bazı farklılıklar gösterir. 1) Epidermiste keratinize olan tabaka yumuşaktır ve hücreler devamlı dökülür. – Kılda ise keratin sert ve kompakt bir yapı olup dökülmez. 2) Deri yüzeyindeki keratinizasyon tüm yüzeyde yaygındır ve süreklidir. – Kılda ise keratinizasyon sadece kıl kökünde ve aralıklı olarak olaylanır. 35 DERİ EKLERİ 36 37 • Yağ bezleri: • Sebum 38 • Ter bezleri: Glans penis dışında vücudun hemen her yerinde bulunurlar A) Ekrin (merokrin) ter bezleri: açık hücreler, koyu hücreler B) Apokrin ter bezleri: Seruminöz bezler ve Moll bezi Kistik fibroz 39 40 DERİ EKLERİ • Tırnaklar • lunula • eponychium, • hyponychium 41 DERİ GELİŞİMİ • Deri, ektoderm ve mezoderm denilen iki farklı germ yaprağından köken alan iki tabakadan oluşur. – Epidermis; yüzeyel bir epitel tabaka olup, yüzey ektoderminden gelişir. – Dermis; daha derin bir tabaka olup, mezodermden gelişen sıkı düzensiz bağ dokusundan oluşur. • Periderm (epitrikiyum) • Bazal tabaka Str.germinativum • 11. hafta ; 21. hafta • Melanoblastlar • Dermis 42 Deri Bezleri Yağ bezi Ter bezi Ekrin ter bezi Apokrin ter bezi 43 • Kıl gelişimi 44 DERİ GELİŞİMİ • Tırnak gelişimi 45 DERİ GELİŞİMİ • İktiyoz; keratinizasyonun artması sonucu oluşan hastalıktır. Tüm vücut derisini kaplayan kuruluk ve balık derisine benzer pullanma mevcuttur. • Palyaço fetüs; OR, deri belirgin şekilde kalın, çıkıntılı ve çatlaktır. Bu bebekler palyaçoya benzer garip bir görünüme sahiptir ve çoğu hayatın ilk haftasında ölür. • Kolodyon bebek; doğumda kolodyon veya parşömene benzer kalın bir membran ile kaplıdır. Bu membran ilk solunum hareketiyle çatlar ve büyük plaklar halinde dökülmeye başlar. • Lamellar iktiyoz; OR, kolodyon bebek görünümünde olabilir ancak pullanma kalıcıdır. 46 • Kolodyon bebek Lamellar iktiyoz Lamellar iktiyoz 47 DERİ GELİŞİMİ • Doğuştan ektodermal displazi; ektodermal dokuları tutan nadir bir hastalıktır. • Albinizm; deri, kıl ve retinada pigment bulunmaz. Melanositlerin melanin üretemediği trozinaz enzim eksikliğinde görülür. • Alopesi; saç yokluğu yada kaybı. Tek başına yada diğer deri türevlerinin eksikliği ile beraber olabilir. Gelişmemiş kıl folikülleri veya saçlı derinin uzu süreli basıya maruz kalması ile olur. • Hipertrikoz; aşırı kıllanma. Fazla sayıda kıl folikülünün gelişmesi veya perinatal dönemde normalde kaybolması gereken kılların kalıcı olmasından kaynaklanır. • Anonişya; tırnakların doğuştan yokluğu. Tırnak alanlarının veya proksimal tırnak kıvrımlarının gelişmemesi sonucu , tırnak plaklarının oluşmamasından kaynaklanır. 48 49 HİSTOLOJİ KAYNAK KİTAPLARI •Histoloji ve Hücre Biyolojisi Ramazan Demir •A Textbook of Histology Bloom, Fawcett •Basic Histology Junqueira, Carneiro, •Human Histology Stevens, Lowe •Histology, A Text and Atlas Ross, Romrell •Genel histoloji, özel histoloji Mukaddes Eşrefoğlu •Langman medikal embriyoloji Sadler •İnsan embriyolojisi Moore