2 -Tıbbi Parazitoloji Diger amipler D İ Ğ ER AM İ PLER E.histolytica ’ dan ba ş ka insan v ü cudunda yerle ş en E.coli, E.gingivalis, E.hartmanni, E.polecki, Endolimax nana, Iodamoeba b ü tschlii gibi sindirim sisteminde yerle ş en ve Naegleria- Acanthamoeba t ü r ü ö zg ü r ya ş ayan amipler de vard r. ENTAMOEBA C OL I Kal n barsakta ya ş ar; genellikle apatojendir fakat baz durumlarda patojen etkisi olabilmektedir. Tan da E.histolytica ile ç ok kar ş r. Hayat siklusu ve d ö nemleri E.histolytica ya benzer. Trofozoiti 20-40 ? m dir. E.histolytica ’ dan farklar ; Ekto-endopla smas birbirinden kolay ay rdedilemez. - Hareketi ç ok daha yava ş t r. - Sitoplasmada eritrosit g ö r ü lmez. - E.histolytica ’ n n kistleri ile de baz farkl l klar vard r. E.coli kistlerinin ç ap 15 ? m den b ü y ü kt ü r. Di ğeri ise enfazla bu kadard r. - E.colinin olgun kis tleri 8 n ü kleuslu, nadiren 16 n ü kleusludur. Di ğerinin 4 - n ü kleusludur. Boyanmam ş preparatta n ü kleuslar g ö r ü l ü r di ğerinde g ö r ü lmez. - Bula ş ma 8 yada nadiren 16 n ü kleuslu olgun kistlerin a ğ zdan al nmas ile olur. ENTAMOEBA G I NG I VAL I S A ğ zda, di ş -di ş eti bo ş luklar nda, tonsilla kriptlerinde ya ş ar. Sadece trofozoit formu vard r. Trofozoiti histolytica n nkine benzer. Besin vakuolleri i ç erisinde bakteri, l ö kosit, epitel h ü creleri nadiren de eritrosit bulunur. Genellikle apatojen olarak kabul edilir fakat a ğ z hijyeni bozuklarda daha ç ok bulundu ğu bilinmektedir. Bu da di ş çü r ü klerine zemin haz rlad ğ n d üşü nd ü rmektedir. ENTAMOEBA HARTMANNI Kal n barsakta ya ş ar morfoloji ve hayat siklusu E.histolyticaya benzer fakat kist ve trofozoiti ondan k üçü kt ü r. Trofozoit i ç erisinde eritrositler bulunmaz. Kisti 2-4 ç ekirdeklidir. Ö nceleri E.histolytica n n k üçü k formu olarak kabul edilirdi. Apatojen oldu ğu kabul edilmektedir. ENTAMOEBA POLECKI Asl nda domuz ve maymunlar n kal n barsa ğ nda ya ş ar. Domuzlarla u ğra ş anlarda yer le ş ebilir. Kistleri genellikle tek, bazen 2-4 n ü kleusludur. Bu amibin insan i ç in patojen oldu ğu kabul edilmektedir. Ü lkemizde g ö r ü lmemi ş tir. ENDOLI MAX NANA Kal n barsakta yerle ş ir, trofozoit ve kist formlar vard r. Trofozoit 5-12 ? m dir. Hareketi yava ş en do-ektoplasma ayr lmaz. I ç inde eritrosit g ö r ü lmez. Kisti boyal preparatlarda bir veya d ö rt ç ekirdekli kisti g ö r ü l ü r. Apatojen olarak kabul edilir, ü lkemizde vard r. IODOMOEBA B U TSCHL II Kal n barsakta ya ş ar. Torfozoiti 4-20 ? m dir ve boyamadan tan mak zor dur. I ç lerinde eritrosit g ö r ü lmez, boyanmadan ç ekirde ği g ö r ü lmez. Kistleri 6-16 ? m dir ve i ç lerinde hemen hemen t ü m ü n ü kapsayacak ş ekilde bir glikojen vakuol ü vard r. Oval yuvarlak ve üç genimsi ş ekillerde g ö r ü lebilir. Apatojen oldu ğu fakat patojenitesine d air yay nlar n da bulundu ğu bilinmektedir. SERBEST YA Ş AYAN AM İ PLER Toprak ve tatl sularda ö zg ü r olarak ya ş arlar. Fak ü ltatif parazit olarak ya ş ayan bu amipler Naegleria, Acanthamoeba ve Balamuthia cinslerinde bulunmaktad r. NAEGLERI A Naegleria t ü rleri to prakta bulunur. Kanalizasyon sular , g ö l, nehir, kapl ca ve y ü zme havuzlar nda bulunurlar. N. gruberi ilk tan mlanan t ü rd ü r. Patojenli ği g ö sterilememi ş tir. N. fowleri Primer Amibik Meningoensefalit (PAME) etkenidir. Parazitin + Amipsi trofozoit: 7-20 ? m dir ve pseudopodlarla hareket eder. Tek n ü kleusludur. Boyas z preparatlarda ç ekirdek g ö r ü l ü r. D ş ko ş ullara diren ç li d ş ortamda da bu ş ekilde bulunur. Parazit ya ş amda bu ş ekildedir. İ nsan beyni ve BOS ta say s z pseudopod ç karan bir fo rmu g ö r ü l ü r. + Kam ç l tofozoit: Amipsi form 27-37 0 C de bu ş ekle d ö ner. Armut ş eklinde ve ucunda 2 kam ç s vard r. Arka u ç ta bir vakuol bulunur, tek ç ekirdeklidir. Ö zg ü r ya ş amda kam ç l ş ekildedirler. Bu ş ekil b ö l ü nmez, kam ç lar n kaybedince b ö l ü n ü r. Bes iyerlerinde ve disti suda kam ç l ş ekle d ö n üşü r. + Kist: yuvarlak 7-10 ? m ç ap ndad r. Ç ift ç epere sahip bir n ü kleusu vard r. V ü cuda giri ş yolu burundur. Burun yoluyla girip kriptiform plaklarla koku alma merkezine kadar ula ş r. Bula ş madan bir ka ç g ü n sonra ba ş layan ve hi ç bir a ğr kesiciye cevap vermeyen bir ba ş a ğr s ve ate ş vard r. Daha sonra bulant kusma ve amibin di ğer beyin b ö lgelerine yay lmas ile ilgili belirtiler ortaya ç kar(menenjit belirtileri, ense sertli ği, Kernig belirtisi=kar na ç ekilen ba ca ğ n normal duruma getirilememesi). Tan : Belirtiler yan nda BOS ta amibin trofozoitinin g ö r ü lmesi iledir. K ü lt ü r veya hayvan deneyleri de yap labilir. Ayr ca molek ü ler y ö ntemlerle de aparazit ara ş t r labilir. ACANTHAMOEBA (Hartmanella) İ nsanda parazitle nen 7 t ü r ü vard r. Trofozoit ve Kist ş ekilleri vard r. Kam ç l form yoktur. Dokuda hem kist hem de trofozoit ş ekilleri bulunur. Ad n y ü zeyindeki ç k nt lardan al r (Achanto: diken). Kistler toz ve damlac larla bula ş abilir. Bu t ü rler MSS de kronik enfeksi yonlara sebep olur. Olu ş an kronik enfeksiyona Gran ü lomat ö z Amibik Ensefalit ( GAE ) denmektedir. Ayr ca keratit yapabildi ği gibi, akci ğer, deri ve kemikte gran ü lomat ö z enfeksiyonlara sebep olmaktad r. Kronik enfeksiyon yapt ğ ve daha sonra sekonder enfeksiy onlar n olu ş tu ğu i ç in hastan n anamnezinde y ü zme ö yk ü s ü olmayabilir. Keratit olgular nda 1985 y l ndan beri art ş oldu ğu, bunun kontakt lenslerin ö zellikle de yumu ş ak lenslerin kullan l ş na ba ğl oldu ğu bildirilmi ş tir. Acanthamoeba Keratiti (AK) : Antibak teriyel, antiviral ve antimikotik tedaviye yan t vermeyen a ğr l korneal ü lserler vard r. AK ö zellikle yumu ş ak lens kullan m sonucu artm ş t r . Subakut veya kronik seyredebilir . Herpes simplex keratiti ile kar ş r . En ö nemli ay r m noktalar ndan biri A K d e ş iddetli g ö z a ğr s varken H.simplex keratitinde genellikle a ğr yok tur . BALAMUTH I A T Ü RLER İ Bu cins i ç inde insan i ç in patojenli ğ g ö sterilen ilk t ü r B.mandrillaris tir. İ lk olarak mandril maymun ensefalitinden izole edilmi ş tir. Son y llarda insan vakala r bildirilmi ş tir. Geyik boynuzu gibi dall , budakl trofozoite sahiptir. Kisti ise y uvarlak veya yuvarla ğa yak n , t ek ç ekirdekli ve ç ift ç eperli bir yap ya sahiptir. Bu amibin kistine t pk Acanthamoeba ’ da oldu ğu gibi dokuda rastlamak m ü mk ü nd ü r. Doku k ü lt ü r ü ve zenginle ş tirilmi ş aksenik besiyerlerinde ü re tilebilir. GAE etkeni oldu ğu gibi; d eri, kemik, b ö brek ü st ü bezleri , s in ü sler ve kula ğa da yerle ş ip hastal k olu ş turabilir .