Histoloji - Embriyoloji Dişi Üreme Sistemi Di ş i ü reme sistemi Prof. Dr. Ş enol ERT Ü RKO Ğ LUD İ Ş İ Ü REME S İ STEM İ İ K İ İ LET İ M KANALI ? İ K İ OVARYUM ? İ K İ OV İ D Ü KT (TUBA UTER İ NA) ? UTERUS ? VAG İ NA ? DI Ş GEN İ TAL ORGAN ?İ Ş LEV İ Gametlerin ü retimi ile embriyo ve fet ü s ? evrelerinden do ğ uma kadar d ö llenmi ş oositi ta ş mak. Cinsiyet hormonlar n ü retmek. ? İ lk menstr ü asyon kanamalar n n olu ştu ğ u menar şta – ba ş layarak ü reme sistemi d ö ng ü sel de ğ i şiklikler g ö sterir De ğ i şiklikler hormonlarla kontrol edilir – Menapoz,d ö ng ü sel de ğ i şikliklerin d ü zensizle şti ğ i ve – sonuda t ü m ü yle ortadan kalkt ğ s ü re ç . Meme bezleri –Overler 3 cm. uzunluk, ? 1.5 cm. geni şlik, ? 1 cm. kal nl kta ? Badem bi ç iminde ? Y ü zeyi basit yass yada k ü b ü k ? epitel (germinal epitel) Epitelin alt nda tunika ? albuginea T k z ba ğ dokusu – Kortikal b ö lge ? Ba ğ dokusu (stroma) i ç inde – ovaryum folik ü lleri Stroma fibroblastlar i i ç erir – Med ü ller b ö lge ?Overlerin geli şimi Embriyonik ya şam n 1. ay nda, ? Primordiyal germ h ü crelerinden olu şan h ü cre – toplulu ğ uvitellus kesesinden gonad tasla ğ na g öç eder Gonadlarda b ö l ü n ü r ? oogonyumlar – Oogonyumlar – Primer oositler ? Folik ü ler h ü creler ?Overlerin geli şimi Gebeli ğ in 7. ay nda; ? Oogonyumlarr n ç o ğ u ? primer oosit – Primer oositlerin ç o ğ u ? atrezi olur – Sonu ç olarak; ? Puperte dolaylar nda overler yakla ş k 300000 – oosit i ç erir. Atrezi; ? Ü reme ç a ğ boyunca s ü rer – 40-45 ya şlar nda yakla ş k 8000 oosit kal r –Ovaryum folik ü lleri Oosit; ? Bir yada daha fazla folik ü l – h ü cresi yada gran ü loza h ü cresi katan yla ç evrili Primordial folik ü ller; ? Tek s ral yass folik ü l – h ü creleriyle ç evrili primer oosit 23 µ m ç ap nda, ? K ü re bi ç iminde, ? B ü y ü k n ü kleus ve ? n ü kleolus Mayozun 1. profaz evresi ? Kromozomlar ç o ğ unluk ? çö z ü lm üş halde Koyu boyanmazlar –Ovaryum folik ü lleri Kortikal ? b ö lgenin en ü st katman Alt nda bir ? bazal lamina Folik ü lleri – ç evreleyen stromadan ay ran s n rFolik ü ler b ü y ü me Folik ü l uyar c hormon ? (FSH) Tek katmanl ? ( ü nilaminer) primer folik ü l Ç ok katmanl ? (multilaminer) primer folik ü lFolik ü ler b ü y ü me Oositler kal n amorf bir ? ö rt ü olan zona pelllusida ile ç evrili. Folik ü l h ü crelerinin ? uzant lar (filopodlar) ve oositlerin mikrovill ü slar , zona pellusida i ç ine uzan rlar ve birbirleriyle ‘aral k ba ğ lant lar ’ ile ileti şim kurarlar.Folik ü ler b ü y ü me SEKONDER ? (ANTRAL) FOL İ K Ü L; Kortikal b ö lgenin alt ? k s mlar na g öç eden folik ü l h ü creleri aras nda lik ö r folik ü l ü toplanmaya ba ş lar. S v y i ç eren bo şluklar birle ş erek antrum olu ştururFolik ü ler b ü y ü me Gran ü loza ? h ü crelerinin antrumu olu şturmak i ç in d ü zenlenmesi s ras nda baz h ü creler folik ü l duvar nda belirli bir yerde yo ğ unla ş rve tepecik olu şturur. Bu yap ya k ü m ü l ü s ooforus denir. Folik ü ler b ü y ü me TEKA FOL İ K Ü L Ü ; ? Folik ü l ü n hemen ? biti şi ğ indeki stromada yer ala fibroblastlar n farkl la şmas ndan olu şur. Teka interna – Teka eksterna – Graaf folik ü l ü (olgun ? folik ü l)Folik ü l bozulmas Ovaryum folik ü llerinin ç o ğ u atreziye u ğ rar, ? folik ü l h ü creleri ile oositler ö l ü r ve ortadan kald ran (fagositoz) h ü creler taraf ndan sindirilir.Ovulasyon Olgun f ö lik ü l duvar n n y rt lmas ve oositin ? serbest kalmas d r;serbest kalan oosit ovidukt taraf ndan yakalan r. Olay ayba ş d ö ng ü s ü n ü n yakla ş k 14. g ü n ü nde olur. Folik ü l duvar n n y rt lmas yla, oosit ve 1. kutup ? cismi, zona pellusida, korona radyata ve bir miktar folik ü l s v s yla birlikte ovaryumu terkeder ve tuba uterinaya girer. Oosit burada d ö llenebilir ? D ö llenme ovulasyon sonras nda ilk 24 saat ? i ç inde ger ç ekle ş mezse, oosit bozulur ve ortadan kald r l r.Korpus luteum (sar cisim) Ovulasyondan sonra, folik ü l ü n ? gran ü loza ve teka interna h ü creleri, korpus luteum denen ge ç ici bir i ç salg bezi olu şturmak ü zere yeniden d ü zenlenir. Korpus luteum ovaryumun korteks b ö lgesinde yerle şir. Ovulasyondan sonra gran ü loza ? h ü crelerinin boyutlar nda art ş olur. Bunlar korpus luteum parankimas n n % 80 ini olu şturur ve gran ü loza lutein h ü creleri ad n al r. Teka interna h ü creleri de teka ? lutein h ü crelerini olu şturarak korpus luteumun olu şumuna katk da bulunurlar.Korpus luteum (sar cisim) Korpus luteumun kaderi ? gebeli ğ in olu şup olu şmamas na ba ğ l d r. LH uyar m n n ard ndan, korpus luteum 10-12 s ü reyle hormon salg lar. Bunun d ş nda hormonel uyar olmaz ve gebelik olu şmazsa h ü creler apoptozis ile dejenere olur. Menstruasyon korpus ? luteumu Korpus albikans ?İ nterstisyel bezler Folik ü ler atrezi esnas nda gran ü loza ? h ü creleri ile oositler çö z ü l ü p bozulmas na ra ğ men, teka interna h ü creleri kortikal stromada ç o ğ u kez tek tek ya da k üçü k gruplar halinde kal r. Bu h ü creler interstisyel h ü creler denir.Ovidukt (fallop t ü pleri) Fallop t ü pleri (tuba uterina), yakla ş k 12 ? cm. uzunlu ğ unda, b ü y ü k hareketlili ğ e sahip kasl bir kanald r. İ nfindibulum denen ucu ovaryum ? yak n nda periton bo şlu ğ una a ç l r ve fimbriya denen ç ok say da parmaks uzant lardan olu şan bir sa ç aklanma g ö steri; di ğ er ucu uterus duvar n ge ç er ve bu organ n i ç k sm na ge ç er.Ovidukt (fallop t ü pleri) Oviduktun duvar ; ? 1. Mukoza 2. Kal n d ü z kas tabakas (m ü sk ü laris) İ ç te bir dolanan ya da ? spiral katman, d şta yer alan bir uzunlamas na katman. 3. Seroza Viseral peritondan ? olu ş ur.1. Mukoza En ç ok ampullada olmak ü zere ? uzunlamas na k vr mlar i ç erir. Tuban n uterusa bakan yak n taraf nda katlanmalar k üçü l ü r. Tek katl silindirik epitelden ve ? gev şek ba ğ dokusundan olu şan bir lamina propriadan olu şur. Epitel iki tip h ü cre – i ç erir.bunlardan birinde silyalar bulunurken, di ğ eri salg yap c ö zellik g ö sterir. Silyalar uterusa do ğ ru hareket – ederek ovid ü ktun y ü zeyini ö rten ince a ğ dal s v tabakas n n hareketini sa ğ lar Bu s v titrek t ü yl ü h ü creler – aras na serpi ştirilmi ş salg lay c h ü crelerin ü r ü nleridir.D ö llenme nedir? Sperm temas sekonder oosit Sperm+ovum n ü veleri Z İ GOT olaylar 1.mitoz metafaz d ü zeni maternal krm. paternal krm. Embriyonik geli şmenin ba şlang c ?D ö llenmenin evreleri ( ~24 saat) Germ h ü crelerinin d ö llenme 1. b ö lgesine ta ş nmas Akrosomal reaksiyon, 2. spermiumlar n korona radiata’y ge ç meleri Spermium’un Zona 3. pellusiday ge ç mesi, Zona reaksiyonu Spermium’un sekonder 4. oosit y ü zeyine temas , sitoplazmas i ç ine girmesi sonras nda sekonder oositte meydana gelen reak.1. Germ h ü crelerinin d ö llenme b ö lgesine ta ş nmas Ovulasyon ? Korona radiata h ü c.+sekonder oosit Fimbrialar n hareketi Peritonel s v ak m İ nfindubulum (t ü b ü n) Tuba uterina t ü plerinin titrek t ü yleri + Duvar ndaki kaslar n kontr. Ampulla (tuba uterina) ~25 dk. d ö llenme ? uterus ? dejenere Korpus albikans D ö llenme ovulasyonun 9. g ü n ü nde korpus luteum ? ? boyutta,overin ü zerinde sar mt rak ç k nt Luteal h ü c.lerin dejenerasyonu ? giderek k üçü l ü r=korpus ? albikans denen fibrotik skar dokusu Progesteron ü retimi ? ? menstr ü el kanama ba şlar Korpus albikansKorpus luteum graviditatis D ö llenme ? korpus luteumun dejenere olmas geli şmekte olan ? embriyonun sinsityotrofoblastlar nca salg lanan korionik gonadotropin (hCG) hormonunca engellenir. Korpus luteum b ü y ü r ? gebelik korpus luteumu ? 5. aya kadar progesteron salg lar ? Plasentan n trofoblastik ? kompenenti taraf ndan Salg lanan progesteron mik gebeli ğ in s ü rd ü r ü lmesine yetecek d ü zeye geldi ğ inden yava ş yava ş dejenere olur.1. Germ h ü crelerinin d ö llenme b ö lgesine ta ş nmas ; Spermium koitus (vaginan n posterior ? forniksinden) servikal kanal n eksternal ostiumuna yak n bo şalt l r. Servikste depolan r (vaginan n pH s asit Serviksin pH s alkali 4.3 ? 7.2 ) Serviks kanal ? spermin kuyruk ? hareketi ile aktif olarak Uterus ve tuba uterina ? pasif olarak ? organlar n duvar ndaki kas kas lmas (koitus sonras semen plazmas ndaki prostoglandinler uterus d ü z kas. Kontraksiyonunu sa ğ lar.) 2-6 ml 200-300 milyon Y ü zme h z 2-4 mm/dak.Spermin kapasitasyonu Spermlerin + genital sis.de ? geçirdikleri olgunlaşma süreci~7saat Genital boşaltma yollar salg ? mad.nin etkisiyle uterus veya tuba uterinada olur Morfolojik değ işiklik ? (sperm akrozomunu çevreleyen plazma – memb. üzerindeki) Glikoproteinler ve seminal plazma proteinleri ortadan kalkar.Membran kolesterol/fosfolipid oranlar ile beraber memb. potansiyeli değişir. Spermiumlar daha aktif olur. ? 1 gün ? canl kalabilirler, ? dondurulunca ~10 yl2. Akrozomal reaksiyon,spermiumlar n korona radiata’y ge ç meleri 300-500 adet sperm ampullaya (tuba uterina) ? ula ş r.Koitustan sonra ~10 saat Korona radiata temas kapasite olmu ş spermium ? Plazma memb. kayna şma D ş akrozomal membran Yap şma b ö lgeleri erime akrozom ü zerinde ? delikler Akrozom enzimleri sal n r (d ö llenmeye yard mc ) ? Hiyaluronidaz enzimi – Korona radiata h ü c. uzakla şt r r, ? h ü c. aras ndan spermiumlara yol a ç ar Tubul mukozal enzimleri de etkili? – Spermlerin kuyruk hareketi –3. Spermium’un Zona pellusiday ge ç mesi,Zona reaksiyonu Akrozomlardan akrozin+norominidaz enzimi zona pellusidan n lizizi sperm+sekonder oosit 2 spermium+sekonder oosit ? dispermi ( 69 krmlu triploid emb. ), polispermi Zona reaksiyonu; İ lk spermium ge ç tikten sonra ? olu şur.Sekonder oosit kortikal gran ü llerinden sal nan madeler etkili. (reeaksiyon neticesinde zona pellusida impermeabl hale gelerek di ğ er spermiumlar n geci şine izin vermez) Spermiumlar i ç in ö zel resept ö r b ö lgelerini etkisiz hale – getirirler 4. Spermiumun sekonder oosit y ü zeyine temas ve sitoplazmas i ç ine girmesi sonras nda oositte meydana gelen olaylar Sperm anteriorundaki plazma membran (akrozomal reak. sonucu) ? Sadece ba ş b ö lgesinin posteriorundan itibaren plazma membran vard r ? Sekonder oosit plazma memb.+sperm plazma membran kayna şmas ? Spermium ba ş+kuyruk ile membrans z olarak oosit stop.i ç ine girer. ? Sekonder oosit,II.mayoz b ö l. tamamlar ? Olgun ovum ve sekonder kutup cisimci ğ i olu şturur. ? Ovum nukleusu= + pronukleus – Ovum sitoplazmas da spermium kuyru ğ u dejenere olur, ? ba ş(sperm ç ekirde ğ i) b ü y ü yerek > pronukleusu olu şturur. Bu sarfhadan sonra morfolojik olarak > ve + pronukle. ? birbirinden ay rt edilemez. Her ikiside haploid say da kromozoma sahip. –4. Spermiumun sekonder oosit y ü zeyine temas ve ve sitoplazmas i ç ine girmesi sonras nda oositte meydana gelen olaylar Pronukleuslar,DNA s n replike ? eder. (Repl. olmazsa zigottan sonra olu şan iki h ü creli d ö nemde yavru h ü c.ler normal DNA mik. yar s n i ç erirler) + ve > pronukleuslar ovumum ? merkezinde n ü ve zar.n n kayna ş. ile birle şirler ? Z İ GOT Zigot ? 23 anneye,23 babaya ait ? ç ift yap l krm.lar birbirine kar şt ğ i ç in diploid krm.(46) sahip D ö llenme sonras EPF ( early ? pregnancy factor=immuno suppressant protein) maternal serumda g ö r ü l ü r. Sperm yumurta f ü zyonu Heterodimer bir protein olan ? fertilin ve ,tetraspanin protein ailesinin bir ü yesi olan CD9 proteini ile birlikte sperm- yumurta plazma membranlar n n f ü zyonuna kat l r. Yumurta plazma membran nda bulunan 3 1 integrine disintegrin b ö lgesinin ba ğ lanmas ndan sonra, fertilin n n f ü zyon peptid ba ğ lanma b ö lgesi, CD9 varl ğ nda birbirine temas eden yumurta ve sperm plazma membranlar n n f ü zyonunu sa ğ larD ö llenmenin neticeleri Diploid kromozom say s na sahip zigotun olu şmas ; ? Haploid krmz. say s na sahip(23 krmz) iki germ h ü c.nin – birle şmesiyle olu şan zigotta somatik h ü c lerin mik. olan diploid krm say s olu şur Gelecekteki canl n n cinsiyetinin belirlenmesi ? Cins varyasyonlar n n meydana gelmesi ? Yar klanma(segmentasyon) ba şlamas ? Seri mitotik b ö l ü nmeler. – Partenogenez:Fertilize olmam ş ovumun spermiumun – haricinde herhangi bir stimulus ile yar klanmas .ovum do ğ al veya yapay olarak ind ü klenmi ş olabilir Fertilize olmam ş kurba ğ a yumurtalar ,krali ç e ar n n biriktirdi ğ i baz ? yum. Uterus Armut şeklinde ? G ö vde (korpus) – İ ç a ğ z (internal os) – Serviks – Duvar; ? D şta, seroza yada – adventisya Miyometrium – Endometrium – Miyometrium Ba ğ dokusu ile ayr lm ş d ü z kas demetlerinden olu şmu ş ? Uterusun en kal n tabakas ? D ü z kas demetleri 4 tabakadan olu şur; ? 1. ve 4. tabaka esas olarak longitudinal – Orta tabakalar ise daha b ü y ü k kan damarlar i ç erir – Gebelik s ras nda miyometrium hiperplazi ve hipertrofi ? sonucu ç ok b ü y ü r. Gebelik sonras nda baz d ü z kas h ü c.lerinde bozulmalar ? olur, baz lar n n boyutlar azal r ve kollagen enzim etkisiyle y k l r. B ö ylece uterusun boyutlar gebelik ö ncesindekine yak n ö l çü lere iner.Endometrium Epitel ile baz t ü b ü ler bezleri i ç eren lamina ? propriadan olu ş ur. Epitel tek katl silyal ve salg lay c silindirik ? epitel. Uterus bezlerinin epiteli y ü zey epiteline benzese de – bezlerde silyal h ü c.ler ç ok azd r. Lamina propria ba ğ dokusu fibroblastlardan ? zengindir ve temel madde i ç erir. Ba ğ dokusu lifleri ç o ğ unluk tip III kollajenden olu şur.Endometrium Tabaka 2 b ö l ü me ayr labilir; ? 1.) Bazalis, miyometriuma kom şu, en alttaki – b ö l ü m; lamina propria ve uterus bezlerinin ba şlang ç k sm n i ç erir. 2.) Fonksiyonalis, L. Propria ve bezlerin geri – kalan ve y ü zey epitelini i ç erir. Fonksiyonalis ayl k d ö ng ü ler s ras nda b ü y ü k ? de ğ i şiklikler ge ç irirken, bazalis hemen hemen de ğ i şmeden kal r.Ayba ş d ö ng ü s ü Ö strojen ve progesteron di şi ü reme sisteminin organlar n ? kontrol eder.epitel h ü crelerinin ve ba ğ dokusunun ç o ğ almas ve farkl la şmas bu hormonlar n etkisiyle olur. Ayba ş s ü resi ortalama 28 g ü nd ü r. 12-15 ya şlar aras nda ? ba şlar ve 45-50 ya ş na kadar s ü rer. D ö ng ü ler, oosit ü retimi ile ilgili oldu ğ undan, di şi sadece mestruaston g ö rd ü ğ ü s ü rece do ğ urgand r. Ayba ş d ö ng ü s ü Ayba ş (menstr ü el faz) 3-4 g ü n s ü rer. ? Ayba ş ndan sonraki fazlar ç o ğ alma ? (proliferasyon) ve salg lama/sekretuar (ya da luteal) evresidir.Proliferatif ( ç o ğ alma), folik ü ler ya da ö strojenik faz Ba şlang c ovaryum folik ü llerinin aras ndan ? k üçü k bir grubun h zla b ü y ü mesine denk gelir. Bu folik ü ller siklusun ba ş nda belki do ğ um ö ncesi – (preantral) folik ü lden antral folik ü l a şamas na ge ç i ş a şamas nda olan folik ü llerdir. Teka intarnalar geli şti ğ inde bu folik ü ller aktif olarak – ö strojen salg lamaya ba şlar ve ö strojenlerin palazmadaki birikimleri giderek artar.Proliferatif ( ç o ğ alma), folik ü ler ya da ö strojenik faz Yenilenme faz nda ? endometriyum tek katl silindirik epitelle kapl Tek katl silindirik epitelden ? olu şan bezler, dar l ü menli d ü z t ü b ü ller olu şturur Bu h ü crelerde salg lama ? aktivitesine haz rl k olarak, gran ü ll ü endoplazmik retikuluu sisternalar n n say s ve golgi kompleksi boyutlar giderek artar. Yenilenme faz sonunda ? endometriyum 2-3 mm. Kal nl ğ a ula ş r. Salg lama/sekretuar ya da luteal faz Ovulasyondan sonra, korpus ? luteum taraf ndan salg lanan progesteronun etkisiyle ba şlar. Ö strojen bezleri uyar r ve epitel ? h ü creleri glukojen depolamaya ba şlar. Daha sonra glukojen miktar azal r ve salg ü r ü nleri bezlerin l ü menini geni şletir. Bezler son derece k vr ml hale ? gelir. Endometrium,maksimum ? kal nl ğ a ula ş r. (5 mm) D ö llenme olu şursa, embriyo ? uterusa ta ş n r ve 7-8 g ü n sonra uterus epiteline tutunur.Ayba ş d ö ng ü s ü D ö llenme yada embriyonun tutunmas ger ç ekle şmedi ğ i zaman, korpus ? luteumun i şlevi yakla ş k 14 g ü n sonra sona erer. Bunun sonucunda kanda progesteron ve ö strojen d ü zeyleri h zla d üş er. Bu ? spiral arterlerde kas lmalara neden olur, kan ak m engellenir ve olu şan iskemi damar duvar n n ve endometriyumun bir k sm n n i şlensel tabakas n n ö l ü m ü ne neden olur. Kas lmalar n yukar s nda bulunan kan damarlar y rt l r ve kanama ba şlar. Endometriyumun i şlevsel tabakas n n bir k sm ayr l r ve geri kalan b ü z üşü r. ? Ayba ş d ö ng ü s ü sonunda endometriyum ince bir tabaka haline gelir. ? H ü creleri mukozay yeniden olu şturmak ü zere b ö l ü nmeye ba şlar ve endometriyum yeni siklusa haz r hale gelir.Serviks uteri Uterusun alttaki silindirik ? k sm d r. y ü zey,inde mukus salg s ? yapan tek katl silindirik epitel bulunur. Az say da d ü z kas lifi i ç erir ve ? esas olarak t k z ba ğ dokusundan(%85) olu şur. Vajina l ü menine do ğ ru ç k nt ? yapan serviksin d ş k sm ise ç ok katl yass epitelle ö rt ü l ü d ü r. Mukozas dallanm ş, m ü k ö z ? servikal bezler i ç erir. Servikal salg lar oositin ? d ö llenmesinde ö nemli rol oynar. Ovulasyon s ras nda m ü k ö z salg lar sulan r ve spermin uterusa girmesine olanak sa ğ lar.Vajina Duvar bezlerden yoksun ve 3 tabakadan olu şur; ? mukoza, m ü sk ü ler tabaka, adventisya L ü meninde bulunan mukus, serviks uterideki ? bezlerden gelir. Er şkinde vajina mukozas n n epiteli ç ok katl ? yass epiteldir ve 150-200 µ m kal nl ktad r. Ö strojen uyar s yla, vagina epiteli glukojen ? sentezleyip biriktirir. Lamina propria, elastik liflerden ç ok zengin ? gev şek ba ğ dokusundan olu şur. Lenfositler ve n ö trofiller nispeten ç ok say da – Kas/m ü sk ü ler tabakas d ü z kas lifi ? demetlerinden olu şmu ştur. Ö zellikle mukozaya yak n k s mda baz ç evresel – demetlerde vard r. M ü sk ü ler tabakan n d ş taraf nda bulunan, kal n ? elastlk liflerden zengin t k z ba ğ dokusu ö rt ü s ü adventisya, vajinay ç evre dokularla birle ştirir. Vajinan n olduk ç a elstik olmas , duvar ndaki ba ğ ? dokusu i ç inde elastik liflerin bol miktarda bulunmas na ba ğ l d r.VAJ İ NANIN KATMANLARI 1.Tunika adventisya (veya tunika fibroza): - Vaginay d ş ndaki yap lara ba ğ layan elastik ipliklerden zengin ince bir ba ğ dokusudur. -Vagina elasitesinin fazla olu şu bu elastik ipliklere ba ğ l d r. Ayr ca geni ş ven ö z a ğ lar, sinirler ve k üçü k n ö ron topluluklar i ç erir. 2. Tunika muskularis: -Zay f geli ş mi ş tir. - İ ç te sirk ü ler ve ince, d şta longitudinal ve kal n iki tabakal d ü z kast r. -Kaslar aras nda elastik liflerden zengin bir ba ğ dokusu bulunur. -Vagina d ş deli ğ i civar nda (orifisyum eksternum vagina) d ü z kas tabakas etraf nda sifinkter yapan ç izgili kaslar vard r. 3. Tunika mukoza: - Lamina epitelyalis ve lamina propriya olmak ü zere iki tabakal d r. -Mukoza transversal k vr mlar yapm şt r. -Burada bulunan h ü cre katlar , şahs n fizyolojik durumu ile yak ndan ilgilidir ve bu suretle artar ve ya azal r.VAJ İ NA EP İ TEL İ Bu organ keratinle şmemi ş ç ok katl yass epitel i ç erir, epitel olduk ç a kal nd r. ? Vajina epitelinin kal nl ğ ovarium hormonlar n n etkisi ile de ğ i şiklik arz eder. ? Seks ü el olgunluk ç a ğ d ş nda, yani pubertastan evvel menapozdan sonra yada ? ovaryum hormonlar n n az salg land ğ di ğ er hallerde, vajinal epitelyum incelir ve papillalar kaybolur. Y ü zeysel h ü creler keratohyalin gran ü ller i ç erebilirse de, normal şartlarda ? keratinizasyon g ö r ü lmez. Vajina epiteli, ancak ç ok nadir olarak ve baz patolojik durumlarda keratinizasyon ? g ö sterir. Vajina epitelinin y ü zeysel h ü creleri genellikle, kuvvetli deskuamasyon g ö sterirler ve ? buna ba ğ l olarak, epitel vajina l ü menine d ö k ü l ü r. Vajina epiteli bol miktarda glikojen i ç erir.Epitelin serbest y ü z ü mukus tabakas ile ? ö rt ü l ü d ü r. İ nsanda vajina epiteli karakteristik bir siklus g ö stermez.Bununla beraber, normal kad n ? frottillerinde, folik ü l safhas nda, b ü y ü k, izole, piknotik n ü veli, asidofil s ü perficial h ü creler yan nda, intermedier h ü crelerde g ö r ü l ü r. Lutein safhas nda ise bu h ü crelerin miktarlar artar ve sahada l ö kositler belirmeye ? ba şlar.VAJ İ NANIN EP İ TEL İ Epiteli yukar dan a şa ğ ya do ğ ru ? 1.Bazal tabaka 2.Stratum Spinosum Profundum 3.Stratum Spinosum S ü perficiale 4.Stratum Corneum Functionalis 5.Pul pul d ö k ü lme Deskuamasyon TabakasVAJ İ NA EP İ TEL İ N İ N REGENERASYONU Vajinan n pul pul d ö k ü len (Deskuamasyon)epitel tabakas , en ü sttedir.Buradaki epitel ? h ü creleri, zamanla d üş erek yok olurlar. Bu eksilen epitel h ü crelerinin yerine yeni epitel h ü crelerinin gelmesi olay na, epitelin ? regenerasyonu denir.Bu yenilenme olay en altta bulunan bazal tabaka h ü crelerinin yenilenmesi ile ger ç ekle şir. Bazal h ü crelerin b ü y ü mesi ile kendilerinin ultrastr ü kt ü rleri ve topografileri de ğ i şir. ? Heterokromatin geni ş ö l çü de çö z ü l ü r ve sonunda yaln z ç ekirdek membran nda ve ? nukleolusta konsantre olurken, sitoplazma miktar mitokondri, ergasitoplazma, golgi aparat ve serbest ribozomlarda artar. Vol ü m artmas yla ayn zamanda, h ü cre bazal membran ndan uzakla ş r ve parabazal ? h ü creler tabakas nda , k üçü k bazal h ü crelerin ü st yar s na yerle şir. Halbuki b ü y ü k bazal h ü cre, epitelin bazal membran n n sitoplazma uzant s yla ba ğ l ? kal r.B ü y ü k bazal h ü crenin alt nda mitoz fig ü rleri vard r. Çü nk ü bir mitoz h ü cresinin h ü cre vol ü m ü , parabazal h ü crenin h ü cre vol ü m ü gibi b ü y ü kt ü r.. Ayn h ü cre b ö l ü nmesinde h ü crelerin say s konstant kal r. Epitelin yar s nda, b ö l ü nen ? h ü crelerin say s , regenerasyon siklusunun olu ş h z na ba ğ l d r.D ş genital organlar Vulva; ? Klitoris – Labia min ö rler – Labia maj ö rler – Vestibulum – Vestibulum; Ü retra ve vestibular bezlerin kanallar a ç l r. ? Maj ö r vestibuler bezler (glandula vestibulares majores)(Bartholin – bezi): Erkekte bulbo ü retral bezlere benzer. Min ö r vestibuler bezler (glandula vestibulare minores); da ğ n k – olarak bulunur. Ü retra ve klitoris ç evresinde daha s kt r. T ü m vestib ü ler bezler mukus salg lar. – Klitoris; k ö rle şmi ş glans klitoridis i ç inde sonlanan iki ? erektil cisimcik ile bir prepusyumdan olu şur. Ç ok katl yass epitel ile ö rt ü l ü r.D ş genital organlar Labia min ö rler; i ç inden elatik liflerin ge ç ti ğ i ? s ü ngerimsi ba ğ dokusundan bir n ü ve i ç eren deri k vr mlar . Bunlar ö rten ç ok katl yass epitelin y ü zeyinde ince bir keratinize h ü cre katman bulunur. İ ç ve d ş y ü zeylerinde ya ğ ve ter bezleri var. Labium maj ö rler; bol ya ğ dokusu ve ince bir d ü z ? kas tabakas i ç eren deri katmanlar d r. İ ç y ü zeyleri L. min ö rlerinkine benzer. D ş y ü zey kaba, k vr ml k llar i ç eren deriyle ö rt ü l ü . Ya ğ ve ter bezleri her iki y ü zeyde de ç ok say dad r. Meissner ve Pacini cisimcikleri. ?HYMEN Bakirelerde vaginan n vestibuluma a ç ld ğ - yerde bulunan ince bir mukoza k vr m d r. Her iki y ü z ü nde ç ok katl yass epitel - ortada ince bir ba ğ dokusu vard r. Hymen delikli veya yar may bi ç imli ç e şitli - şekillerde olabilir.ADL İ TIPTA HYMEN MUAYENES İ Hymen muayenesi i ç in anatomisini iyi bilmek gerekir. Hymen morfolojisi 4 ? ana ö zellikten olu şur. 1. Ş ekil: En s k g ö r ü lenler halka (annuler), yar may (semiluner) ve dudak ? (labial) şeklinde olanlard r, daha nadir olarak k ö pr ü l ü ve kalbur (kribriform) şekilli olabilir, ç ok daha nadir olarak deliksiz hymen tipleri de mevcuttur. 2. Karakter: a. Hymen a ç kl ğ (fevha) k üçü k, orta veya geni ş olabilir. ? b. Hymen serbest kenar d ü z, ince t rt kl , derin ç entikli, sa ç akl veya ç i ç ek tac şeklinde olabilir. 3. Diren ç : Hymen kal nl ğ ve yap sal ö zelli ğ i de ğ erlendirilir. İ nce ve zay f ? diren ç li olabildi ğ i gibi, kal n ve sa ğ lam diren ç li ö zellikte de olabilir. 4. Elastikiyet: Hymenin elastiki olup olmad ğ de ğ erlendirilir ?