Silikatlar Doğal Elementler DOĞAL ELEMENTLER?Doğal elementler *Metaller *Yarımetaller *Metal Olmayanlar?Doğal Elementler • Metaller ?Altın Grubu -Altın Au -Gümüş Ag -Bakır Cu ?Platin Grubu -Platin Pt ?Demir Grubu -Demir Fe -(Kamasit Fe,Ni) -(Taenit Fe,Ni)?Doğal Elementler • Yarımetaller ?Arsenik Grubu -Arsenik As -Bizmut Bi ?Doğal Elemantler • Metal Olmayanlar ?Kükürt S ?Elmas C ?Grafit C •Metaller -Altın grubunda bulunan elementler periyodik tablonun aynı grubunda yer alırlar. -Atomların benzer kimyasal özelliklerde ve inert olması doğada serbest bulunmaları için yeterlidir. -Bu elementlerin atomları, oldukça zayıf olan metalik bağlarla kristal yapılarında birbirine bağlanırlar. -Bu gruptaki mineraller eş yapılı olup 12 koordinasyonlu küp kafesi meydana getirirler.• Kübik en yakın paketleme modeli• Heksagonal en yakın paketleme modeli• Hacım merkezli kübik en yakın paketleme modeli-Bu grubun üyelerinin benzer özellikleri aynı yapıda olmalarından kaynaklanır. -Tümü oldukça yumuşak kesilebilir , dövülebilir ve tel haline çekilebilir. -Ayrıca ısı ve elektriği çok iyi iletirler. -Tümü kübün heksakisoktaedral sınıfında kristallenirler. -Altının sarı , bakırın kırmızı ve gümüşün beyaz renkleri atomik özelliklerinden kaynaklanır. -Eş yapılı olan bu grubun minarellerini meydana getiren elementlerin atom yarı çapları , mineraller arasında meydana gelen katı eriyik ilişkilerini denetleyen ana faktördür. -Atom yarıçapları aynı olan altın ve gümüş , tam bir katı eriyik serisi meydana getirler. Buna karşı sadece sınırlı miktarda bakır içerirler. -Diğer bir yandan doğal bakır , altın ve gümüşte eser miktarda ve katı eriyik halinde yer alır.-Platin grubu , platin , iridyum , palladyum , platiniridyum , iridosmium gibi daha seyrek bulunan minarelleride kapsar. -Bunlardan ikisi alaşım olup heksagonal en yakın paketleme gösterirler. -Platin ve iridyum altın grubu metalleri ile aynı yapıdadırlar. -Bu gruptaki mineraller altın grubu minarellerinden daha sert olup daha yüksek ergime noktaları gösteririler-Demir grbunda yeryüzünde çok ender rastalanan saf demir ile meteoritlerde rastlanan kamasit ve taenit mineralleri bulunur. -Bunlardan demir ve kamasit her atoma 8 diğer atomun değdiği hacım merkezli kübik kafes yapısı gösteririler.?ALTIN (Au) • Kristalografi -Genellikle ağaca benzer kristal grupları, uzamış veya oktaeder yüzeye paralel levha halnde görülür. -Düzensiz olmuş krisatller kesişen ve dendiritik biçimlere geçiş gösterirler -Altın ender olarak idiomorf kristal formu gösterir•Fiziksel Özellikleri -Diğer metallerin bulunması özgül ağırlığını 15 e kadar düşüşür. -Kırılma yüzeyi çengelli olup kolayca tel haline çevrilebilir. -Rengi sarı ve tonlarıdır. -Çizgi rengi metal parıltılı altın sarısıdır•Bileşimi -Altın , gümüşle bir tam katı eriyik serisi meydana getirebilir. -Çoğunlukla altında bir miktar gümüşte bulunur. -%20 gümüş içeren altına elektrum denir. -Ayrıca altının bileşiminde az miktarda bakır ve demir ile eser miktarda bizmut , kurşun , çinko ve platinde yer alabilir. -1064 derecede kolayca ergir.•Bulunması • Altının yer kabuğundaki ortalama değeri 0.004 ppm dolayındadır ve bu bakımdan ender bir elemanttir • Altının başlıca kaynağı, altının pirit ve diğer sülfür ile birlikte bulunduğu altını hidrotermal kuars damarlardır • Yüzeysel bozuşmaya uğrayan altınlı damaralarda serbest hale gelen altın, ya toprak örtüde birikir yada yüzey sularla yıkanarak cevredeki akarsu çökellerinde altınlı plaserler meydana getirir.?Gümüş (Ag) • Kristalografi -Kristalleri geneliikle çarpık dallı dediritik veya kesişen gruplar halindedir. -Genellikle düzensiz kütleler ve levhalar ile yer yer iri veya ince teller halinde bulunurlar.•Fiziksel Özellikleri -Kırık yüzeyi çengelli olup dövülebilir ve tel haline çekilebilir. -Metal cilalıdır -Rengi ve çizgi rengi gümüş beyazıdır. -Sıkca kararır ve kahve veya grisiyah renkte görülür•Bileşimi -Doğal gümüş genellikel alasım halinde Au , Hg , Cu; daha seyrek olarak Pt , Sb ve Bi iceriri. -Amalgama Ag ve Hg’nin katı eriğidir. •Tanınması -Dövüleblirliği, taze yüzeyindeki rengi ve yüksek özgül ağırllığı ile benzerlerinden ayırt edilir•Bulunması -Dogal gümüş az miktarlarda ancak ya ancak yaygın olarak maden yataklarınınodsidasyon zonlarında bulunur -Daha büyük primer yataklar halinde hidrotermal çözeltilerden meydana gelirler. 3 tip primer yataklar vardır. 1)Sülfürler,zeolitler,kalsit,barit ve kuars ile birlikte bulunduğu 2)Kobalt,nikel gümüş arsenid ile sülfidleri vedoğal bizmut ilebirlikte bulunduğu tip 3)Uraninit,kobalt ve nikel mineralleri ile birlikte olduğu tip?Bakır (Cu) • Kristalograf -Kristalleri başlıca küb, tetrakisheksaeder,dodekaeder ve okta eder formlarında, genellikle çarpık we dallı dendritik gruplar halindedir•Fiziksel Özellikleri -Dövülebilir ve tel haline getirebilir. -Taze kırık yüzeydeki rengi bakır kırmızısı olup paslı yüzeyde genellikle koyu renkte ve donuk cilalıdır. -Yüzeyi çengelli ve kırıktır.•Bileşimi -Doğal bakırda az miktarda Ag,Bİ,Hg,As ve Sb bulunur. Bulunması -Doğal bakır yataklarının oksidasyon zonlarında, kuprit , malakit veazurit ile birlikte az miktarda bulunur?Platin (Pt) • Klistalografi -Genellikle ince taneler ve pullar halinde bulunurlar. -Küb biçimli kristalleri seyrek olup genellikle çarpıktır.•Fiziksel özellikleri -Dövülebilir ve tel haline getirebilirler. -Rengi çelik grisi olup cilalıdır. -Eğer demir içriği fazla ise magnetik özellik gösteriri.•Bileşimi -Düşük oranda Fe, daha az miktarda da Rb , Ir gibi elemntler veCu,Au,Ni ile alaşım yapar. Bulunması -Ultrabazik kayaçlarda , doğal metaller halindeolivin , kromit , piroksen ve magnetitile birlikte bulunur. -Başlıca platin üretimi platinli magmatik kayaçlarayakın olanplaserlerden yapılır.•Demir (Fe) • Kristalografi -Kristalleri seyrektir -Genellikle magmatik kayaçlarda , meteoritler levhalar, lamelli kütleler ve düzenli nikel-demir içiçe büyümeleri halindebulunur.•Fiziksel Özellikleri -Çengelli kırık yüzeyleri vardır ve dövülebilirler. -Rengi celik grisi ila siyah arasındadır -kuveetli magnetik özellik gösterirler.•Bileşimi -Daima biraz Ni ve az miktarda da Co, Cu, Mn, s ve C içerir. Tanınması -Kuvvetli mıknatıs özelliği -Dövülebilirliği -Yüzeyindeki oluşan paslardan anlayabiliriz.•Bulunması -Yerkabuğunda ender olarak bulunan demir meteoritlerdedaha çok bulunur. -Üst kabuk ve atmosferdeki oksidasyon sonucunda elementler kararlı halde bulunamazlar.Bu nedenle Fe+2 yada Fe+3 osit veya hidro oksit halinde bulunurlar.•Yarımetaller • Yarımetaller, metal ve metal olmayanlar arsında geçiş özellikleri gösterir. • Arsenik, antimon ve bizmut yarımetalleri aynı eş yapılı gruba aittir. • Metalik cilaları ve özgül ağırlıkları ile metallere benzerler. Fakattrigonal sistemin romboedralsınıfında kristallenmeleri, gevreklikleri, ısı ve elektriği zayıf iletmeleri ve kimyasal özellikler ileayrı bir grup meydana getirirler.•Metal Olmayanlar • Metal olmayanlar doğal elementlerden kükürt, elmas ve grafitin yapılarımetal ve yarımetallerden çok farklıdır.?Kükürt (S) • Kristalografi -Kristalleri yaygın olarak primidal habituslu sıkcada dipiramit, prizma vebazis kombinasyonları halindedir. -Genellikle iyi kristalleşme göstermezler -Böbreğimsi, stalaktitik kabuklaşmalar vetoprağımsı olarakta bulunur.•Fiziksel Özellikleri -Dilinimlidirler. -Yüzeyi konkoidal veya düzensiz kırılma yüzeylidir. -Rengi sarı olup, safsızlıklarıyla ilgili olarak yeşil, gri , kırmızı tonlarda bulunabilirler -Isıyı zayıf iletirler. -Genleşme farkı nedeniyle kristalleri el ısısı sıcaklığı ile çatlar•Bileşimi -Katı eriyik halinde Se içerebilir. Tanınması -Sarı rengi -Mum alevinde kolayca yanabilmesi ve SO2 vermesi ile tayin edilebilir.•Bulunması -Genellikle sönmüş volkan kraterlerinin etrafında bulunur. -Ayrıca kükürt bakterilerinin faaliyeti ilesülfatlardan meydana gelir. -tersiyer yaşlı anhidrit, jips ve kireçtaşları, sıkça killi kayaçlar ve bitumlu çökeller ile birlikte bulunur.?ELMAS (C) • Kristalografi -Kristalleri genelde oktaeder, ayrıca küb veya dodakaeder formundadır. -Kristallerinde kavisliokta eder veya heksakisoktaeder sıkça görülür.•Fiziksel Özellikleri -Mükemmel dilinimlidir. -Traşlanmış elmastagörülen parlaklık, yüksek kırılma indisinden (n=2,42) ve ışıgı güçlü disperse etmesinden kaynaklanır. -Genellikle açık saıya veya renksizdir. -Siyah veya grimsi siyah bort’a karbon denir.•Bileşimi Sentezi -Elmas saf karbondur -Elmas, düşük basınç ve sıcaklıkta grafite göre daha kararsız oluporta sıcaklıklarda grafite dönüşür. Bu iki mineralin oda sıcaklığında birlikte bulunabilmesinin sebebi,reaksiyon hızının çok yavaş olmasıdır. -Fakat grafiti elmasa dönüştürmek için çok yüksek sıcaklık gerekir.•Bulunması -Kimyasal özelliklere katılmama özelliği, yüksek sertliğive yüksek özgül ağırlığından dolayı alüvyal çökellerde bulunur. -Elmasın bulunduğu kayaca kimberlit denir. -Elmaslı magmatik kayacın biçim ve boyutları çeşitli olabilmektedir.bu intrüfizkütlelerin çoğuyuvarlak ve boru biçimli olup “kimberlit bacaları” yada “ elmas bacaları” denir. Bu bacaların çapları derine doğru gittikce azalır.?Grafit (C) • Kristalografi -Altıgen sınırlı ve bazal yüzeyi belirgin tablamsı kristaller halindedirler. -Genellikleyapraklı veya pullu kütleler, ayrıca ışınsal veya granürler olarak bulunurlar.•Fiziksel Özellikleri -Mükemmel dilinimlidir. -Rengi ve cizgi rengi siyahtır. Levhaları bükülebilir fakat esnek değildir.•Bileşimi -Karbondan meydana gelir. -Bazen demiroksit, kil veya diğer mineral safsızlıklarını içerir. Tanınması -Rengi, yapraklı oluşu ve ele yağlı hissi vermesi ile tanınır.•Bulunması -Saçılmış büyük kristalli levhalar veya küçük pullar halinde kristalenkireçtaşları, şist, gnays gibi metamorfik kayaçlardabulunabilirler. -Metamorfizma geçirmiş kömür yataklarıda grafite dönüşebilir. -Ayrıca kuars, biotit, ortoklas, turmalin, apatit,pirit ve titanit ile bulunabilirler.-SON-