Uzaktan Algılama Türkiye Jeolojisi Doğu Pontidler - 2 Yılmaz et al 1997 Batıda Amasya batısından doğuda Suşehri yakınlarına kadar uzanır. Kuzeyde Kuzey Anadolu Fay zonundan, güneyde Sivas düzlüğünün kuzey kenarına kadar yüzeylenir. Tokat masifi güneyden Ankara-Erzincan sutur zonu ve bunun güneyindeki Kırşehir masifi ile sınırlanır. TOKAT MASİFİTOKAT MASİFİ Litoloji, yaş ve metamorfizma açısından, Doğu Pontidler’in doğusunda yüzeylenen Ağvanis Metamorfitlerine benzemektedir. Tokat Masifi, birbirleri ile tektonik ilişkili ve yaş-litoloji- metamorfizma-tektonik konum açısından farklı 3 birlikten oluşmaktadır. Alttan üste doğru; a)-Yeşilırmak Grubu. b)-Turhal metaofiyoliti. c)-Amasya Grubu. Yılmaz et al 1997Yılmaz et al 1997 Yeşilırmak Grubu Liyas öncesi temelin en alt tektonik birliğini oluşturur. Altta Paleozoyik yaşlı metakırıntılı birimler ile başlar ve Permo Karbonifer yaşlı mermer-kristalize kireçtaşı (Çat Mermeri) ve onun üzerinde gelişmiş olan Triyas yaşlı bir havzanın (Karakaya Havzası) birimleri ile devam eder. Karakaya havzası / kenar denizi / okyanusuKarakaya havzası/kenar denizi/okyanusu Paleotetis okyanusunun arkasında (yay ardında) gelişmiş kısa ömürlü bir havzadır. Triyas başında açılıp, Liyas öncesi kapanmıştır. Triyas yaşlı Karakaya havzası birimleri alttan üste doğru; a)-mermer blokları içeren metapelit-metabazit, b)-fillat, metasilttaşı, metakumtaşı ardalanması, c)-mermer ve ofiyolit blokları içeren metapelit-metabazit istifi, d)-metalav, metatüf, metaaglomera, e)-bunların üzerinde ise ofiyolit, mermer, pelajik kireçtaşı-çört bloklu metaolistostrom ile temsil edilmektedir.Turhal metaofiyoliti Metamorfik ofiyolit, melanj, olistostrom napıdır. Yeşilırmak Grubunu üzerler, Amasya Grubu veya Liyas çökelleri tarafından üzerlenir. Amasya Grubu Batıda Amasya dolayında kısıtlı bir alanda yüzeylenir. Düşük derecede metamorfik (Yeşilşist fasiyesinde) kuvarsit, şeyl, silttaşı, konglomera ardalanması ve rekristalize kireçtaşı katkılarından oluşan kıtasal bir topluluğu temsil eder. Silüriyen yaşındaki bu düşük derecede metamorfik kırıntılı istif, Yeşilırmak Grubu ve Turhal Metaofiyoliti üzerine itilmiştir ve Liyas öncesi temelin en üst tektonik birliğini oluşturur. Amasya Grubu, Batı Pontidlerin temelinin bir kesiminin eşdeğeridir. Batı Pontidlerdeki İstanbul zonuna ait temel kayaların (Batı Pontid temeli) bir kesimine benzerlik göstermektedir. Turhal Metaofiyoliti ve Yeşilırmak GrubuTOKAT MASİFİNİN METAMORFİZMASI Yeşilırmak Grubu, Turhal metaofiyoliti, Amasya Grubu, Triyas havzasının kapanmasıyla ilgili orojenez sırasında (Geç Triyas döneminde Liyas öncesinde), topluca metamorfizmaya uğramışlardır. Masifin duraylılık kazanmasını izleyen dönemde metamorfik kayaların üzerinde bölgesel ilk çökelme Liyas’da gelişmiştir. Liyas taban çökelleri, alttaki bütün farklı birlikleri (Yeşilırmak Grubu, Turhal metaofiyoliti, Amasya Grubu) örtmektedir. Tokat masifi, Geç Kretase’de üzerindeki Liyas’tan-Üst Kretase’ye kadarki istif ile birlikte güney yönlü etkin bir tektonizma sonucu dilimlenmiştir.Yılmaz et al 1997 PULUR MASİFİ AĞVANİS MASİFİ TOKAT MASİFİPULUR, AĞVANİS VE TOKAT MASİFLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Ağvanis ve Pulur masifleri Tokat masifinin doğu yönündeki uzantısı olarak değerlendirilebilir. Ancak içlerinde, sadece Doğu Pontidlerin temeli olan tektonik birlik vardır. Bunların Tokat masifinden farklılığı, bu masiflerde Doğu Pontid temelinin stratigrafik en alt seviyelerini temsil eden ileri dereceli met birimlerin de (migmatitik gnays vb) mostra vermesidir. Pulur Masifi Üst Karbonifer öncesi yaşta gnays, migmatit, şist, metabazit ve bunların üzerinde yer alan Üst Karbonifer-Alt Permiyen yaşlı rekristalize kireçtaşı, mermer ve meta kırıntılılardan oluşur. İstifin alt kesimleri sıkça Geç Missisippian- Erken Pensilvaniyen (Karbonifer) granitleri tarafından kesilmektedir. Pulur Masifi Hersiniyen metamorfik temeli temsil eder. Ağvanis masifi genellikle Kimmerid yaşlı metabazit-fillat-mermer istifi ile temsil edilir. Batıda, Sakarya Kıtası içindeki Karakaya Biriminin ve yine DP. lerdeki Tokat masifinin doğu uzantısını oluşturur. Aralarındaki bir diğer farklılık ise Ağvanis ve Pulur masiflerinde metamorfik kayaları kesen, olasılıkla Karbonifer yaşlı intrüzif granitlerin yaygınca görülmesidir. Bu masifler Geç Triyas’da metamorfizmaya uğramıştır. Pulur masifi üzerinde Liyas’tan başlayan Mesozoyik örtü, Ağvanis masifinde ise Orta Eosen yaşlı örtü birimleri yer alır.Tokat Masifi’nin Örtü Birimleri Tokat Masifi’ni oluşturan Yeşilırmak Grubu, Turhal Metaofiyolitleri ve Amasya Grubu, Triyas sonunda Karakaya Kenar Denizi’nin güneye yönünde kapanması ile bir araya gelmiştir. Bu temel, Liyas’dan itibaren örtülmüştür. Örtü birimleri, alttan üste doğru birbirleri ile uyumlu şu birimler ile temsil edilir: Erken-Orta Jura birimleri; (Bayırköy – Mudurnu fms. eşdeğeri) Hızlı ve yanal yönde fasiyes değişimleri gösterir. Karasaldan sığ denizele değişik ortamlarda gelişmiş kırıntılılardan oluşmaktadır. Birimin nitelikleri horst – graben sistemi içerisinde gelişmiş olduğunu gösterir. Geç Jura birimleri; (Bilecik Kçt. eşdeğeri) Beyaz – pembe renkli mikritik kireçtaşı Erken Kretase birimleri; (Soğukçam kçt. eşdeğeri ) Çörtlü, ince tabakalı, beyaz kireçtaşı Senomaniyen – Türoniyen birimleri; (Vezirhan Fm. eşdeğeri) Kırmızı pelajik kireçtaşı – radyolarit – çamurtaşı istifi. Bu birim güneye doğru yanal yönde ve üste doğru fliş istifine geçiş gösterir. Bu fliş istifi içerisine daha da güneyde ofiyolitik bloklar içermeye başlar (Çördük olistostromu). İstifin özellikleri güney alanda yükselmiş bir ofiyolitik melanj prizmasının varlığını işaret eder. Tokat Masifi’nin örtü birimlerinin bu düzeylerinin (bloklu düzeylerinin) oluşumundan sonra, bölge güneye doğru şiddetli bir sıkışmanın etkisi altında kalmıştır. Tokat Masifi güneye doğru Örtü birimleri üzerine itilmiştir. Bölgeyi etkileyen sıkışmalı deformasyonlar nedeniyle, Örtü birimleri altındaki temel birimlerinden bir dekolman ile ayrılmıştır. Elmas, 1996 Ofiyolitik Kuşak Doğu Pontidlerin güneyinde Ankara-Erzincan zonunun doğu kesimleri yer almaktadır. Ofiyolitik Kuşakta yer alan ve Çamlıbel Ofiyoliti olarak adlanan birim, Tetis okyanusuna ait ofiyolitik yığışım karmaşığını temsil eder. Okyanusal birimler Koniasiyen-Kampaniyen Paleosen Geç Paleosen – Erken Eosen döneminde olmak üzere üç kez güneyden kuzeye Pontidler üzerine itilerek yerleşmişlerdir (RETROŞARYAJ GELİŞİMİ). Doğu Pontidlerde iki farklı dönem ofiyolit yerleşimi arasında Kalıntı Havza dolgusunu oluşturan Üst Kretase-Alt Eosen yaşlı denizel istif (Hıdırnalı Grubu) oluşmuştur. Ofiyolit dilimleri ve üzerledikleri birimler topluca Lütesiyen yaşlı çökeller ile örtülürler.Kalıntı Havza dolgusu Yıldızeli Havzası çökelleri olarak da bilinmektedir. Tokat ve Kırşehir masifleri arasında yer alır. Üst Kretase-Alt Eosen yaşlı denizel bir istiften oluşmaktadır (Hıdırnalı Grubu). Bu grup, güneydeki Neotetis okyanusu kuzey koluna ait kuşakdan kuzeye Pontidlere doğru Geç Kretase dönemindeki ilk ofiyolit yerleşimi sırasında gelişen ofiyolitik yığışım karmaşığı üzerinde çökelmiş, Paleosen ve Geç Paleosen-Erken Eosen döneminde ikinci ve üçüncü ofiyolit yerleşimi sırasında gelişen ofiyolitik naplar tarafından üzerlenmiştir.DOĞU PONTİDLERDE ANA TEKTONİK DÖNEMLER 1- Karmaşık bir Jura öncesi temel 2- Temel üzerinde Riftleşme ile Pontid Mesozoyik istifinin başlaması Erken-Orta Jura volkanoklastikleri 3- Güneye bakmakta olan pasif kıta kenarının gelişmesi Üst Jura-Alt Kretase karbonatları 4- Senoniyen’de Magmatik Yay gelişimi 5- Geç Kretase – Erken Eosen aralığında kuzeye doğru ofiyolitik melanj yerleşimi 6- Geç Paleosen-Erken Eosen’de kıta-yay çarpışması 7- Orta Eosen’de yaygın çarpışma sonrası magmatizma ve sedimantasyonDOĞU PONTİDLERDE ANA TEKTONİK DÖNEMLER 1- Karmaşık bir Jura öncesi temel Pulur – Ağvanis – Tokat masifleriDOĞU PONTİDLERDE ANA TEKTONİK DÖNEMLER 1- Karmaşık bir Jura öncesi temel 2- Temel üzerinde Riftleşme ile Pontid Mesozoyik istifinin oluşmaya başlaması – Rift magmatizması Erken-Orta Jura volkanoklastikleri (Kelkit fm.)DOĞU PONTİDLERDE ANA TEKTONİK DÖNEMLER 1- Karmaşık bir Jura öncesi temel 2- Temel üzerinde Riftleşme ile Pontid Mesozoyik istifinin başlamasıErken-Orta Jura volkanoklastikleri 3- Güneye bakmakta olan pasif kıta kenarının gelişmesi Üst Jura-Alt Kretase karbonatları (BERDİGA KİREÇTAŞI)