İmal Usülleri Döküm Yolu İle İmalat Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 1 Döküm Yolu Döküm Yolu İle İmalat İle İmalatDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 2 Tanımı: Eritilmi ş sıvı metal veya ala şım çıkacak parçanın negatifi olan bir bo şlu ğa dökülüp onu katıla ştırmak suretiyle istedi ğimiz şekli elde etme yöntemine döküm adını veriyoruz. Döküm 4 a şamalı bir i şlemdir. 1.Model yapmak 2.Maça Yapmak 3.Kalıp Yapmak – Sıvı metali dökmek ve katıla ştırmak 4.Biten döküm parçasını temizlemekDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 3 Kum Kalıba Kum Kalıba Döküm DökümDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 4Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 5 Altlık Altlık- -Model Model- -Derece Derece İ İnce kum nce kum serpimi serpimi İ İri kumu eleme ri kumu eleme İ İri kumu sıkı ştırma ri kumu sıkı ştırmaDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 6 Derecenin doldurulması Derecenin doldurulması Derecenin düzlenmi ş hali Derecenin düzlenmi ş hali Derecenin ters çevrilmesi Derecenin ters çevrilmesi Derece pimlerinin takılması Derece pimlerinin takılmasıDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 7 Yolluk ve çıkıcıların montajı ve tamamlanması Yolluk ve çıkıcıların montajı ve tamamlanması Modelin çıkartılı şı Modelin çıkartılı şı Yatay yolluk (meme) hazırlanı şı Yatay yolluk (meme) hazırlanı şıDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 8 Derecelerin kapatılması Derecelerin kapatılması Kalıbın kesit görünü şü Kalıbın kesit görünü şü Dökümün yapılı şı Dökümün yapılı şı Çıkan Ürün Çıkan ÜrünDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 9Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 10 Metal Kalıba Metal Kalıba Döküm DökümDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 11 Metal Kalıba ( Metal Kalıba (kokil kokil kalıp) Döküm Nedir? kalıp) Döküm Nedir? Metal kalıba döküm erimi ş metali çelikten yapılmı ş bir Metal kalıba döküm erimi ş metali çelikten yapılmı ş bir kalıba dökerek bo şlu ğu doldurma şeklinde yapılan bir kalıba dökerek bo şlu ğu doldurma şeklinde yapılan bir i şlemdir. Genellikle çok sayıda ve parça için kullanılır. i şlemdir. Genellikle çok sayıda ve parça için kullanılır. Pahalı bir yöntemdir. Kalıp tekrar tekrar kullanılabilir. Pahalı bir yöntemdir. Kalıp tekrar tekrar kullanılabilir. Kalıp malzemesi özel çeliklerden ve dökme demirlerden Kalıp malzemesi özel çeliklerden ve dökme demirlerden yapılır. Çıkan ürünün kalitesi kum kalıba döküm yapılır. Çıkan ürünün kalitesi kum kalıba döküm ürününden daha iyidir. ürününden daha iyidir. Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 12 Bir araba kasna ğının Bir araba kasna ğının kokil kokil kalıpta döküm a şamaları kalıpta döküm a şamalarıDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 13 Bir kadın figürünün metal kalıpta dökümü Bir kadın figürünün metal kalıpta dökümüDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 14 Basınçlı Döküm Nedir? Basınçlı Döküm Nedir? Metalden yapılmı ş bir kalıba çok yüksek basınçta sıvı Metalden yapılmı ş bir kalıba çok yüksek basınçta sıvı enjekte edilir. Katıla şma sona erinceye kadar basınç enjekte edilir. Katıla şma sona erinceye kadar basınç uygulamaya devam edilir. Çok karı şık parçalar dökülür. uygulamaya devam edilir. Çok karı şık parçalar dökülür. Saatte 100 Saatte 100- -800 parça/saat üretim yapılır. 10 800 parça/saat üretim yapılır. 10- -80 atmosfer 80 atmosfer basınç uygulanır. Çıkan ürün için tala şlı i şlemeye ihtiyaç basınç uygulanır. Çıkan ürün için tala şlı i şlemeye ihtiyaç yoktur. Hızlı so ğuma nedeniyle parçaların mukavemeti yoktur. Hızlı so ğuma nedeniyle parçaların mukavemeti yüksek olur. En az 5000 parça ve üzeri için uygundur. yüksek olur. En az 5000 parça ve üzeri için uygundur. Erime sıcaklı ğı 1000 Erime sıcaklı ğı 1000 ° ° C C nin nin altındaki metaller için altındaki metaller için uygundur. Ço ğunlukla küçük parçalar üretilir. uygundur. Ço ğunlukla küçük parçalar üretilir.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 15 Basınçlı Döküm Animasyonu Basınçlı Döküm AnimasyonuDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 16Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 17 Savurma (Santrifüj) Döküm Nedir? Savurma (Santrifüj) Döküm Nedir? Savurma döküm yönteminde erimi ş metal, bir eksen etrafında döndürülen kalıplar içine dökülerek biçimlendirilir. Merkezkaç kuvvetlerinin oluşturdu ğu basınç, metalin kalıp cidarına homojen olarak da ğılmasını, parçanın dı şının kalıbın iç şeklini almasını sa ğlar. Olu şan yüksek merkezkaç kuvveti sayesinde dökülen sıvı metal içinde bulunan dü şük yo ğunluklu kum ve cüruf tanecikleri, metal olmayan kalıntılar ve gazlar dönme eksenine do ğru sürüklenir. Dolayısıyla bu yöntemle parça yüzeyinin gözeneksiz temiz ve ince taneli olarak elde edilmesi mümkün olur.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 18 Savurma dökümün şematik gösterimi Savurma dökümün şematik gösterimiDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 19 1 1 2 2 3 3Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 20 4 4 5 5 6 6 7 7Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 21 Sürekli ( Sürekli (continous continous) Döküm Nedir? ) Döküm Nedir? İki ucu açık kokil bir kalıbın içerisine bir tarafından sıvı metal dökülür. Kalıbın içinden geçerken so ğutma sıvısı püskürtülür. Böylece gittikçe sıcaklık dü şer. Metal katıla şır. Kalıbın di ğer tarafından istenen şekle uygun ürün çıkar. Bu yöntemle karı şık parçalar dökülemez. Daha çok saç, şerit, levha tipi veya içi dolu silindirik ürünler dökülür.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 22 Sürekli ( Sürekli (continous continous) Döküm ) DökümDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 23 Hassas Döküm Nedir ? Hassas Döküm Nedir ? ( “ ( “Invesment Invesment Casting Casting” ” , , “ “Ceramic Ceramic Shell Shell Casting Casting” ” (seramik (seramik kabuk dökümü) veya kabuk dökümü) veya “ “Lost Lost Wax Wax Process Process” ” (kaybedilmi ş (kaybedilmi ş mum prosesi)) terimleri aynı döküm şeklini ifade eder. mum prosesi)) terimleri aynı döküm şeklini ifade eder. Prensibi: Prensibi: Mum ve benzer modeller kullanılarak Mum ve benzer modeller kullanılarak hazırlanan kalıpların ısıtılması ve eriyen model hazırlanan kalıpların ısıtılması ve eriyen model malzemesinin kalıptan dı şarı akıtılarak kalıp bo şlu ğunun malzemesinin kalıptan dı şarı akıtılarak kalıp bo şlu ğunun olu şturulmasıdır. olu şturulmasıdır. Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 24 Balmumu Balmumu (normal (normal mum) mum) model model yapımı yapımı Modelin Modelin çıkartılı şı çıkartılı şı Ço ğaltılan Ço ğaltılan modeller modeller ağaç dalları ağaç dalları şeklinde bir şeklinde bir merkez merkez etrafında etrafında toplanır. toplanır. Toplu Toplu modeller modeller sulu sulu serami ğe serami ğe batırılır. batırılır.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 25 İ İkinci kez kinci kez seramik seramik kaplama daha kaplama daha kalın olarak kalın olarak yapılır. yapılır. Seramik Seramik kabuk belirli kabuk belirli kalınlı ğa kalınlı ğa eri şince eri şince kaplama kaplama durdurulur. durdurulur. Kalıp Kalıp kurutulur kurutulur balmumunun balmumunun akması için akması için ısıtılır. ısıtılır. Kabuk sertle şmesi için ısıtılır Kabuk sertle şmesi için ısıtılırDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 26 Erimi ş metal ısıtılan Erimi ş metal ısıtılan kalıba dökülür. kalıba dökülür. Döküm so ğuduktan sonra Döküm so ğuduktan sonra kabuk kalıp titre şimle veya kabuk kalıp titre şimle veya ba şka yollarla kırılır. ba şka yollarla kırılır. Dökülen parçalar a ğaçtan Dökülen parçalar a ğaçtan dikkatlice ayrılır. dikkatlice ayrılır.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 27 Balmumu Balmumu enjeksiyonu enjeksiyonu Modelleri Modelleri dizme dizme Serami ğe Serami ğe batırma batırma Isıtarak kabuk Isıtarak kabuk ba ğlama ve ba ğlama ve mumu eritme mumu eritme Kabuk kalıba Kabuk kalıba döküm yapma döküm yapma Kabu ğu kırma parçalara Kabu ğu kırma parçalara ayırma ayırmaDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 28 Kum Kalıp İçin Kum Kalıp İçin MODEL MODELDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 29 Model Nedir? Model Nedir? Dökülecek parçanın benzeri olup, boyut olarak birazcık Dökülecek parçanın benzeri olup, boyut olarak birazcık daha büyük olan, kuma gömülerek sıvı metalin dökülece ği daha büyük olan, kuma gömülerek sıvı metalin dökülece ği bo şlu ğu temin eden parçalara, model denir. Her dökülecek bo şlu ğu temin eden parçalara, model denir. Her dökülecek parça için mutlaka bir model gerekir. parça için mutlaka bir model gerekir. Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 30 Model Yapımında Dikkat Edilecek Parametreler Model Yapımında Dikkat Edilecek Parametreler 1. 1. Çekme Payı: Çekme Payı: Dökülmü ş sıvı metal katıla şırken kendini Dökülmü ş sıvı metal katıla şırken kendini çeker ve döküm parçasının boyutu küçülür ve bu nedenle çeker ve döküm parçasının boyutu küçülür ve bu nedenle modellerin çekme payı kadar büyük yapılması gerekir. modellerin çekme payı kadar büyük yapılması gerekir. Çekme payları dökme demir için, %1 dökme çelik için Çekme payları dökme demir için, %1 dökme çelik için %2, demir olmayan malzemeler için %1 %2, demir olmayan malzemeler için %1- -2 2 alınabilinir alınabilinir. . 2. 2. İşleme Payı: İşleme Payı: Parçaların resimlerinde boyutlar Parçaların resimlerinde boyutlar parçaların i şlenmi ş şekline göre verilir. Kuma dökülen parçaların i şlenmi ş şekline göre verilir. Kuma dökülen parçaların ço ğu da mutlaka tala ş kaldırılarak i şlenir.Bu parçaların ço ğu da mutlaka tala ş kaldırılarak i şlenir.Bu nedenle modeller i şleme payı kadar büyük yapılırlar. nedenle modeller i şleme payı kadar büyük yapılırlar. Çekme payı fazla verilirse i şçilik artar,az verilirse cidar Çekme payı fazla verilirse i şçilik artar,az verilirse cidar kalınlı ğı i şlemeye yetmeyebilir.Bunun için en uygun kalınlı ğı i şlemeye yetmeyebilir.Bunun için en uygun i şleme payı verilmelidir. i şleme payı verilmelidir. (DÇ (DÇ 2 2- -3 mm, 3 mm, DO DO 3 3- -5 mm 5 mm gibi) gibi)Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 31Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 32Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 33 Üstte a ğaç model altta ise dökülmü ş parça görülmektedir. Üstte a ğaç model altta ise dökülmü ş parça görülmektedir.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 34 3. Modellerin Kalıptan Sökülmesi: 3. Modellerin Kalıptan Sökülmesi: Modellerin kalıbın içinden kalıbı bozmadan çıkartılması Modellerin kalıbın içinden kalıbı bozmadan çıkartılması gerekir. Bir bütün halinde yapılan modellerde bu zor gerekir. Bir bütün halinde yapılan modellerde bu zor olabilir. Bunu kolayla ştırmak için iki veya daha fazla olabilir. Bunu kolayla ştırmak için iki veya daha fazla sayıda parçalı model yapılır. sayıda parçalı model yapılır.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 35 4. Modellerin konik yapılması 4. Modellerin konik yapılması Kenarları dik olan modeller kalıptan çıkartılırken temas Kenarları dik olan modeller kalıptan çıkartılırken temas yüzeyi fazla oldu ğu için kalıp yüzeyleri bozulabilir. Bu yüzeyi fazla oldu ğu için kalıp yüzeyleri bozulabilir. Bu teması azaltmak için modeller sıyrılma do ğrultusunda 1 teması azaltmak için modeller sıyrılma do ğrultusunda 1- -2 2° ° e e ğ ğimli yap imli yapı ıl lı ırlar. rlar.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 36 5. Model Malzemeleri 5. Model Malzemeleri a) a) Seramik Model: Seramik Model: Basit şekilli ve çok az sayıdaki Basit şekilli ve çok az sayıdaki parçaların dökümünde kullanılır. En çok ta alçıdan parçaların dökümünde kullanılır. En çok ta alçıdan yapılırlar. yapılırlar. Alçıdan yapılmı ş araba modeli Alçıdan yapılmı ş araba modeliDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 37 b) b) A ğaç Model: A ğaç Model: En çok kullanılan model tipidir. En çok kullanılan model tipidir. Kullanılacak a ğaçların kuru sert ve dayanıklı Kullanılacak a ğaçların kuru sert ve dayanıklı olması gerekir. Bu i ş için çam, gürgen ve ıhlamur olması gerekir. Bu i ş için çam, gürgen ve ıhlamur kullanılır. A ğaç model yapıldıktan sonra kesinlikle kullanılır. A ğaç model yapıldıktan sonra kesinlikle nem almamalıdır. Büyük a ğaç modellerin içi nem almamalıdır. Büyük a ğaç modellerin içi bo ştur. bo ştur. A ğaçtan yapılmı ş araba modeli A ğaçtan yapılmı ş araba modeliDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 38 b) b) Metal Model: Metal Model: Modelin uzun süre dayanması Modelin uzun süre dayanması gerekiyorsa ve seri imalatta kullanılacaksa o zaman gerekiyorsa ve seri imalatta kullanılacaksa o zaman metal model kullanılır. Bu modeller yapılmadan metal model kullanılır. Bu modeller yapılmadan önce a ğaçtan modelleri yapılır. Sonra metal önce a ğaçtan modelleri yapılır. Sonra metal modeller imal edilir. Bu i şlemde hem a ğacın çekme modeller imal edilir. Bu i şlemde hem a ğacın çekme payı hem de metal modelin çekme payı hesaba payı hem de metal modelin çekme payı hesaba katılmalıdır. Metal modeller dökme demir, bronz katılmalıdır. Metal modeller dökme demir, bronz ve alüminyumdan yapılırlar. ve alüminyumdan yapılırlar. Bronz, alüminyum ve dökme demir modelleri Bronz, alüminyum ve dökme demir modelleriDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 39 a E, Mükemmel; G, iyi; F, zayıf; P, kötü. b operatörün yorulma faktörü c su ile. E E E E P Şi şmeye kar şı c P E P E E Korozyona kar şı c Direnç: G F G P E Tamir Edilebilirlik P G P G E A ğırlık b G G E G F Mukavemet E F E G P A şınma Direnci G G F G E Makinede i şlenebilirlik DökmeDemir Plastik Çelik a Alüminyum A ğaç KarakteristiklerDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 40 6. Model Renkleri 6. Model Renkleri Dökme Demir (DD) model Dökme Demir (DD) model Kırmızı Kırmızı renkte renkte Dökme Çelik (DÇ) model Dökme Çelik (DÇ) model Mavi Mavi renkte renkte Demir Olmayan (DO) model Demir Olmayan (DO) model Renksiz Renksiz olarak olarak bulundurulur. bulundurulur.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 41 Kum Kalıp İçin Kum Kalıp İçin MAÇA MAÇADoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 42 Maça Sandı ğında Maça İmalatı Maça Sandı ğında Maça İmalatıDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 43 Maça Nedir? Maça Nedir? İçi bo ş ç ıkacak parçaların döküldükten sonra bo ş İçi bo ş ç ıkacak parçaların döküldükten sonra bo ş çıkabilmesi için dökülen parçanın bu bo ş kısmının şeklini çıkabilmesi için dökülen parçanın bu bo ş kısmının şeklini olu şturan negatif parçalara maça denir. Maça olu şturan negatif parçalara maça denir. Maça malzemeleri ço ğunlukla kumdur. Fakat bu kumlar kalıp malzemeleri ço ğunlukla kumdur. Fakat bu kumlar kalıp kumundan farklıdır. En önemli farkta kalıp kumundaki kumundan farklıdır. En önemli farkta kalıp kumundaki kil yerine ba ğlayıcıların kullanılmasıdır. Ba ğlayıcılar iki kil yerine ba ğlayıcıların kullanılmasıdır. Ba ğlayıcılar iki grupta toplanırlar organik ve inorganik. Maça grupta toplanırlar organik ve inorganik. Maça kumlarında su da bulunur fakat su ba ğlayıcı görevi kumlarında su da bulunur fakat su ba ğlayıcı görevi yapmaz. Çok enteresandır su katılmadı ğı takdirde yapmaz. Çok enteresandır su katılmadı ğı takdirde ba ğlayıcılar görev yapmaz. Az su katılırsa maçalar ba ğlayıcılar görev yapmaz. Az su katılırsa maçalar pi ştikten sonra istenen özellik elde edilemez. Çok su pi ştikten sonra istenen özellik elde edilemez. Çok su katılırsa pi şme süresi uzar. Yüzeyde kabukla şma olur ve katılırsa pi şme süresi uzar. Yüzeyde kabukla şma olur ve ba ğlayıcılar katmerle şir. ba ğlayıcılar katmerle şir.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 44 Maça Kumları Maça Kumları Maça kumları = Si (%80 Maça kumları = Si (%80- -90)+Bağlayıcılar+su (%3 90)+Bağlayıcılar+su (%3- -7)+Kil 7)+Kil (%1 den az) (%1 den az) İ İnorganik norganik • • Yanmaz Yanmaz • • Yüksek sıcaklıklara Yüksek sıcaklıklara dayanıklı dayanıklı • • Ate ş Kili (%2) Ate ş Kili (%2) • • Bentonit Bentonit (%0,5 (%0,5- -2) 2) • • Silis Tozu (%30) Silis Tozu (%30) • • Demir Oksit (%1 Demir Oksit (%1- -2) 2) Organik Organik • • Yanıcı Yanıcı • • 500 500 ° °C de özellik C de özellik kaybolur kaybolur • • Maça ya ğı Maça ya ğı • • Reçine Reçine • • Un Un • • Melas Melas • • Zift Zift Ba ğlayıcılar Ba ğlayıcılarDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 45 Maçaların Pi şirilmesi Maçaların Pi şirilmesi Ba ğlayıcıların özelliklerini ortaya çıkartmak için Ba ğlayıcıların özelliklerini ortaya çıkartmak için maçaların 2 ile 6 saat süreyle 200 maçaların 2 ile 6 saat süreyle 200- -250 250° °C s C sı ıcakl caklı ıkta kta pi pi ş şirilmesi gerekir b irilmesi gerekir bö öylece sertle ylece sertle ş şmi mi ş ş dayan dayanı ıkl klı ı ma maç çalar alar meydana gelir. Az pi meydana gelir. Az pi ş şen ma en maç çalar sar alar sarı ı renkte, renkte, ç çok pi ok pi ş şen en ma maç çalar koyu sar alar koyu sarı ı- -kahverengi rengindedirler. Normal kahverengi rengindedirler. Normal ma maç çalar hava dola alar hava dola şı şım mı ı d dü üzg zgü ün olan adi f n olan adi fı ır rı ınlarda pi nlarda pi ş şirilir. irilir. Ma Maç çalar aları ı sert yapmak i sert yapmak iç çin oksijen gereklidir. F in oksijen gereklidir. Fı ır rı ına taze na taze hava verilir. hava verilir. Ö Özel ba zel ba ğ ğlay layı ıc cı ılar ları ın kullan n kullanı ıld ldı ğı ı ğı ma maç çalar 90 alar 90- - 140 140 ° °C sıcaklıkta bir elektrik pi şirme fırınında pi şirilir ve C sıcaklıkta bir elektrik pi şirme fırınında pi şirilir ve pi şme süreleri birkaç dakikayı pi şme süreleri birkaç dakikayı geçmez geçmez. . Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 46Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 47 Maçaların Yerle ştirilmesi Maçaların Yerle ştirilmesi Maçalar döküm esnasında sıvı metalin içinde kalırlar sıvı Maçalar döküm esnasında sıvı metalin içinde kalırlar sıvı metal maçanın üzerine a ğırlı ğının 3 metal maçanın üzerine a ğırlı ğının 3- -5 katı kadar bir 5 katı kadar bir kaldırma kuvveti etkisi yaratır. İşte maçaların bu kuvveti kaldırma kuvveti etkisi yaratır. İşte maçaların bu kuvveti kar şılayacak şekilde desteklenmesi gerekir. Bunun için kar şılayacak şekilde desteklenmesi gerekir. Bunun için maçalar maça ba şlarıyla ve içlerine teller yerle ştirilerek maçalar maça ba şlarıyla ve içlerine teller yerle ştirilerek asılmak suretiyle desteklenirler. asılmak suretiyle desteklenirler.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 48 Maçaların Döküm Parçasının İçinden Çıkartılması Maçaların Döküm Parçasının İçinden Çıkartılması Maçalar sıvı metal katıla ştıktan sonra dökülmü ş olan Maçalar sıvı metal katıla ştıktan sonra dökülmü ş olan parçanın içine parçanın içine pnömatik pnömatik çekiç veya normal çekiçle çekiç veya normal çekiçle sarsılarak çıkartılmaya çalı şılırlar. Maçaların da ğılma sarsılarak çıkartılmaya çalı şılırlar. Maçaların da ğılma özelli ğinden istifade edilerek iç kısım bo şaltılır. Maçaların özelli ğinden istifade edilerek iç kısım bo şaltılır. Maçaların karı şık tipte olanları için basınçlı su kullanılır. karı şık tipte olanları için basınçlı su kullanılır.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 49 Maçalara Ba ğlı Olu şan Hatalar Maçalara Ba ğlı Olu şan Hatalar • • Maçaların yapı şması : Maçaların yapı şması : Maça kendisi, maça sandı ğında Maça kendisi, maça sandı ğında yapılırken sandı ğa yapı şabilir. Bunun önüne yapılırken sandı ğa yapı şabilir. Bunun önüne geçmek geçmek için için önceden sandı ğın yüzeyine benzin sürülür. önceden sandı ğın yüzeyine benzin sürülür. • •Maçalarda karıncala şma : Maçalarda karıncala şma : Gaz geçirgenli ği az olan Gaz geçirgenli ği az olan maçaların yüzeyinde karıncala şma olu şur. maçaların yüzeyinde karıncala şma olu şur. • • Maçaların yüzmesi : Maçaların yüzmesi : Maça ba şı yeterli yapılmayan, iyi Maça ba şı yeterli yapılmayan, iyi şekilde desteklenmeyen maçalar, sıvı metalin içinde şekilde desteklenmeyen maçalar, sıvı metalin içinde yüzebilirler. yüzebilirler. • • Maçaların kırılması : Maçaların kırılması : Maçalarda yeterli mukavemet Maçalarda yeterli mukavemet yoksa sıvı metal maçayı kırabilir. yoksa sıvı metal maçayı kırabilir. • •Maçalarda damarlar : Maçalarda damarlar : Maçanın üzerindeki küçük Maçanın üzerindeki küçük çatlaklara sıvı metal girerek parça yüzeyinde çıkıntılı çatlaklara sıvı metal girerek parça yüzeyinde çıkıntılı damarların meydana gelmesine sebep olular. damarların meydana gelmesine sebep olular. • • Maçalarda çatlaklar : Maçalarda çatlaklar : Pi şirme sırasında maçada çatlama Pi şirme sırasında maçada çatlama olmu şsa o maça kesinlikle kullanılmamalıdır. olmu şsa o maça kesinlikle kullanılmamalıdır. Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 50Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 51Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 52 Kalıp Kumları Kalıp Kumları İle Kalıp Yapımı İle Kalıp YapımıDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 53Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 54Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 55 Güne ş Saatinin Döküm Safhaları Güne ş Saatinin Döküm SafhalarıDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 56 KALIP KUMLARI KALIP KUMLARI Kalıp yapımında kullanılan kalıp malzemesi kumlardır. Kalıp yapımında kullanılan kalıp malzemesi kumlardır. Kalıp kumu, Kalıp kumu, silis + kil + rutubet silis + kil + rutubet ten oluşur. Kalıp ten oluşur. Kalıp malzemesi olan kumun esas görevi sıvı metal dökülüp de malzemesi olan kumun esas görevi sıvı metal dökülüp de katıla şıncaya kadar bo şlu ğu bozulmadan muhafaza katıla şıncaya kadar bo şlu ğu bozulmadan muhafaza etmektir. Bu nedenle kalıp kumu a şağıdaki isteklerimizi etmektir. Bu nedenle kalıp kumu a şağıdaki isteklerimizi yerine getirmek zorundadır. yerine getirmek zorundadır. 1. 1. Mukavemet : Mukavemet : Kalıbın dökümü esnasında sıvı metalin Kalıbın dökümü esnasında sıvı metalin basıncı ile bozulup bozulmadı ğını temsil eder. 3 çe şit basıncı ile bozulup bozulmadı ğını temsil eder. 3 çe şit mukavemet vardır. mukavemet vardır. a) a) Ya ş Mukavemet : Ya ş Mukavemet : Kalıbın içine sıvı metal dökülür Kalıbın içine sıvı metal dökülür dökülmez kalıp kumunda henüz nem varken kalıbın dökülmez kalıp kumunda henüz nem varken kalıbın şeklini muhafaza edebilmesine kumun ya ş mukavemeti şeklini muhafaza edebilmesine kumun ya ş mukavemeti diyoruz. diyoruz. b) b)Kuru Mukavemet : Kuru Mukavemet : Erimi ş metal kalıba dökülünce Erimi ş metal kalıba dökülünce kumun rutubeti buharla şır gider i şte kum kalıbın kil ve kumun rutubeti buharla şır gider i şte kum kalıbın kil ve silisle birlikte bu haldeyken sıvı metalin basıncına silisle birlikte bu haldeyken sıvı metalin basıncına dayanmasına kuru mukavemet diyoruz. dayanmasına kuru mukavemet diyoruz.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 57 c) c) Sıcak Mukavemet : Sıcak Mukavemet : Erimi ş metal kalıp içersinde epey Erimi ş metal kalıp içersinde epey uzun bir vakit kaldıktan sonra kumun sıcaklı ğı, erimi ş uzun bir vakit kaldıktan sonra kumun sıcaklı ğı, erimi ş metal sıcaklı ğına e şit oldu ğu anda sıvı metalin basıncına metal sıcaklı ğına e şit oldu ğu anda sıvı metalin basıncına dayanmasına sıcak mukavemet diyoruz. dayanmasına sıcak mukavemet diyoruz. 2. 2. Ate şe Dayanıklılık : Ate şe Dayanıklılık : Kalıp kumları ate şe dayanıklı Kalıp kumları ate şe dayanıklı de ğillerse taneler birbirine yapı şır ve topak bir hale de ğillerse taneler birbirine yapı şır ve topak bir hale dönü şürler. Böyle bir durumda sıcak metal kalıbı parçalar dönü şürler. Böyle bir durumda sıcak metal kalıbı parçalar ve dı şarı ç ıkar. İşte döküm sıcaklı ğında kalıbın ve dı şarı ç ıkar. İşte döküm sıcaklı ğında kalıbın bozulmasına kumların topaklanmasına ate şe dayanıklılık bozulmasına kumların topaklanmasına ate şe dayanıklılık diyoruz. Dökme demir için bu sıcaklık 1300 diyoruz. Dökme demir için bu sıcaklık 1300 ° °C C civar civarı ındad ndadı ır. r. 3. 3. Gaz Ge Gaz Geç çirgenli irgenli ğ ği : i : S Sı ıv vı ı metal kal metal kalı ıb bı ın i n iç çine d ine dö ök kü üld ldü ü ğ ğü ünde nde kal kalı ıp i p iç çinde var olan veya tam d inde var olan veya tam dö ök kü üm esnas m esnası ında nda reaksiyonla yeni olu reaksiyonla yeni olu ş şan gazlar an gazları ın n ge geç çebilmesine ebilmesine izin izin verebilecek kabiliyette olmas verebilecek kabiliyette olması ına kumun gaz ge na kumun gaz geç çirgenli irgenli ğ ği i ad adı ın nı ı veriyoruz. Gaz ge veriyoruz. Gaz geç çirgenli irgenli ğ ği yetersiz ise i yetersiz ise ü ür rü ün nü ün n y yü üzeyi kabarc zeyi kabarcı ıkl klı ı ve g ve gö özenekli olur. zenekli olur.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 58 4. 4. Ak Akı ıc cı ıl lı ık : k : Kumun kal Kumun kalı ıb bı ın n ş şeklini alabilmesi i eklini alabilmesi iç çin kil ve in kil ve rutubetle takviyeli rutubetle takviyeli ş şekilde belirli bir ak ekilde belirli bir akı ıc cı ıl lı ğ ı ğa sahip olmas a sahip olması ı gerekir. Aksi taktirde kal gerekir. Aksi taktirde kalı ıb bı ın n ş şekli olan negatif bo ekli olan negatif bo ş şluk luk temin edilemez. temin edilemez. 5. 5. D Dü üzg zgü ün Y n Yü üzey : zey : D Dö ök kü üm par m parç çalar aları ın nı ın y n yü üzeylerinin zeylerinin d dü üzg zgü ün olmas n olması ı, ancak ince taneli kumlar , ancak ince taneli kumları ın modelin n modelin kal kalı ıplanmas planması ı esnas esnası ında y nda yü üzeye d zeye dö ök kü ülmesiyle ger lmesiyle gerç çekle ekle ş şir. ir. 6. 6.Yeniden Kullanma : Yeniden Kullanma : Eritilmi Eritilmi ş ş metal kal metal kalı ıb bı ın i n iç çine ine d dö ök kü üld ldü ü ğ ğü ünde ilk temas eden kum taneleri a nde ilk temas eden kum taneleri a şı şır rı ı bir bir ş şekilde ekilde ç çatlay atlayı ıp par p parç çalanmadan ve topaklanma olmadan alanmadan ve topaklanma olmadan kalabilmelidir. kalabilmelidir. Çü Çünk nkü ü ileride yeni kal ileride yeni kalı ıp haz p hazı ırlan rlanı ırken bu rken bu kumlar kumları ın yeniden kullan n yeniden kullanı ılmas lması ı gerekecektir. gerekecektir. 7. 7. S Sü üneklilik neklilik : : Bu terim kal Bu terim kalı ıp kumlar p kumları ın nı ın y n yü üksek ksek s sı ıcakl caklı ıklarda fazla sertle klarda fazla sertle ş şmeden kalabilmeyi ifade eder. meden kalabilmeyi ifade eder. 8. 8. Plastiklik : Plastiklik : Kal Kalı ıp kumlar p kumları ın nı ın kal n kalı ıb bı ın n ş şeklini alabilmesi eklini alabilmesi i iç çin plastik yap in plastik yapı ıda olmas da olması ı gerekir bu da ancak kil ve gerekir bu da ancak kil ve rutubetin deste rutubetin deste ğ ğiyle sa iyle sa ğ ğlan lanı ır. r.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 59 KALIP KUMUNUN B KALIP KUMUNUN B İ İLE LE Ş ŞENLER ENLER İ İ Kal Kalı ıp kumlar p kumları ı silis (kum), kil ve nemden olu silis (kum), kil ve nemden olu ş şur. ur. Silis (kum) : Silis (kum) : Kumun esas bile Kumun esas bile ş şenidir. Kal enidir. Kalı ıp kumunun p kumunun %70 %70- -95 95’ ’i i silistir. 1700 silistir. 1700 ° °C ye kadar erimeden kalabilir. C ye kadar erimeden kalabilir. Silisli kumlar oval, yuvarlak, d Silisli kumlar oval, yuvarlak, dü üzg zgü ün y n yü üzeyli bazen de zeyli bazen de p pü ür rü üzl zlü ü bir bir ş şekilde bulunurlar. ekilde bulunurlar. Kil ( Kil (ç çamur) : amur) : Kum tanelerini tutkal gibi ba Kum tanelerini tutkal gibi ba ğ ğlay layı ıc cı ı vazife vazife g gö ör rü ür. Kuma plastiklik kazand r. Kuma plastiklik kazandı ır rı ır. Kal r. Kalı ıp kumunun i p kumunun iç çinde inde istenen istenen ş şartlara g artlara gö öre re %2 %2- -50 50 oran oranı ında kil bulunur. Metalin nda kil bulunur. Metalin y yü üksek s ksek sı ıcakl caklı ğı ı ğı nedeniyle yanm nedeniyle yanmı ş ı ş bir kil tutkal bir kil tutkal ö özelli zelli ğ ğini ini kaybeder. kaybeder. Su (nem) : Su (nem) : Kal Kalı ıp kumlar p kumları ın nı ın i n iç çinde inde %1,5 %1,5- -8 8 aras arası ında nem nda nem bulunur. Nemin g bulunur. Nemin gö örevi kille beraber kuma plastiklik ve revi kille beraber kuma plastiklik ve mukavemet mukavemet ö özelli zelli ğ ği kazand i kazandı ırmakt rmaktı ır. r. Bu Bu üç üç ana unsurun d ana unsurun dı şı ı şında kal nda kalı ıp kumunda yabanc p kumunda yabancı ı maddeler bulunabilir, fakat iyi bir kal maddeler bulunabilir, fakat iyi bir kalı ıp kumundaki p kumundaki yabanc yabancı ı maddelerin oran maddelerin oranı ı %8 %8’ ’i i ge geç çmemelidir memelidir. .Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 60 a.Elde Edili ş Durumuna Göre a.Elde Edili ş Durumuna Göre Tabi Kum Tabi Kum Sentetik Kum Sentetik Kum Tabi Kum Tabi Kum Kil Kil Su Su Di ğer İlave Maddeler Di ğer İlave Maddeler KALIP KUMLARININ SINIFLANDIRILMASI KALIP KUMLARININ SINIFLANDIRILMASI b.Kalıp Kumlarının Kullanı şına göre b.Kalıp Kumlarının Kullanı şına göre Eski Kum Eski Kum Yeni Kum Yeni Kum Kullanım Kumu Kullanım Kumu %20 %20- -50 Yeni Kum + 50 Yeni Kum + %5 %5- -15 Taş Kömürü Tozu + 15 Taş Kömürü Tozu + %5 %5- -12 Su + 12 Su + Eski Kum Eski Kum Silis Tozu Silis Tozu Mısır Unu Mısır Unu Odun Tala şı Odun Tala şı Grafit Tozu Grafit Tozu Demir Oksit Demir OksitDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 61 Ocak Kumu Ocak Kumu Kurutma Kurutma Kırma Kırma Eleme Eleme Kil+Su+Kömür Tozu Kil+Su+Kömür Tozu Eleme Eleme Depolama Depolama Katma Katma Havalandırma Havalandırma Kalıp Kumu Kalıp Kumu Manyetik Manyetik Ayırıcı Ayırıcı Kırma Kırma Sarsma Sarsma KUM HAZIRLAMA SIRASI KUM HAZIRLAMA SIRASIDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 62 Kalıp Kumu Deneyleri Kalıp Kumu Deneyleri 1. 1. Ya ş Basma Mukavemeti Ya ş Basma Mukavemeti 2. 2. Ya ş Kesme Mukavemeti Ya ş Kesme Mukavemeti 3. 3. Kuru Çekme ve E ğme Mukavemeti Kuru Çekme ve E ğme Mukavemeti 4. 4. Gaz Geçirgenli ği Gaz Geçirgenli ği 5. 5. Kil Miktarı Kil Miktarı 6. 6. Tane Büyüklü ğü Tane Büyüklü ğü 7. 7. Rutubet Rutubet 8. 8. Ate şe Dayanıklılık Ate şe Dayanıklılık Kalıp Kumuna Ba ğlı Döküm Hataları: Kalıp Kumuna Ba ğlı Döküm Hataları: 1. 1. Karıncalanma : Karıncalanma : Gaz geçirgenli ğinin azlı ğı Gaz geçirgenli ğinin azlı ğı 2. 2. Metal Metal Nüfuziyeti Nüfuziyeti : : Kum ya ğlı ve gözenekli olması Kum ya ğlı ve gözenekli olması 3. 3. Kalıp Çatlaması : Kalıp Çatlaması : Yetersiz sıcak mukavemet Yetersiz sıcak mukavemet 4. 4. Geni şleme : Geni şleme : Kumun çok yumu şak olması Kumun çok yumu şak olması 5. 5. Kopma : Kopma : Kum tanelerinin iyi yapı şmaması Kum tanelerinin iyi yapı şmaması 6. 6. Pürüzlü Yüzey : Pürüzlü Yüzey : Kumun zayıf, rutubetin az olması Kumun zayıf, rutubetin az olması 7. 7. Çizgili Yüzey : Çizgili Yüzey : Kum taneciklerinin çok sert olması Kum taneciklerinin çok sert olmasıDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 63 DÖKÜM HATALARI DÖKÜM HATALARIDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 64 Kal Kalı ıp kumlar p kumları ı elde edili elde edili ş şlerine g lerine gö öre re iki t iki tü ürl rlü ü s sı ın nı ıfland flandı ır rı ıl lı ır: r: 1. 1.Tabii Kum : Tabii Kum : Deniz veya g Deniz veya gö öl kenarlar l kenarları ında veya nda veya ocaklardan ocaklardan ç çı ıkart kartı ılan kumdur. Kil miktar lan kumdur. Kil miktarı ı ocaktan ocaktan ç çı ıkt ktı ğı ı ğı anda ne kadarsa o kadar anda ne kadarsa o kadarı ı muhafaza edilir. Getirildikten muhafaza edilir. Getirildikten sonra gerekti sonra gerekti ğ ği kadar su ilavesi yap i kadar su ilavesi yapı ıl lı ır. Bu kumlar r. Bu kumları ın n avantajl avantajlı ı taraflar tarafları ı ucuz olmalar ucuz olmaları ı ve kolay haz ve kolay hazı ırlanmal rlanmalı ıd dı ır. r. Dezavantajlar Dezavantajları ı ise ise ö özelliklerini zelliklerini ç çabuk kaybetmeleridir. abuk kaybetmeleridir. 2. 2. Sentetik Kum : Sentetik Kum : Tabii kuma silis tozu, demir oksidi, m Tabii kuma silis tozu, demir oksidi, mı ıs sı ır r unu, odun tala unu, odun tala şı şı, grafit gibi maddelerin kat , grafit gibi maddelerin katı ılmas lması ıyla baz yla bazı ı ö özellikleri artt zellikleri arttı ırmak i rmak iç çin haz in hazı ırlanan kum rlanan kum ç çe e ş şididir. Bu ididir. Bu kumun tabii kuma g kumun tabii kuma gö öre avantaj re avantajı ı daha d daha dü üzg zgü ün tane boyutlu n tane boyutlu olu olu ş şu, daha az su ve daha az kil ilave iste u, daha az su ve daha az kil ilave iste ğ ği g i gö östermesidir. stermesidir. Tabii kumda Tabii kumda %6 %6- -8 8 nem bulunurken sentetik kumda bu nem bulunurken sentetik kumda bu oran oran %3 %3 kadardır. kadardır. Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 65 YOLLUK S İSTEM İ YOLLUK S İSTEM İDoç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 66 Tan Tanı ım : m : Kal Kalı ıb bı ın bo n bo ş şlu lu ğ ğunu s unu sı ıv vı ı metalle doldurmak i metalle doldurmak iç çin in a aç çı ılan kanal sistemine lan kanal sistemine yolluk sistemi yolluk sistemi denir. Yolluk sistemi denir. Yolluk sistemi d dö ört k rt kı ıs sı ımdan meydana gelmi mdan meydana gelmi ş ştir. tir. 1. 1. Batak : Batak : Sıvı metalin etrafa sıçramamasını ve Sıvı metalin etrafa sıçramamasını ve huniye huniye düzgün bir şekilde girmesini sa ğlar. Aynı zamanda kısmen düzgün bir şekilde girmesini sa ğlar. Aynı zamanda kısmen curuf curuf tutucu vazifesi görür. Zira tutucu vazifesi görür. Zira curufun curufun yoğunlu ğu dü şük yoğunlu ğu dü şük olduğu için oksitler daima üstte kalır. Yolluk sisteminde olduğu için oksitler daima üstte kalır. Yolluk sisteminde kesitler sıraya göre azalmalıdır. kesitler sıraya göre azalmalıdır. Huni Huni, , curufluk curufluk ve meme ve meme kesitleri arasında 5 kesitleri arasında 5- -4 4- -3 gibi oran olmalıdır. 3 gibi oran olmalıdır. 2. 2. Huni Huni : : Bata ğa dökülen sıvı metalin kalıba gitmesi için Bata ğa dökülen sıvı metalin kalıba gitmesi için açılan dü şey silindirik kanala açılan dü şey silindirik kanala huni huni adı verilir ve boyu adı verilir ve boyu curuflu ğa curuflu ğa kadar uzanır. kadar uzanır. 3. 3. Curufluk Curufluk : : Bataktan kurtulan Bataktan kurtulan curufları curufları tutmak için tutmak için yatay şekilde ve yamuk kesitli bir kanaldır. Buraya dü şen yatay şekilde ve yamuk kesitli bir kanaldır. Buraya dü şen sıvı metal yatay şekilde hareket edece ği için sıvı metal yatay şekilde hareket edece ği için curuflar curuflar hep hep üstte kalacaktır. A ğır olan metal hep alttan gidecektir. üstte kalacaktır. A ğır olan metal hep alttan gidecektir.Doç. Dr. İRFAN AY / Ar ş. Gör. T.KEREM DEM İRC İOĞLU 67 4. 4. Meme : Meme : Curuflu ğun Curuflu ğun altında ve altında ve curuflu ğa curuflu ğa dik durumda dik durumda yatay olarak açılan e şkenar üçgen kesitli yollu ğa meme adı yatay olarak açılan e şkenar üçgen kesitli yollu ğa meme adı verilir. Meme sayısı ihtiyaca göre 1 verilir. Meme sayısı ihtiyaca göre 1- -2 2- -3 ve daha fazla 3 ve daha fazla olabilir. olabilir. Huni Huni ve ve curufluk curufluk için model kullanırken meme için model kullanırken meme yapımı elle veya ka şık kullanılarak açılır. yapımı elle veya ka şık kullanılarak açılır. 5. 5. Çıkıcı : Çıkıcı : Döküm sırasında kalıptan havanın ve döküm Döküm sırasında kalıptan havanın ve döküm esnasında da ortaya çıkan gazların çıkmasını sa ğlayan esnasında da ortaya çıkan gazların çıkmasını sa ğlayan aynı zamanda sıvı metalin fazla olan kısmını alan ve kalıp aynı zamanda sıvı metalin fazla olan kısmını alan ve kalıp içerisinde yükseldi ğini gösteren kısma çıkıcı denir. içerisinde yükseldi ğini gösteren kısma çıkıcı denir. Çıkıcılar ço ğunlukla dökülen parçanın en üst noktasına Çıkıcılar ço ğunlukla dökülen parçanın en üst noktasına yerle ştirilirler. yerle ştirilirler. 6. 6. Besleyiciler : Besleyiciler : Sıvı metal katıla şırken kendini çeker, bu Sıvı metal katıla şırken kendini çeker, bu çekme sırasında dökülen malzemede bo şluk kalmaması çekme sırasında dökülen malzemede bo şluk kalmaması için metalin çok çeken kısımlarını takviye etmek gerekir. için metalin çok çeken kısımlarını takviye etmek gerekir. Bunun için kalıbın dı şındaki çıkıcılara ilaveten, özellikle Bunun için kalıbın dı şındaki çıkıcılara ilaveten, özellikle büyük parçaların dökümünde fazladan sıvı metal büyük parçaların dökümünde fazladan sıvı metal gereklidir. Bu da besleyicilerle kar şılanır. gereklidir. Bu da besleyicilerle kar şılanır.