Histoloji Dolaşım ve Savunma Sistemi DOLA Ş IM VE SAVUNMA S İ STEM İGörev Besin maddelerinin ; oksijen ,metabolizma ? ürünlerinin ,hormonlar ı n ve di ğ er etkili maddelerin yerlerine ta ş ı nmalar ı n ı sa ğ lar Organlar ı ? Kalp –Damarlar – Lenfatik organlar ?KAN DAMARLARI Kapillar damarlar ? Tek katl ı yass ı epitel (endotel) ile ? örtülüdür. Hücre çap ı 4-12 mikrondur. ? Ş ekli düzensizdir. ? Hücreler içinde aç ı kl ı klar var (bazen ince ? bir zarla örtülüdür) Elektronmikroskopta bol pinostatik ? veziküller görülür.Lumene do ğ ru pinostatik veziküller yo ğ un.Çevresi bazal membranla sar ı l ı . ? Bazal membran içerisinde perisitler ? var(uzant ı lar ı olan özel fibroblastlar) Perisitler ba ğ dokusuna do ğ ru göç edebilir ?1.Kapal ı kapillarlar: ? Endotel hücreleri aras ı nda bo ş luk ? yoktur.Bazal membran ve perisitler de s ı k ı yerle ş mi ş tir.2.Delikli kapillarlar:(Fenetratal ı –porlu ? kapillarlar) Endotel hücrelerinde delikler bulunur. ? Delikler ün ı t membrandan daha ince bir ? zarla örtülüdür.Bazal membran çepeçevre sar ı l ı d ı r.3.Sinuzoidler: ? Karaci ğ er,dalak ,kemik ili ğ i,adren ve hipofizde ? görülür. Çaplar ı 30 mikrona ula ş abilir. ? Düzensiz daralma ve geni ş lemeler gösterir. ? De ğ i ş ime u ğ ram ı ş kapillarlard ı r. ? Karaci ğ er sinuzoidleri: Endotel hücreleri aras ı nda ? büyük aç ı kl ı klar vard ı r.Bazal membran yoktur veya parçal ı d ı r.Hücreleri fagositoz yaparlar.(RES ’ e dahil) Endokrin organ sinuzoidleri: Endoteller ? aras ı nda ve bazal membranda aç ı kl ı k yok.Hücrelerin ince k ı s ı mlar ı nda porlar olabilir.Bu delikli hücreler fagositoz yapamaz. Kapillarlar k ı k ı rdak ve lenste bulunmaz. ? Tüm doku ve organlarda bulunur. İ skelet ve kalp kas ı nda bol.SSS de subs.gr ı zeada bol.ARTERLER Kalpten organlara kan ta ş ı rlar.Kalpten uzakla ş t ı kça ? daha küçük kollar vererek dallan ı r ve kapillarlarda sonlan ı r. İ ntima:Damar ı n lümenini örten endotel ve sub ? endotelden olu ş ur.(lamina elastika interna) Mediya: Kas telleri ve elastik ipliklerin birlikte ? veya ayr ı ayr ı olu ş turdu ğ u katmand ı r (Lamina elastika eksterna) Adventisya: En d ı ş ta çevre ba ğ dokusu ile ? ba ğ lant ı sa ğ layan ba ğ doku katman ı . Not:Kan damarlar ı mediyaya girmez .Mediya ? diffüzyonla beslenir.VENALAR Kalbe dönen kan ı ta ş ı r.Duvar ı daha ince ? ,daha az esnek ,lumeni geni ş düzensiz ş ekilli (kesitlerdeki görünümü) İ ntima- mediya - adventisya ? tabakalar ı ndan olu ş ur Venüller-küçük ve orta venalar ? boyutundad ı r+ + _ Lamina Elastika Eksterna Daha ince ba ğ dokusu vaza vazorum ve pleksus ta ş ı r İ ç içe yeralan elast ş k membranlar,a ralar ı nda düz kas hücreleri (Muskulo- elastik sistem) + Endotel + subendotel Elastik Arter (büyük arter) Ba ğ dokusu , yo ğ un vaza vazorum ve sinir telleri ta ş ı r İ ç içe halka biçiminde düz kas + retikulum ve az elastik iplikler + Endotel + kal ı n subendotel Muskuler Arter (Küçük ve orta arterler) Kollagen ve elastik iplikler, fibroblastlar 1-2 s ı ral ı düz kas + elastik iplik + (çok küçüklerde yok) Endotel Bazal membran Arteriyol Adventisya Mediya Lamina Elastika İ nterna İ ntima Arter tipi Arter tiplerinin duvar yap sKollagen + spiral dizilimli düz kas İ nce birkaç s ı ral ı düz kas Endotel + subendotel (daha kal ı n) Büyük venalar Endotel + subendotel Endotel + subendotel + perisit Büyükl er İ ntimay ı özel sinus hücreleri olu ş turur. Aralar ı nda yar ı klar b ı rakan düzensiz hücrelerdir. Retikulum hücrelerinden farkl ı la ş ı r, fagositoz yapar. Dalak ve kemik ili ğ inde bulunur. Venöz sinuslar (venalar ı n geni ş lemi ş ba ş lang ı ç k ı s ı mlar ı d ı r) Kollagen iplikler ve fibroblastlar İ çte sirküler d ı ş ta longitudinal kas telleri Endotel + subendotel (orta boyda) Lamina elastika interna var. Ekstremite venalar ı nda VALVULA ’ lar var (intima ç ı k ı nt ı s ı ) Küçük ve orta venalar Kollagen içinde Elastik iplikler bulunur Birkaç s ı ra düz kas hücresi Küçükl er Venüller Adventisya Mediya İ ntima Vena tipleri Vena tiplerinin duvar yap sVENÖZ S İ NUSLAR intimay ı özel sinus hücreleri olu ş turur ? aralar ı nda yar ı klar b ı rakan düzensiz ? hücrelerdir retikulum hücrelerinden farkl ı la ş ı r ? fagositoz yapar ? venalar ı n geni ş lemi ş ba ş lang ı ç k ı s ı mlar ı ? dalak ve kemik ili ğ inde bulunur ?Özel yap ı l ı kan damarlar ı Terminal arterler: do ğ rudan kapillarlere ? aç ı lan son uçlard ı r.Anastomoz yapmazlar.Dalak,böbrek ve beyinde görülür.Bu arterlerin t ı kanmas ı ile ilgili alan beslenemez (anastomozla yan kollar ı olmad ığı için) ? Yast ı kç ı kl ı arterler: İ ntimada epiteloit ad ı ? verilen düz kas hücreleri bulunur.Bu hücreler kas ı l ı nca lümene do ğ ru ç ı k ı nt ı yapar ve lümeni daralt ı r.Dalakta,peniste Venöz sinuslar: ?Basit anastomozlar : Arterler ile venalar ? aras ı ndaki ba ğ lant ı Arter veya arteriyolden c ı kan yan kollar ? vena veya venüle aç ı l ı r. Ba ğ lant ı yerinde intimada epiteloit ? hücreler ta ş ı r. Damar ı kasarak bas ı nc ı ayarlar. Özelli ğ i: artere do ğ ru arter venaya do ğ ru vena yap ı s ı ndad ı r. Glomuslar: Arteriyo-venöz anastomoz ? dü ğ ümcükleridir. Kapsula ile sar ı l ı d ı r.Sinirlerden zengin adventisya ta ş ı r. Deride glomus koksigikum , glomus karotikumLENF VE LENF DAMARLARI Lenf ? Lenf dokular ı nda ş ekillenen s ı v ı d ı r. ? Kör keseler biçiminde ba ş layan lenf ? damarlar ı içinde tek yönlü ta ş ı n ı r.Kana kar ı ş ı r. Lenf s ı v ı s ı Arteriyel kapillerden dokulara s ı zan kan ? plazmas ı dokulara besin ta ş ı r ve metabolizma art ı klar ı n ı toplar. Metabolizma art ı klar ı n ı ta ş ı yan bu plazma ? venöz kapillara veya lenf kapillarlar ı na geçer.Lenf dola ş ı m ı na geçen bu s ı v ı LENF ad ı n ı al ı r.Lenf plazmas ı berrak ve renksizdir (hafif sar ı ).P ı ht ı la ş abilir (çok yava ş ) Fibrini ayr ı lan k ı s ı m ‘ lenf serumu ’ olur.Lenf ? lenfositler -az say ı da eritrositler- barsakta ya ğ damlac ı klar ı ta ş ı r.Lenf damarlar ı : Lenf kapillar ı ? Lenf damarlar ı ? Lenf kanallar ı ?Lenf kapillarlar ı : ? Kan kapillarlar ı na benzer.Endotel hücreleri ? daha iri ve kesintisiz yerle ş imli.Bazal membran var.Perisitler yok.Lumen cok geni ş ve düzensiz ş ekilli. Lenf damarlar ı :Kapillarlar ı n devam ı d ı r. ? Duvar ı kapillarlara benzer. ? Lumende valvulalar ta ş ı r.Büyük lenf ? damarlar ı nda valvulalar cok s ı k. Büyük lenf damarlar ı venalara benzer Ancak ? onlardan daha ince duvarl ı d ı r.Lenf kanallar ı :Duktus torasikus-Trunkus ? lenfatikus dekster Venöz sisteme ba ğ lan ı r. ? İ ntima-mediya-adventisya ta ş ı r.Mediya düz ? kas iplikleri ta ş ı r.Lamina elastika interna var. Görevi:Lenf kapillarlar ı doku s ı v ı s ı n ı drene ? eder.Daralmas ı ödem ile sonuçlan ı r.Lenf kapillarlar ı n ı n geçirgenli ğ i fazlad ı r.Büyük moleküllü maddeler venalara geçemez Lenfe geçer ve lenf yumrular ı nda süzülür.KALP Atriumlar+Ventrikuluslar ? =(anulus f ı brosus) ile ayr ı l ı r ? Kompakt bag doku ? 4 del ı kl ı (kapakc ı kl ı ) ? Not:Atr ı um ventr ı kul aras ı valvula ? b ı kusp ı tal ı s,tr ı kusb ı tal ı s,solda aortaya ac ı lan sagda a.pulmonal ı se ac ı lan valvula semilunaris.Histolojisi ? 1. Endokard:Endotel ? Subendokard ı yum ? 2.Miyokard:Kalp kas ı ? 3.Epikard:Perikardiyumun iç zar ı ? ? Uyar ı üret ı m merkez ı Uyar ı ı let ı m ? s ı stem S ı noatr ı yal dügüm = (H ı s ? demetler ı ) Atr ı yoventr ı kuler dügüm Purk ı nje ? teller ıKalbin besleyici damar ı : ? Koroner arterler (Epikard ve endokartta ? anastomozlar Miyokartta anastomoz enderdir) Kalbin sinirleri: ? Sempatik (N.simpatikus –accelerentes) ? Parasempat ı k N.vagusLENF YUMRUSULenf damarlar ı n ı n yolu üzerindeki küçük ? organlar (1-25 mm çap ı nda). Lenf venöz sistemine giderken burada süzülür. Organ ı n damar ve sinirlerinin giri ş ç ı k ı ş yapt ığı H İ LUS bölgesi bulunur. KAPSULA: ? S ı k örgülü ba ğ dokusu (elastik iplik az) ? TRABEKULA: ? Organ içinde kapsula uzant ı s ı ?PARAN Ş İ M: ? Lenforetiküler dokudur ? Retikulum hücrelerinin üç yönlü a ğ yap ı s ı nda ? retikulum iplikleri ile sar ı l ı oldu ğ u Makrofaj ve lenfositler çok, Plazma hücreleri ? ,monositler,granülositler daha azd ı r. Lenfositler en yayg ı n hücre tipidir ? Kortekste lenf folekülleri , medullada lenfatik ? kordonlar. Retikulum hücreleri y ı ld ı z benzeri ,uzant ı l ı ? sinuslar ı sararlar endotele benzer. Sabit ve hareketli (sinuslar ı n içinde ) ? MAKROFAJLAR bol.KORTEKS ? Primer ve sekunder lenf folekülleri ta ş ı r. ? Primer lenf folekülleri: Sa ğ l ı kl ı lenf yumrusunda görülür ? Lenfositler koyu, homojen , yo ğ un ve ? küçük hücreler halinde Nukleus heterokromatik, sitoplazma az ? Lenfositler ya foleküllerde yap ı l ı r yada ? kan yoluyla buraya gelir. Sekunder lenf folikülü: Patolojik durumlarda miktar ı artar ? Foliküllerin merkezi soluk renktedir ? Sentrum germinativum = reaksiyon ? merkezi. Bu k ı s ı m antijenlere kar ş ı h ı zl ı cevap veren ? yerlerdir. Yeni lenfosit yap ı m ı ? Ya ş l ı hücrelerin fagosite edilmesi ? Antikor yap ı m yeridir ?Lenf folekülleri sürekli olarak de ğ i ş im ? gösterir. Örn: enfeksyonlarda yeni sentrum germinativum ş ekillenir sonra kaybolur. MEDULLA ? Kordonlar halinde veya yayg ı n lenfo- ? retikuler doku ta ş ı r. Lenf, kan damarlar ı ve sinuslar ta ş ı r.MedullaLENF DAMARLARI VE S İ NUSLAR ? -Afferent lenf damarlar ı periferden ? girer(çok) -Subkapsular sinusa aç ı l ı r ? -Kortikal sinuslar ile medullar sinuslara ? bo ş al ı r -Sinuslar hilus bölgesinde efferent lenf ? damarlar ı na aç ı l ı r(tek) Domuzda ters yap ı var.Afferent damar ? tek ve hilustan girer.Efferent damarlar çok say ı da ve periferden ç ı kar.Afferent lenf damarlar ıAfferent lenf damar ı nda valvulSinuslar ı n duvar ı yass ı retikulum ? hücreleri ile çevrilidir (k ı y ı hücreleri) . Bunlar sabit makrofajlard ı r. Sinusun içinde bulunan veya dokuya geçen tüm hücre ve yabanc ı partikülleri fagosite edebilir.Arterler: Hilustan girer ? Trabekula ve paran ş im ? Arteriollere aç ı l ı r ? Kapiller a ğ zengin ? Venüller yayg ı n ? Lenfositler lenf yumrusu ? içine buradan geçer Venüllerin çevresi ? lenfositlerle doludurHilusGörev: ? Sinuslar ve retiküler a ğ da lenf süzülür ? Lenfin ak ı ş h ı z ı azd ı r ? Zararl ı mikroorganizmalar ( bakteri, virus) ? ve partiküller makrofajlar taraf ı ndan tutulur Makrofajlar ı n miktar ı de ğ i ş kendir ? Lenfosit yap ı m ı (ekstra medullar ? miyelopoezis) Sentrum germinativumda plazma hücreleri ? ş ekillenir. Antikor sentezlenir. (immunolojik yol)Hemal lenf yumrusu Ruminantlarda bulunur. ? Kan damarlar ı n ı n you üzerindedir ? Normal lenf yumrular ı na benzer ? Afferent kan damarlar ı subkapsuller sinuslara ? aç ı l ı r Trabeküller sinuslarla devam eder ? Trabeküller sinuslar hilus bölgesindeki terminal ? sinuslara aç ı l ı r Görev : Dala ğ a benzer ? Kan ı süzme ? Antikor yap ı m ı ? Ekstra meduller hemopoezis ?Hemal lenf YumrusuDALAK Lenforetikuler bir organ. ? Kapsula : Kapsula d ı ş tan periton ile ? sar ı l ı d ı r. İ ki tabakal ı bir kapsula var. D ı ş tabaka , ? kollagen ve elastik ba ğ doku ,kan ve lenf damar ı bol . İ ç tabaka ,türlere göre de ğ i ş en ş ekillerde düz kas telleri ta ş ı r. Trabekulalar organ ı lopçuklara ? ay ı r ı r.Kapsula ile ayn ı yap ı da içinde kan ve lenf damarlar ı var. K ı rm ı z ı pulpa: ? İ çinde çok say ı da kan hücresi bulunur. ? Sinus ve kordonlar ta ş ı r. Sinuslar retikulum hücreleri ile çevrili ? düzensiz bo ş luklar Retikulum hücreleri aralar ı nda aç ı kl ı klar ? b ı rak ı rlar. Fagositoz yapabilirler. ? Sinuslardan geçen kan efferent venalara ? bo ş al ı r. Dalak kordonlar ı ? (Billrothkordonlar ı )retikulum hücreleridir. Serbes makrofajlara dönü ş ür.Beyaz Pulpa: ? Retikulum iplikleri ve hücreleri ? a ğı +lenfositler Lenf folikülleri (Malpighi cisimci ğ i)ve Peri ? arteriyel lenfatik k ı n ta ş ı r. Peri arteriyel k ı n ı n çevresini saran ? lenforetiküler doku Zona marginalis ad ı n ı al ı r. Bu zona k ı rm ı z ı pulpaya do ğ ru de ğ i ş imle ? ba ğ lan ı r. Zonaya arteriyoller aç ı l ı r. ? (Kandan gelen maddelerle ilk kar ş ı la ş an ? bölge)Dala ğı n Damar Sistemi: ? Arteriya Lienalis: Hilustan girer,dallan ı r ? trabekülalar içine yay ı l ı r. A.Trabekularis :Orta boy muskuler arter. ? A.terminalis :Trabekuladan ayr ı l ı p,beyaz ? pulpaya giren arter. Çevresi lenforetiküler doku ile sar ı l ı . A.Sentralis :Lenf foliküllerinin ortas ı ndan ? geçer. Beyaz pulpay ı besleyen kapiller kollar verir.Bu kollar k ı rm ı z ı pulpaya aç ı l ı r. A.Penisillata :A. Sentralisin k ı rm ı z ı pulpaya ? geçen f ı rça ş eklinde kollar ı olan k ı s ı m.Arteriya sentralisKabuklu arteriyol:A.penisillatan ı n uçlar ı nda kal ı n ? kabuklar ş ekillenir.Kabuk retikulum hücreleri ve iplikleridir.Domuz,kedi ve köpekte büyüktür. Sinuzoidler: ? Venöz kan sinuslar ı :Aralar ı nda bo ş luk bulunan ? hücrelerle çevrili.(Retikulum hücreleridir.Serbest makrofaja dönü ş ebilir) ? Pulpa venalar ı :Endotel ? Elastik iplik ? K ı rm ı z ı pulpa dokusu ? Vena trabekularis:Endotel ? Trabekulan ı n ba ğ dokusu ?Lenf damarlar ı : ? Efferent damarlar kapsula ve trabekulada ? a ğ olu ş turur. Afferent lenf damar ı yok. ? Dalakta iki tip kan dola ş ı m ı vard ı r. ? Aç ı k dola ş ı m: ? Kabuklu arteriyollerin uç kapillarlar ı ? k ı rm ı z ı pulpaya aç ı l ı r. Kan serbest dola ş ı mdan sonra venöz ? sinuslara döner. Kapal ı dola ş ı m:Kan uç kapillarlardan sonra ? venöz sinuslara geçer.Dala ğı n Görevi: ? 1.Kan ı n temizlenmesi: ? Ya ş l ı veya hasarl ı eritrositler,lökositler yabanc ı cisimler,mikroorganizmalar fazla ? lipidler fagosite edilir. Eritrosit parçalan ı r ? Hemoglobin ? Safra ? pigmenti(demirsiz) ? Hemosiderin(demirli) ? Makrofajlar kemik ili ğ ine ta ş ı n ı r. 2.Kan hücrelerinin Depolanmas ı : ? K ı rm ı z ı pulpada kan hücreleri depolan ı r. ? Kontraksiyon ile kana verilir. ?3.Hemopoezis: ? Lenfosit ve monositler yap ı l ı r. ? Lenfopoezis:Sentrum germinativumda ? ve gençlerde yo ğ un ya ş l ı l ı kta yap ı m azala ı r Monopoezis:Monositler retikulum ? hücreleri ve sinus hücrelerinden köken al ı r. 4.Antikor yap ı m ı : ? Dalak ç ı kar ı ld ığı nda di ğ er retikulo ? endoteliyal organlar görevini üstlenir. Dalakta Kan Dola ş ı m ıK ı rm ı z ı pulpaPulpa arterisiVenöz sinus