İmalat Yöntemleri - II Dövme ( froging ) DÖVME (Forging) Dövmenin tarihi 4000 yıl veya daha fazlasına dayanmaktadır. Cıvatalar, perçinler, çubuklar, türbin milleri, paralar, madalyalar, dişliler, el aletleri, hava taşıtı parçaları dövme yolu ile üretilen elemanlardır. Dövme SICAK veya SOĞUK olarak yapılır. Dövme (hot forging parts) Sıcak dövme : Daha az kuvvete ihtiyaç duyar, fakat parça ölçüleri yeteri hassaslıkta elde edilemez . Büyük ebatlı parçalar bu yolla daha kolay dövülür.Yüzey pürüzlülüğü de iyi değildir.Çünkü yüzeyde oksit içerirler. Dövme (cold forging parts) Soğuk dövme : Daha büyük kuvvete ihtiyaç duyar, sünek malzeme ister.Parça boyutları çok iyi çıkar. Orta ve küçük ebatlı parçalar soğuk olarak dövülür. Yüzey pürüzlülüğü iyidir.Dövmenin Tanımı Yalnızca basma kuvvetlerinin etkisi altında genellikle sıcak, yarı sıcak veya soğuk olarak parçaya plastik şekil verme işlemine dövme (forging) denir.Birçok parça yüksek mukavemet istendiğinde dövme yoluyla şekillendirilir. Dövmede tane yapısı Dövme ile,yüksek mukavemet,tokluk elde edilir. Kontrollü bir tane akışı elde edilir. Dövülen parçaların çoğu sonradan işlenir veya ısıl işleme tabi tutulur. Dövme Çeşitleri AÇIK KALIP’ ya da KAPALI KALIP’ da yapılır. 1. Açık kalıpta Dövme Basit, kaba şekilli parçalar dövülür. Dövmenin yığma(upset ting=silindirik parça) ve uzun dikdörtgen prizma parçaların dövüldüğü (flattening= cogging) prosesleri uygulanır. Fıçılaşma Olayı Fıçılaşma dövülen parçanın bombeleşmesidir. İki nedenle meydana gelir. a. Sürtünme: Dövülen parça alt ve üst kalıpla temas halinde olduğundan temas eden yerlerde malzeme kolay akamaz orta kısmı daha kolay akar. b. Sıcaklık Farkı: Tav fırınından çıkan parça kalıp içine konulur. Değen kısımlarda ısı kaçışı hızlı olur. Parçanın ortası hala sıcaktır. Bu sıcaklık farkından malzemenin ortası kolay akar kenarlar zor akar. Açık kalıpta (cogging)Dövme : Fazla kuvvet gerektirmeden uzun kesitler ingot halden bloom veya kütük hale kolayca dövülürek getirilir. 2. Kapalı kalıpta Dövme Kapalı Kalıpta Dövme (Closed Die Forging= Impression die forging =Drop forging-hızlı şekilde dövme işlemi adı) Bu dövmenin özelliği karmaşık şekilli parçaların dar toleranslar içinde elde edilebilmesi için yapılmasıdır. Çapaklı dövme, çapaksız dövme ve damgalama gibi çeşitleri vardır. Genellikle sıcak dövme yapılır.Parça tavlanır,kalıp boşluğu doldurulur.çapak oluşur.Sonra çapak alınır.Boyut toleranslarının tam olması ve iyi yüzey çıkması için dövülen parçalar makinede işlem görebilir. 2.1 Kapalı kalıpta çapaklı Dövme Çapaklı dövme ,Bu dövmenin özelliği V+?V hacminin çok iyi ayarlanması gerektiğidir.2.2 Kapalı kalıpta hassas Dövme Çapaksız dövme = (precision forging) Bu dövmenin özelliği asla ?V hacmini kabul etmemesidir. Çapaklı dövme sonrası kalan V hacmi çok iyi ayarlanmalıdır. Dövmeden sonra makinede işlem gerektirmeyebilir. Otomobil sanayi için yapılmış hassas dövme örnekleri 2.3 Soğuk yapılan Hassas Dövme Damgalama (Stamping = coining) Bu dövmenin özelliği paralar madalyalar ve küçük kabartma parçalarının genellikle soğuk olarak kapalı bir kalıpta hassas olarak dövülmesidir. Malzemeye akma mukavemetinin 5-6 katı kuvvet uygulanır. Çok ince detaylar elde edilir. Yağ kullanılmaz. Damgalama ürünleri ve presi 3. Yığma Dövme (upset forging) Yığma dövme (cold heading forging) Bu dövmenin özelliği, kapalı kalıpla yatay preslerde işlemin yapılmasıdır. Cıvata, perçin,çivi, vida,çubuk gibi başı yığma ile şekillendirme gerektiren parçalara uygulanır. Farklı geometrilerdeki cıvata, perçin,çivi, vida,çubuk gibi başı yığma ile şekillendirme gerektiren parçalara uygulanır.Başlık yapmak için Dövme 4. Halka =Ring ‘in dövme ile imali 1.Halka boşa dönen merdane içine konur. 2.Dış merdane ile sıkıştırılarak döndürülür. 3.Eksenel merdane ile inceltilir. . 1. Parça silindirik boyutta açık kalıba konur,dövülerek tekerlek konumuna getirilir. 2. Bir zımba ile tekerleğin içi boşaltılır.5. Yarı sıvı (döküm)-yarı katı halde dövme işlemleri-kapalı kalıpta dövme : İşlem 4 aşamalıdır. 1.Mlz. dökümü 2.Fırında şekil ver me sıcaklığına kadar ısıtma 3.Şekillendirme (dövme) 4.Tekrar ısıl işlemle gerilim giderme 3. Böylece parça HALKA şekline getirilir. 4. Tavlı halkaya PİM geçirilir.Dıştaki dönel merdane halkayı döndürürken içteki pim basınç uygular. 5. Sürekli basınç nedeniyle ÇAP ta artış olurken CİDAR KALINLIĞI’ da eksenel merdanelerle azaltılacak 6. İşlem arzulanan boyutlar elde edilinceye kadar sürdürülür.