1 - Tıbbi Farmakoloji Doz - Konsantrasyon - Etki ilişkisi Doz Doz- -Konsantrasyon Konsantrasyon- -Etki Etki İlişkisi İlişkisi Dr.Hasan Basri Ulusoy Dr.Hasan Basri Ulusoy • • Tıbbi Farmakoloji Prof.Dr. Oğuz Kayaalp Tıbbi Farmakoloji Prof.Dr. Oğuz Kayaalp • • Geniş farmakoloji bilgisi Geniş farmakoloji bilgisi • • Katzung Katzung Farmakoloji Farmakoloji • • Kapsamlı özet farmakoloji bilgisi Kapsamlı özet farmakoloji bilgisi • • Türkiye İlaç Kılavuzu Türkiye İlaç Kılavuzu Doz Doz- -Etki İlişkisi Etki İlişkisi zaman C (K) Cmax Tmax zaman C i.v i.m oral zaman C Css min Css max Css MEK MTK • • Bir ilacın Bir ilacın toksik toksik/ /terapötik terapötik konsantrasyonları konsantrasyonları arasındaki aralığa arasındaki aralığa terapötik terapötik pencere pencere denir denir • • Terapötik Terapötik penceresi küçük olan ilaçlarda penceresi küçük olan ilaçlarda ortalama konsantrasyon etrafındaki ortalama konsantrasyon etrafındaki dalgalanmaların büyüklüğü tehlike oluşturur dalgalanmaların büyüklüğü tehlike oluşturur • • Böyle ilaçları konsantrasyonları çeşitli Böyle ilaçları konsantrasyonları çeşitli zamanlarda ölçülür bu olaya zamanlarda ölçülür bu olaya terapötik terapötik ilaç ilaç izleme izleme denir denir • • Konsantrasyon düzeyi ölçümleri için örnek Konsantrasyon düzeyi ölçümleri için örnek standart bir zamanda alınır standart bir zamanda alınır • • Bu zaman bir sonraki dozdan hemen öncedir Bu zaman bir sonraki dozdan hemen öncedir • • YÜKLEME DOZU YÜKLEME DOZU • • Yarı omru uzun ılacların kararlı duruma Yarı omru uzun ılacların kararlı duruma ulaşmaları gec olur, boyle ılaçlar hemen ulaşmaları gec olur, boyle ılaçlar hemen kararlı duruma ulasmak ıcın tedavının kararlı duruma ulasmak ıcın tedavının basında fazlaca verilirler basında fazlaca verilirler • • Konsantrasyon Konsantrasyon- -Etki İlişkisi Etki İlişkisi Kademeli Doz Kademeli Doz- -Etki İlişkisi Etki İlişkisi kons kons etki etki kons kons etki etki E Emax max % 50 % 50 KD ( EC50 , PD2 ) KD ( EC50 , PD2 ) kons kons etki etki E E max A max A A A B B E E max B max B % 50 % 50 % 50 % 50 kons kons etki etki E E max A max A A A B B E E max B max B Efikasite: B > A Potens: A > B • • H2 Reseptör Antagonistleri H2 Reseptör Antagonistleri – – Famotidin Famotidin – –40 mg/gün 40 mg/gün – – Ranitidin Ranitidin - -300 mg/gün 300 mg/gün • • H2 Reseptör Antagonistleri H2 Reseptör Antagonistleri – – Famotidin Famotidin – – 40 mg/gün 40 mg/gün – – Ranitidin Ranitidin - - 300 mg/gün 300 mg/gün - -Famotidin daha potenttir ama iki ilaçta Famotidin daha potenttir ama iki ilaçta yaklaşık olarak aynı miktarda etki yaklaşık olarak aynı miktarda etki gösterirler gösterirler Kompetetif Antagonizma Kompetetif Antagonizma cons cons etki etki AD RE NA LİN FE NT OLA MİN AD RE NA LİN AD RE NA LİN Kompetetif Antagonizma Kompetetif Antagonizma cons cons etki etki Kuvantal Doz Kuvantal Doz- - Etki İlişkisi Etki İlişkisi • • Etki var ya da yok Etki var ya da yok PARASETAMOL PARASETAMOL 100 hasta için 100 hasta için - -200 mg 200 mg --- ---20 hasta da etkili 20 hasta da etkili - -300 mg 300 mg --- ---50 hastada etkili 50 hastada etkili - -500 mg 500 mg --- ---80 hastada etkili 80 hastada etkili - -1000mg 1000mg --- ---100 hastada etkili 100 hastada etkili 20 hastada 20 hastada toksik toksik etki etki - -3000mg 3000mg --- --- 100 hastada etkili 100 hastada etkili 50 hastada 50 hastada toksik toksik etki etki ED 50 : ED 50 : Ortanca (medyan) etkin doz Ortanca (medyan) etkin doz Hastaların yarısında etki oluşturan doz Hastaların yarısında etki oluşturan doz Parasetamol örneğinde 300 mg Parasetamol örneğinde 300 mg TD 50 : TD 50 : Ortanca Toksik Doz Ortanca Toksik Doz Hastaların yarısında toksik etki oluşturan Hastaların yarısında toksik etki oluşturan doz doz Parasetamol örneğinde 3000 mg gibi Parasetamol örneğinde 3000 mg gibi LD 50 : Ortanca letal doz LD 50 : Ortanca letal doz Deney hayvanlarının yarısını öldüren doz Deney hayvanlarının yarısını öldüren doz LD 50 / ED 50 LD 50 / ED 50 ( (ya da TD 50 / ED 50) ya da TD 50 / ED 50) değeri değeri ilacın güvenlilik ilacın güvenlilik aralığını aralığını ( (terapötik terapötik indeksi) gösterir indeksi) gösterir EC50’nin tanımı aşağıdakilerden EC50’nin tanımı aşağıdakilerden hangisidir? (Eylül 2002) hangisidir? (Eylül 2002) A) Maksimal etkinin % 50’sini oluşturan ilaç A) Maksimal etkinin % 50’sini oluşturan ilaç dozudur dozudur B) Reseptöre olan maksimum bağlanımın ve B) Reseptöre olan maksimum bağlanımın ve maksimum etkinin %50’sini oluturan ilaç maksimum etkinin %50’sini oluturan ilaç konsantrasyonudur konsantrasyonudur C) Reseptöre olan maksimal bağlamanın C) Reseptöre olan maksimal bağlamanın %50’sini oluşturan ilaç dozudur. %50’sini oluşturan ilaç dozudur. D) Reseptöre olan maksimal bağlamanın D) Reseptöre olan maksimal bağlamanın %50’sini oluşturan ilaç konsantrasyonudur %50’sini oluşturan ilaç konsantrasyonudur E) Maksimal etkinin % 50’sini oluşturan ilaç E) Maksimal etkinin % 50’sini oluşturan ilaç konsantrasyonu konsantrasyonu . .