Patoloji Endokrin Sistem - 2 Hipoparatiroidism durumunda kandaki kalsiyum d ü zeyi d üş er N ö romuskuler uyar mda art ş ve tetanik ? kas lmalar Huzursuzluk, sinirlilik, ataksiler ? Baz kas gruplar nda aral kl tremorlar ? Tremorlar generalize tetanilere ve konv ü lsiv ? n ö betlere ilerleyebilir. Kandaki fosfor yo ğ unlu ğ u da renal tubuler ? emilimin artmas na ba ğ l olarak artar H İ PERPARAT İ RO İ D İ SM Parathormonun fazlal ğ na ilgili olan hastal k halidir. Primer hiperparatiroidism : Paratiroid bezin adenom ya da karsinomlar na ilgili olarak parathormonun a ş r salg lanmas Sekonder hiperparatiroidism: Kronik b ö brek yetmezlikleri ? İ lerlemi ş b ö brek ? hastal klar (Renal hiperparatiroidism) Dengesiz ? beslenme(Nutrisyonel hiperparatiroidism)Primer hiperparatiroidism: Hiperparatiroidismde en ö nemli patolojik de ğ i şimler kemik dokuda olur: Osteoklastlar aktif hale ge ç er uzun tubuler kemiklerin ? matrikslerini erezyona u ğ rat rlar ve kalsiyum tuzlar n mobilize ederler Kemik doku osteositler taraf ndan rezorbe edilir ve ? olgunla şmam ş fibr ö z ba ğ doku ile yer de ğ i ştirir (mandibula, maksilla ve uzun kemiklerde) Kemik dokudaki morfolojik de ğ i ş imlere ba ğ l olarak hafif fiziksel travmalar k r klara neden olurEtkilenen hayvanlarda; hiperkalsemiye ba ğ l Anoreksi ? Kusma ? Konstipasyon ? Depresyon, ? Poly ü ri, polydipsi ? N ö romuskuler uyar mdaki azalmaya ba ğ l ? olarak b ü t ü n kaslarda g üç s ü zl ü kSekonder Hiperparatiroidism Kronik b ö brek yetmezlikleri ve ilerlemi ş ? b ö brek hastal klar (Renal hiperparatiroidism) Dengezis beslenme ( Nutrisyonel ? hiperparatiroidism)Renal hiperparatiroidism: Kronik b ö brek yetmezli ğ inde ? glomeruluslardaki kan n s ü z ü lme i şi aksar İ drardan fosfat at l m azal r, kanda birikir. ? Y ü ksek d ü zeydeki serum fosfat , serum ? kalsiyum d ü zeyini direkt olarak bask lar ve bezlerinin aktivitesini uyar rAyr ca, Kronik b ö brek hastal ğ nda b ö brek paran şimi hasarlanm şt r ve vitamin D’nin aktif formunun sentezi i ç in gerekli olan 1-hidroksilaz yeterli miktarda sa ğ layamaz. Bu da kalsiyumun barsaklardan emilimini azalt r Renal hiperparatiroidismden etkilenen hayvanlarda: Paratiroid bezin esas h ü crelerinde hiperplazi ? Kemik dokuda (kafatas nda) osteoporotik ? fibr ö z osteodistrofi Akci ğ er, kalp, mide ve kan damarlar nda ? geli şen hiperkalsemiye ilgili metastatik kalsifikasyonNutrisyonel sebepler ; Kalsiyum ve D vitamini y ö n ü nden eksik, fosfordan zengin g dalarla beslenme Atlarda d üşü k kaliteli kaba yemli tah l ile beslenmeye ba ğ l olarak geli şir. Bu hastal k atlarda “ b ü y ü k kafa hastal ğ ” olarak bilinir. ADRENAL BEZLER- B Ö BREK Ü ST Ü BEZ İAdrenal Medulla: ? Bezin orta k sm nda bulunur. Ektodermden geli şir. Hormonlar : ? katekolaminler Epinefrin – Norepinefrin – Adrenal Korteks: ? Adrenal medullay ç evreler. Mezodermden geli şir. Hormonlar : ? Mineralokortikoidler – aldosteron ? Glukokortikoid – kortizol ? kortikosteron ? Adrenal seks hormonlar – progesteron ? ö strojen ? androjenler ?Adrenal korteks: Zona glomeruloza(mutiformis, arkuata): Korteksin ? yakla ş k %15’ini kaplar ve mineralokortikoid hormonlar n salg lar Zona fasik ü lata: Korteksin yakla ş k % 70’ini ? olu şturur. Glukokortikoid hormonlar ü retilir. Zona retik ü laris: Korteksin medullaya yak n ? b ö lgesinde yer al r ve %15’ini olu şturur. Seks steroid hormonlar (progesteron, ö strojen ve androjenler) salg lan r.B ö brek kanalc klar nda bulunan h ü creler sodyum iyonunu (Na+) geri al rken bir taraftan da potasyum iyonunu (K+) idrara verirler. Çü nk ü sodyum ve potasyumun kanda ç ok ö zel bir oranda bulunmalar gerekmektedir. Aldosteron hormonu ise bu ö nemli dengenin sa ğ lanmas ndan sorumludur. Kan bas nc d üş t ü ğ ü nde baz b ö brek h ü crelerinin salg lad ğ renin ile karaci ğ erde salg lanan anjiotensinojen isimli maddeler bir araya gelir ve bir logonun birbirine uygun iki par ç as gibi birle ş irler. Bu birle ş meden sonra devreye giren ACE isimli enzim ile olu ş an anjiotensin 2 isimli molek ü l hem kan damar n daralt r hem de b ö breklerde aldosteron isimli hormonun salg lanmas n sa ğ lar. Bu hormon ise b ö breklerin daha ç ok suyu geri emmesine neden olur T ü m bu zincirleme geli ş meler ise d üş en kan bas nc n n y ü kselmesi ile sonu ç lan r. ADRENAL BEZ İ N İ N PATOLOJ İ S İ Ö nemli patolojik bozukluklar bunlar n salg lad ğ hormonlar n azl ğ veya ç oklu ğ una ilgili olan hastal k durumlar d rÖ nemli hastal klar: Hipoadrenokortisizm(Addison hastal ğ ) ? Hiperadrenokortisizm( Cushing hastal ğ ) ? Adrenal medullan n hipofonksiyonu ? Adrenal medullan n hiperfonksiyonu ?Hipoadrenokortisizm (Addison hastal ğ ) Adrenal korteks hormonlar n n(mineralokortikoidler, glukokortikoidler ve adrenal seks steroidleri) azl ğ veya tamamen yoklu ğ una ilgili hastal k halidir. Nedenleri: K ö peklerde hipoadrenokortisizmin en ç ok g ö zlenen nedeni : İ ki tarafl idiopatik adrenal korteks atrofisidir. Bunun immun arac l bir hastal k oldu ğ u d üşü n ü lmektedir. K ö peklerde adrenal korteks yetersizli ğ inin di ğ er nedenleri : Histoplazmozis, blastomikozis ve t ü berk ü loz gibi ? gran ü lomat ö z yang lar Dissemine damar i ç i koag ü lopatiler ile ili şkili olarak adrenal ? damarlarda trombozis ve bezde geli şen infarkt ü sler metastatik t ü m ö rlerle adrenal korteksin invazyonu ve ? y k mlanmas Adrenal bezde; kanama, nekroz ve sonras nda fibr ö z ba ğ ? doku olu şumu Adrenal sin ü zoidler boyunca yayg n amiloid birikimi ? Hipofizden salg lanan ACTH’ n yetersizli ğ i ?Hastal k bulgular : Foksiyonel bozukluklar n ç o ğ u spesifik de ğ ildir Tekrarlayan gastroenteritis n ö betleri ? Yava ş bir şekilde giderek zay flama ? Hafif bir hastal k ya da operasyon gibi stresli ? durumlara kar ş diren ç sizlik Ara s ra daha ö nceden herhangi bir hastal k ? belirtisi g ö stermeden şok benzeri koma haliKlinik bulgular: Aldesteronun sentez ve sal nmas ndaki azalma; serum potasyum, ? sodyum ve klorid d ü zeylerinde de ğ i ş ikliklere yol a ç ar. B ö brekten daha az potasyum at l r, kanda potasyum d ü zeyi giderek ? y ü kselir ve ş iddetli hiperkalemi olu ş ur. Ş iddetli hiperkalemi belirgin kardiovaskuler bozukluklara yol a ç ar. Akut dola ş m kollaps ve b ö brek yetersizlikleri geli ş ir. Kan vol ü m ü nde azalma hipotansiyona, halsizli ğ e ve mikrokardiaya neden olur. Ayr ca su at l m n n artmas na ba ğ l olarak progresif dehidrasyona geli ş ir. Kan de ğ erleride; dehidrasyon ve damar i ç i s v kayb na ba ğ l olarak hemotokrit ve hemoglobinde art ş ş ekillenir B ö brek tubuluslar ndan sodyum ve kloridin az geri emilmesi de ğ i ş en ? derecelerde hipernatri ü riye ve hiperklor ü riye neden olur, sodyumun ve kloridin serumdaki d ü zeyleri azal r.. Hiperadrenokortisizm (Cushing sendromu-hastal ğ ) Adrenokortikal hormonlar n (glukokortikoidlerin) ç ok miktarlarda ü retilip kronik ve uygunsuz salg lanmas durumunda meydana gelen hastal k halidirHiperadrenokortisizm; İ ki patolojik durum de ğ i şikli ğ inde geli şir. Cushing Hastal ğ Cushing Sendromu Cushing Hastal ğ : Hipofiz bezinde geli şen fonksiyonel bir ? t ü m ö r(adenom veya adenokarsinom) a ş r miktarda ACTH salg lar A ş r salg lanan ACTH adrenal korteksi s ü rekli ? uyararak bezi hipertrofi ve hiperplaziye u ğ rat r Hiperplaziye olan adrenal korteks a ş r miktarlarda ? glukokortikoid ü retip salg lamaya ba şlar Hiperadrenokortisizm hali olu şur. ?Pituiter bezin ACTH salg layan t ü m ö rlerine ? daha ç ok k ö peklerde, daha az di ğ er hayvanlarda Eri şkin ve ya şl k ö peklerde daha s k geli şir ? Boxer, Boston terrier ve Dachshunds rk ? k ö peklerde daha y ü ksek insidansa sahiptirler. Klinik ve fonksiyonel bozukluklar; adrenal korteks taraf ndan uzun s ü re salg lanan kortizol ü n etkisi ile olur Cushing sendromu Adrenal bez kaynakl veya ekzojen ACTH ve glukokortikoidlerin y ü ksek dozda ve uzun s ü re verilmesi ile (iatrojenik cushing) ortaya ç kan Hiperadrenokortisizm halidir. Ayr ca; k üçü k h ü creli akci ğ er ? kanserleri,bron ş karsinomlar Timus karsinoidleri ? Pankreatik t ü m ö rler ? Feokromositoma ? Med ü ller tiroid kanseri gibi t ü m ö rler de ? ektopik ACTH salg layarak Cushing sendromuna yol a ç arlar Etkilenen Hayvanlarda: İ ştah ve g da al m artar ? Ekstremite ve abdomen kaslar zay flam ş ve atrofik ? Kar n b ö lgesinde şi şlik ? Lordozis ? Kas titremeleri ve gergin bacaklar ü zerinde duran v ü cut ? Temporal kaslarda kolayca palpe edilebilen şiddetli atrofi ? Hepatomegali ? Akci ğ er, kas ve di ğ er organlarda fonksiyonel bozukluklar ?Hiperkortisizmli k ö peklerin ç o ğ unlu ğ unda deri lezyonlar şekillenmi ştir. Ba ş, boyun, g ö ğ ü s, kulaklar n gerisinde ve ekstremitelerde Deride kal la şma ? Komedonlar ? Yara-berelerde art ş ? Yara iyile şmesinde gecikme ? Enfeksiyona yatk nl kta art ş ? Kalsifikasyon geli şir(s rt, inguinal ve axillar) ?Dermiste kollagen fibrillerde belirgin incelme ? ve atrofi Deri normal bir dokunu şla dahi y rt labilecek ? kadar a ş r k r lgand r Kalsinozis kutis şekillenmez. ? Hiperkortisizmli Kedilerde lezyonlar :Adrenal Medullan n Hipofonksiyonu T ü berk ü loz gibi generalize hastal klar n ? Yang sel hastal klar ? Malign t ü m ö r metastazlar ? Gerek insanlar gerekse hayvanlar a ç s ndan klinik ö nemi yoktur. Adrenal Medullan n Hiperfonksiyonu Hayvanlarda en yayg n g ö r ü len neden FeokromositomlarFEOKROMOS İ TOM Kromafin h ü crelerinin t ü m ö rleri Adrenal bezde yerle ş ir T ü m ö r; epinefrin ya da norepinefrin salg layan h ü crelerden olu şur, bazen her iki h ü cre tipide bulunabilir Ç o ğ unlukla s ğ larda ve k ö peklerde ? Di ğ er hayvan t ü rlerinde ender ? Bo ğ alarda ve insanlarda tiroid bezinin C ? h ü cre t ü m ö rleriyle beraber rastlan r T ü m ö rler tek ya da iki tarafl , 10cm’den b ü y ü k K üçü k t ü m ö rler: Ç evresi t ü m ü yle ? adrenal korteks taraf ndan ku şat l r Kaps ü ll ü ve adrenal ? bez i ç inde s n rl B ü y ü k t ü m ö rler: Multilobuler olurlar, ? esmerden sar -k rm z ya kadar de ğ i şen renktedirler Ç evre dokulara bask ? yapar ve infiltre olurlar(v. kava kaudalise ve aortaya) Vena kava kaudalis ? l ü meninde obstruksiyona yol a ç ar t ü m ö r tromb ü sleriLezyonlar: K ö pek karaci ğ er, b ö lge lenf d ü ğ ü mleri, dalak ve ? akci ğ erde metastazlar K ö pek ve atlarda ta şikardi, ö dem ve kalp ? hipertrofisi K ö peklerde arteriolar sklerozis ve arteriollerde ? yayg n medial hiperplaziler geli şir. Damarlarda meydana gelen lezyonlara ilgili olarak ? da kan bas nc artar ve hipertansiyon şekillenir.PANKREAS ADACIKLARI- LANGERHANS ADACIKLARI Pankreas n %10-15’lik k sm n olu şturan; hormon yapan ve salg layan endokrin bezlerdir Adac klarda; Beta, Alfa, Delta ve PP(pankreatik polipeptid) h ü creleri Beta h ü creleri ins ü lin sentezler ve adac k h ü cre ? pop ü lasyonunun %70’ini meydana getirirler. Alfa h ü creleri , glukagon ü retiler ve adac k h ü cre ? pop ü lasyonunun %5-20’sini olu ştururlar. Delta h ü creleri , somatostatin i ç ermektedirler ve ? adac k h ü cre pop ü lasyonunun %5-10’unu meydana getirirler. PP h ü creleri , polipeptidin ü retirler ve adac k ? h ü cre pop ü lasyonunun %1-2’sini olu ştururlar. Hipopankreatism- Hipoins ü linism Pankreas adac klar n n salg lad ğ hormonlar n azl ğ na ilgili olan bozukluklard r. “ Ş eker hastal ğ ” “ Diabetes mellitus ”D İ ABETES MELL İ TUS ( Ş eker Hastal ğ ) P ankreastan salg lanan ve kan ş ekerinin kullan m n d ü zenleyen ins ü lin hormonu yetersizli ğ i sonucunda karbonhidrat, protein ve ya ğ metabolizmas ndaki bozukluklarla seyreden kronik metabolik bir hastal kd r diabetes = ak p giden mellitus= ball idrar İ lk kez 2.yy'da ü lkemizin Kapadokya ? b ö lgesinde Arateus isimli bilim adam taraf ndan tan mlanm ş Ancak tedavisinde ba şar : 1921'de ? ins ü linin ke şfiyle sa ğ lanm şt rDiabetes Mellitusun Sebebi: Kandaki şeker d ü zeyini ? dengeleyen ins ü lin hormonunun ü retilememesi İ ns ü linin yeterli ? miktarlarda salg lanmas na ra ğ men v ü cut taraf ndan kullan lamamasEnerji fizyolojisi G ü nl ü k ya şam n sa ğ l kl s ü rd ü r ü lmesi i ç in enerjiye ihtiyac m z vard r ? Her canl n n enerji ihtiyac yenilen g dalardan sa ğ lan r ? Yiyecekler sindirim enzimleri ile sindirilir ve "glukoz = şeker" ? bi ç iminde emilmeye haz r hale gelirler Ba ğ rsaklardan emilerek kana kar şan şekerin bir b ö l ü m ü enerji ? kayna ğ olarak h ü crelere giri ş yapar, fazlas ise kas ve karaci ğ erde depolan r Kan ak m sayesinde h ü crelere ula şan şeker baz h ü crelere ( ö rne ğ in ? beyin) arac s z kabul edilirken; kas ve ya ğ h ü crelerine giri şte h ü cre kap s n a ç an bir anahtara muhta ç t r Bu anahtar da ins ü lin hormonudur ? YEN İ LEN GIDALARDAN ENERJ İ SA Ğ LANAB İ LMES İ İ Ç İ N İ NS Ü L İ N İ N YETERL İ Ü RET İ LMES İ VE H Ü CRELER TARAFINDAN ETK İ L İ KULLANILMASI GEREK İ R  Ş eker Mekanizmas : İ ns ü lin hormonu ü retilemedi ğ inde ya da v ü cutta ins ü lin var oldu ğ u ? halde hedef h ü crelerde kullan lamad ğ nda; Glukoz h ü crelere giremez, kanda artmaya ba şlar ve b ö brek taraf ndan ? tutulamaz ve idrarda ş eker ç kmaya ba şlar K ü tlesi olan şeker beraberinde suyu s ü r ü kler. İ drar miktar artar, hasta ? ç ok idrara ç kmaya ba ş lar. V ü cut su kaybeder. ? A ğ z kurulu ğ u ve ç ok su i ç me meydana gelir. ? A ç olan h ü creler enerji kayna ğ olarak v ü cudun depolardaki enerjisini; ? ya ğ lar n kullanmaya ba şlar, hasta zay flar. Ya ğ lar n kullan lmas yla v ü cut i ç in sak ncal ü r ü nler (keton cisimcikleri) ? meydana gelir, Keton cisimciklerinini birikmesi ile olu şan belirtiler fark edilememi ş ise ? şeker komas na yol a ç arDiabetes mellitus; insanlarda TipI, Tip II ve sekunder diabetes Bu s nfland rma evcil hayvanlara direkt olarak uygulanabilir nitelikte de ğ ildir Tip I diabet : İ ns ü line ba ğ ml ve gen ç ya şlarda Beta h ü crelerinin azalmas nedeniyle ins ü linin a ğ r derecede veya tam olarak eksikli ğ inden kaynaklan r Beta h ü cre harabiyeti: Genetik e ğ ilim, ? Otoimm ü nite ? Ç evresel fakt ö rler. ? Evcil hayvanlarda bu patogenezis ile olu şan diabete rastlanmam şt r. Ancak k ö peklerde erken ya şta ortaya ç kan diabet olgular izlenmi ştir. K ö peklerde ins ü line yan t veren diabetes olgular n n nedeni pankreas nekrozudur.Tip II diabet İ ns ü line ba ğ ml olmaz ve eri şkinlerde ortaya ç kar (%90) Burada as l problem: Var olan ins ü linin ? kullan lamamas d r.Nedeni; ins ü linin beta h ü crelerinden d ü zensiz sekresyonu ve periferdeki dokular n ins ü line cevaps zl ğ d r(ins ü lin direnci) Hayvanlarda diabetes mellitusun patogenezisi İ ns ü linin az miktarda sal nmas n etkileyen fakt ö rler: Ciddi pankreatitler ? Adac k h ü crelerinin se ç ici dejenerasyonu ? nedeniyle adac klar n y k mlanmas K ö peklerde ekzokrin pankreas n yang s ? Kronik tekrarl pankreatit olgular ve fibr ö z ba ğ ? dokununKlinik Belirtiler: Ş ekerin h ü creler taraf ndan kullan lamay p kanda birikmesine ya da enerji temininde ya ğ lar n kullan lmas na ba ğ l olarak meydana gelir Diabet hayvanlarda sinsice zarar vererek ba şlar ve kronik bir d ö nemden sonra klinik belirtiler ile ortaya ç kar polidipsi, ? poli ü ri, ? a ş r yemeye ra ğ men ? kilo kayb , amfizemli sistitis ? halsizlik ? İ nat ç bir hiperglisemi ? ve glikoz ü ri bakteriyel ve mantar ? sebepli supuratif sistit, prostatit, bronkopn ö moni ve dermatit gibi enfeksiyonlara kar ş dire ç lerinde azalma ve bu enfeksiyonlarda kronikle şme ve tekrarlamaKaraci ğ erde ya ğ dejenerasyonu Hepatomegali ? Siroz. ? İ kterus ve bilirubin ü ri ? Ç ift tarafl katarak Diabetik kataraktta ? lens fibrillerinde şi şme ve dejenerasyon olu şur Kedilerde rastlanmaz. ?Vaskuler sistem: Aorttan en k üçü k arterlere ve kapillarlara kadar her boyuttan damar etkilenir Aortta, b ü y ü k ve orta b ü y ü kl ü kteki arterlerde ? h zl ve şiddetli ateroskleroz g ö r ü l ü r. Koroner arterlerin aterosklerozu nedeniyle ? meydana gelen myokardial enfarkt ü s, NEKROPS İ BULGULARI Kedi ve k ö peklerde diabetes lezyonlar birbirine benzer İ leri derecede zay flama ve dehidrasyon ? Karaci ğ erin sar renkte ve ya ğ l ? Pankreas normal g ö r ü lebilir ya da postnekrotik ? nedbele şmeye ve pankreatitise ilgili lezyonlara Lipemi g ö r ü lebilir ? Serum s ü t benzeri g ö r ü n üş te ?ORGANLARDAK İ M İ KROSKOB İ K BULGULAR Pankreas: ? Langerhans adac klar ndaki beta h ü crelerinin say s ? azalm ş ve arta kalan h ü crelerde stoplazmalar nda vakuolle şme (hidropik dejenerasyon) g ö r ü l ü r. Hastal k kronikle şirse adac klar bulmak zorla ş r. E ğ er ? immun arac l bir diabet(Tip I, insanlar, k ö pekler) progresif lenfoplazmasitik infiltrasyon Beta h ü crelerinde hasar ? Kedilerde diabet olgular n n b ü y ü k ç o ğ unlu ğ unda ise; Alfa ve beta h ü crelerinde amiloid birikimleri. (tip II diabete ? benzerlik g ö sterir). Adac klar n ç o ğ u etkilenir. ?Karaci ğ er: Ya ğ dejenerasyonu şekillenmi ş karaci ğ erin ? hepatositlerde; stoplazmalar nda birle şik ya ğ damlac klar , ç ekirdeklerinde perifere do ğ ru yer de ğ i şiklikleri ve stoplazmik organellerinin s k şm ş olduklar g ö zlenir Ayr ca uzun s ü re devam eden hastal k ? durumlar nda hepatositlerde rejeneratif nod ü ler hiperplazi ve interlob ü ler fibrozis şekilleni B ö brekler: B ö brek epitellerinde ö zellikle henle ? kulbu(intrastoplazmik) ve distal tubuluslarda(intran ü leer) glikojen birikimleri K ö peklerde nod ü ler veya diffuz glomerulosklerozis ? Bu lezyon; glomerular kapillar yumaklarda; genellikle k ü resel nod ü ller şeklinde glikoprotein fibrillerinin birikimleri ile karakterizedir. Proksimal tubulus epitellerinde ya ğ dejenerasyonu ? g ö r ü l ü r. Glomerulus kapillarlar nda ya ğ emboluslar na ? rastlan r.Hiperpankreatism-Hiperins ü linism