1 - Histoloji - Embriyoloji Endokrin Sistem Histolojisi - I ENDOKRİN SİSTEM HİSTOLOJİSİ-I Dr. Mehmet Fatih SÖNMEZ 2 Öğrenim Hedefleri • Dönem II öğrencileri bu dersin sonunda – Endokrin organların genel histolojik özelliklerini – Hormonların etki mekanizmasını – Hipofiz histolojisini – Epifiz histolojisini öğrenecektir 3 • Çok hücreli organizmalarda büyüme ve gelişmenin düzenlenmesi ve dengenin sağlanması için hücreler arası iletişim çok önemlidir. • Hormon – Otonom sekresyon – Parakrin sekresyon – Jukstakrin sekresyon – Sinaptik sekresyon – Endokrin sekresyon • İki büyük sistem olan endokrin ve sinir sisteminin görevi intersellüler iletişimin sağlanmasıdır. Nöroendokrin sistem 4 • Hormon endokrin hücrelerin ve organların sekretuar ürünüdür. • Endokrin sistem hücrelerinden 100 den fazla hormon salgılanmaktadır ancak kimyasal olarak bunlar üç grupta sınıflanabilir; – Steroidler – Küçük peptidler, proteinler ve glikoproteinler – Aminoasit analogları ve deriveleri • İki grup hormon reseptörü tanımlanmıştır; – Hücre yüzey reseptörü – Hücre içi reseptörler 5 • Endokrin hücrelerin oluşturduğu bezler, organizasyon şekli bakımından üç kategoride değerlendirilebilir. – 1. Tamamen ayrı, sadece endokrin fonksiyon görenler. – 2. Ekzokrin bezler veya diğer organlar içinde dağılmış endokrin doku kitlesi olarak görülenler – 3. Sindirim ve solunum kanalı epitel dizisi içinde bulunan izole endokrin hücreler. Bunlar APUD (Amine precursör uptake and decerboxylation) hücreleridir. Endokrin bezler her üç embriyoner yaprakdan meydana gelir. 1. Hipofiz ve suprarenal medulla; ektodermden, 2. Suprarenal korteks, testis ve ovaryum; mezodermden, 3. Tiroid, paratiroid ve Langerhans adacıkları; endodermden köken alırlar. 6 HİPOFİZ • Hipofiz bezi sfenoid kemiğin sella tursikasında yerleşmiştir. • Ağırlığı erkekte 0.5 gr, kadında biraz daha ağır olabilir. Yaşlılarda azalır. • 1 cm uzunluğunda, 1- 1.5 cm genişliğinde, 0.5 cm derinliğindedir. 7 8 *Arka lob(Lobus posterior) *Hipofiz sapı (Median eminens) *İnfundibulum *Adenohipofiz (Pars glandularis) *Ön lop (Pars distalis, lobus anterior) *Ara lob (Pars intermedia) *Pars tüberalis *Nörohipofiz (Pars nervosa) 9 10 11 HİPOFİZ • ADENOHİPOFİZ • Anterior lobun çoğu kısmı tipik endokrin doku organizasyonuna sahiptir. • Hücreler kümeler yada kordlar halinde organize olmuşlardır ve bunları pencereli kapiller sistem çevrelemiştir. • ACTH • TSH • FSH • LH • GH • Prolaktin Trofik hormonlar 12 PARS DİSTALİS • Tipik endokrin bez yapısı • %75 • Bağ dokusu kapsül • Endokrin hücreler iki çeşittir – Kromofob hücreler – Kromofil hücreler 13 14 KROMOFOB HÜCRELER • H&E boyamada soluk sitoplazmalıdırlar • Kromofil hücrelerden daha küçüktürler • Işık mikroskobu ile granül görülmez • Elektron mikroskopta granül görülebilir • Null cell 15 KROMOFİL HÜCRELER • H&E ile boyanan granülleri vardır • Kromofoblardan daha büyüktür • Asidofil hücreler – Somatotrop – Laktotrop • Bazofil hücreler – Tirotrop – Gonadotrop – Kortikotrop 16 Anterior pituitary, human growth hormone (HGH) immunoperoxidase stain, Somatotrop hücreler •Somatotropik hormon salgılarlar (STH, GH) •300-500 nm •%50 •Somatotropin protein yapısındadır • Hipofizer cücelik, gigantizm, akromegali •Somatomedinler (İnsulin like growth factor, IGF-I, IGF-II) 17 18 19 Pituitary gland, prolactin immunoperoxidase stain (brown) Mamatrop (Laktotrop) hücreler •%15-20 •Her iki cinste de bulunur, kadında daha fazla •200 nm; 550-600 nm •Meme bezi gelişim ve laktasyon •Dopamin •Tirotropin salgılatıcı hormon (TRH) ve VİP 20 Pituitary gland, ACTH immunoperoxidase stain (brown) Kortikotrop hücreler •250-700 nm •ACTH, ß-endorfin, ?-MSH, ß-Lipotropin •Proopiyomelanokortin (POMC) •PAS (+) 21 • Tirotrop hücreler • 140-160nm • %5 • En küçük çaplı granüller • TSH • PAS (+) • Gonadotrop hücreler • %10 • 200-400 nm • PAS (+) • FSH, LH 22 Adenohipofiz Hücreleri: H&E Azan 23 Pars intermediya • İnsanlarda az gelişmiştir • %2 • Pars distalis ve nörohipofiz arasındadır • Kübik epitelle döşeli kolloidle dolu kistler içerir • Kromofob ve bazofil 24 Pars posterior Pars anterior Eosinofilik kistler İsamin mavisi&E 25 M.A 26 Pars tuberalis • Gonadotrop 27 • Hipofizer portal sistem 28 NÖROHİPOFİZ • Büyük çoğunluğu hipotalamusta yerleşik nöronların aksonlarından meydana gelir. • Pituisit • Herring cisimcikleri • 100-200 nm • Hormonlar, nörofizinler ve ATP bulunur • Antidiüretik hormon (vazopresin) (diabetes insipidus) • Oksitosin 29 30 Nörohipofiz 31 32 33 HİPOTALAMUS • Hipotalamustaki nöron topluluklarının oluşturduğu nükleuslardan, adenohipofizde endokrin fonksiyon yapan hücreler üzerine etkili salgılatıcı ya da inhibe edici faktörler ve nörohipofize taşınan hormonlar salgılanır. • 1.Kortikotrop-releasing hormon (CRH): • 2.Tirotropin releasing hormon (TRH): • 3.Growth hormon-releasing hormon (GRH): • 4.Growth hormon-inhibiting hormon (GIH- somatostatin): • 5.Gonadotropin-releasing hormon (GnRH), • 6.Prolaktin-inhibiting hormon (PIH) 34 PİENAL (EPİFİZ) • Korpus kallozumun posterior ucunun hemen altında 6-10 mm uzunluğunda 5-6 mm genişliğinde konik bir yapıdır. • Çam kozalağı • Direkt bir sini bağlantısı yok • Piameter • Pinealosit – Belirgin çekirdekçik içeren çekirdek – Merkezi kısmı yoğun membranla çevrili granüller – Melatonin • Nörogliya hücreleri – Koyu çekirdekli • Beyin kumu • 30 yaş üzerinde %80 35 36 H&E 37 HİSTOLOJİ KAYNAK KİTAPLARI •Histoloji ve Hücre Biyolojisi Ramazan Demir •A Textbook of Histology Bloom, Fawcett •Basic Histology Junqueira, Carneiro, •Human Histology Stevens, Lowe •Histology, A Text and Atlas Ross, Romrell •Genel histoloji, özel histoloji Mukaddes Eşrefoğlu •Langman medikal embriyoloji Sadler •İnsan embriyolojisi Moore 38