Yem Enerji Yemleri YEM MADDELERİ ve YEM TEKNOLOJİSİ [ Enerji Yemleri ] Prof. Dr. Neşe KocabağlEnerji yemi nedir? Protein düzeyi genelde % 20' den az olan, içerdiği daha fazla karbonhidrat ve yağ ile hayvanlar n enerji ihtiyac n karş layan yemlere enerji yemi denir Enerji Yemlerinin S n fland r lmas 1) Tane yemler a) Tah l tane yemleri: m s r, dar , buğday, arpa, yulaf, çavdar b) Baklagil tane yemleri: bakla, bezelye, fiğ, lupen, mercimek, soya fasulyesi 2) Kök ve yumru yemler a) Kök yemler: havuç, pancar, şalgam b) Yumru yemler: patates, yerelmas , tapioka 3) Etli meyvalar: elma, armut, şeftali 4) Endüstri yan ürünleri a) Şeker endüstrisi yan ürünleri: şeker pancar posas , melasl şeker pancar posas , melas b) Değirmencilik yan ürünleri: buğday kepeği, razmol, bonkalit, çavdar kepeği c) Nişasta sanayii yan ürünleri: patates posas , m s r gluteni d) Fermantasyon endüstrisi yan ürünleri I-Alkol sanayii yan ürünleri: şilempe (vinas) II-Bira sanayii yan ürünleri: malt çili, bira mayas III-Şarap sanayii yan ürünleri: cibre 5) Hayvansal ve Bitkisel YağlarTah llar n Genel Özellikleri Yaklaş k % 83 karbonhidrat içerirler • İçerdikleri karbonhidratlar n büyük çoğunluğu nişasta olduğundan enerji • değerleri yüksektir Ham protein miktarlar % 8-12 aras nda değişir • Lizin, metionin, triptofan gibi esansiyel amino asitlerden fakirdirler • Oleik ve linoleik yağ asitlerinden zengindirler • Fazla tüketildiklerinde vücut yağ n yumuşat rlar • Ca bak m ndan fakir P bak m ndan zengindirler • Yap lar ndaki P'un bir k sm fitatlara (fitik asit) bağl durumdad r ve civcivler • taraf ndan kullan lamaz Tiamin ve E vitamini bak m ndan zengin, riboflavin, A (sar m s r hariç) ve D • vitamini bak m ndan fakirdirler Metabolize olabilir enerji düzeyi (ME) en yüksek m s rda, en düşük ise • yulaftad r Ham protein (HP) en fazla buğdayda en az pirinçtedir • Ham yağ (HY) en fazla yulaf, m s r ve dar da, en az buğday, arpa, çavdar ve • pirinçtedirbu ğ da y tr i ti k a l e ç a v d a r yu laf ar p aM s r ME düzeyi oldukça yüksektir (3250 kkal/kg) - HP düzeyi düşük (% 8-13) olup metiyonin, lizin ve triptofan amino asitlerinden - fakirdir -Vitaminlerinden fakirdir. M s r n Ca düzeyi çok düşük P düzeyi orta derecededir -Süt s ğ rlar için çok uygundur, fakat A ve D vit. noksan n yonca ile tamamlamak ve protein saplementi kullanmak gereklidir -Et s ğ rlar için de uygundur, fakat dam zl k hayvanlar yağland rabileceğinden az verilmelidir -Koyun ve kuzu besisinde legüminözlerle beraber kullan lmal d r -Tek t rnakl larda ise yulaftan sonra en iyi tane yemdir ve eğer kaba yemin en az 1/3'ü legüminöz bitkilerden oluşuyorsa tane yem olarak yaln zca m s r verilebilir -Broyler ve besi tavuklar nda vazgeçilmez bir tane yemdirm s rBuğday -ME: 3150 kkal/kg -Protein kalitesi m s rdan yüksektir -Ca bak m ndan fakir, P bak m ndan zengin, A ve D vit. bak m ndan fakirdir -Hayvana vermeden önce k r lmal yada öğütülmelidir -Süt s ğ rlar nda m s ra eşdeğerdir. Konsantre k sm n 1/2-1/3'ünü teşkil edebilir -Beside diğer tane yemlerle yar yar ya kar şt r larak verilir -Koyunlar için de iyi bir yemdir -Atlara k r larak verilir -Kanatl lara kal n öğütülerek verilir, ancak yap s nda %1.4 oran nda bulunan beta- glukandan dolay sindirilme oran m s rdaki kadar yüksek değildirb u ğ d a yb u ğ d a yArpa -ME: 2950 kkal/kg -Protein kalitesi düşük, A ve D vit., riboflavin bak m ndan fakir, niasinden zengindir -Süt s ğ rlar nda k r lm ş veya ezilmiş olarak old kça iyi bir yemdir. Konsantre yemin % 40-60' n oluşturabilir -Besi s ğ rlar nda m s r kadar yararl olarak canl ağ rl k art ş sağlar -Koyunlar için de elverişli yemdir. K r lm ş halde daha az değerlendirildiği için koyunlara bütün olarak verilmesi tavsiye edilir -Tek t rnakl lara k rarak veye öğüterek verilir -Kanatl lar için de iyi bir yemdir, ancak buğdaya göre daha fazla beta-glukan içerdiğinden civciv yemine % 30'dan, broyler yemine % 15'den fazla konursa büyümede yavaşlamaya neden olurar p aYulaf -ME: 2750 kkal/kg -Tah l taneleri içerisinde ham selüloz (% 11-12.5) ve ham yağ (% 5) oran en yüksek oland r -Metiyonin, histidin ve triptofan amino asitlerinden fakir, lizin bak m ndan zengindir -A, D vit., riboflavin ve niasin bak m ndan fakir, E vit. bak m ndan zengindir -Süt s ğ r rasyonlar na ve genç hayvanlara bütün, yaşl lara k r larak verilir -Besi s ğ rlar için yeterli enerji sağlayamaz. Besi rasyonlar na tane yemlerin 1/3'ü kadar konur -Atlar için en iyi tane yem olduğundan standart olarak kullan l r (günde 7-10 kg) -Tavuklarda selülozun yüksekliği nedeniyle tüy çekme ve kanibalizmi önler -Yumurtac tavuklara rasyonun % 40' na kadar verilebilir. Broyler rasyonlar nda fazlas ağ rl k art ş n önler. çünkü arpadan az, buğdaydan fazla beta-glukan içeriryu l a fÇavdar -İçerdiği besin maddeleri bak m ndan buğdaya benzer, fakat lezzetli olmad ğ ndan severek tüketilmez -Çavdar mahmuzunda bulunan ergotamin yavru atmalara neden olduğundan dikkat edilmelidir -Süt s ğ rlar na rasyonun % 40' kadar verilebilir. Fazlas süt yağ n yumuşat r -Besi s ğ rlar na tane olarak verilirse m s ra eşdeğerdir -Besi koyunlar na 500 g, iş atlar na 3-3.5 kg k r larak yada öğütülerek verilebilir -Tavuk beslemede pek kullan lmaz, fakat % 20'ye kadar k r larak yada öğütülerek verilebilirç avd arMelas -Şeker üretimi s ras nda, şekerli suyun buharlaşt r lmas ve şekerin kristalleşmesi sonucunda elde edilen pekmez k vam nda ve renginde maddeye denir -İştah ve lezzet artt r c özelliği vard r. Bu nedenle beraber kullan ld klar nda saman gibi lezzetsiz yemlerin daha iyi tüketilmesini sağlar -P bak m ndan çok fakirdir -Süt s ğ rlar nda rasyona yaklaş k % 10 civar nda konur. Rasyona % 10 dan fazla konursa özellikle buzağ larda müshil etkisi yapar -Besi s ğ rlar nda en iyi sonuç tane yemin yar s kadar konduğunda elde edilir -Koyunlarda, özellikle kuzu besisinde hayvan baş na günde 150-200 g' geçmeyecek şekilde verilirse iyi sonuç al n r -Yemlerin peletlenmesinde % 5 oran nda kullan l rYağlar ve önemi -Yüksek enerji içeriğine sahiptirler ve önemli bir enerji kaynağ d rlar (8000-11000 kkal/kg) -Büyüme, döl ve süt verimi için gerekli olan esansiyel yağ asitleri kaynağ d rlar (lioleik, linolenik, araşidonik asit) -A, D, E, K vit. gibi yağda eriyen vitaminlerin taş nmas n sağlarlar -Yemde tozlanmay önler, ayr ca yemden yararlanmay ve yemin lezzetini artt r rlar -Konstipasyonu önler -S cak stresini azaltarak kanatl larda vücuttan atmalar gereken s miktar n azalt rlar -Yumurta ağ rl ğ n n artmas n sağlarlar (özellikle linoleik asit) -Laktasyondaki hayvanlarda laktasyon süresini uzat r ve süt verimini artt r r -Kanatl yemlerine % 5-10, besi s ğ r rasyonlar na % 2-5 oran nda kat labilir -Yemlerin peletlenmesinde peletleşmeyi kolaylaşt r c olarak kullan l rlar