Enfeksiyon Enfeksiyon Hastalarında Laboratuvar Tanı ENFEKS İ YON HASTALIKLARINDA LABORATUVAR TANI Prof. Dr. Ne şe Salto ğ lu Cerrahpa şa T p Fak ü ltesi Enfeksiyon Hastal klar ve Klinik Mikrobiyoloji AD Enfeksiyon Hastal klar nda Tan Anamnez ? Fizik Muayene bulgular ? Laboratuvar incelemeleri ? Non-spesifik tetkikler ? Spesifik inceleme y ö ntemler ? K ü lt ü r ? Seroloji ? Molek ü ler y ö ntemler ?Mikrobiyoloji d ş incelemeler Tam kan say m ? N ö trofili, toksik granulasyon bakteriyel ? enfeksiyon bulgusu ( İ nfektif endokardit, sepsis gibi) ? L ö kopeni (relatif lenfositoz) ö r: tifo ? Lenfositoz Viral ? enfeksiyonlar Monositoz T ü berk ü loz ? Eozinofili Parazitler ?Toksik granulasyonLenfositozla seyreden enfeksiyonlar İ nfeksiyoz ? mononukleoz, Sitomegalovirus ? infeksiyonu, Viral hepatitler (A-E), ? k zam k, ? su ç i ç e ğ i, ? kabakulak, ? adenovirus ? infeksiyonlar ve di ğ er vir ü s infeksiyonlar , bo ğ maca, ? bruselloz, ? t ü berk ü loz, ? sifiliz , ? toksoplazmoz ?Atipik lenfositler- İ nfeksiyoz MononukleozLenfopeni g ö zlenen enfeksiyonlar Ciddi pn ö mokok veya Klebsiella pn ö monisi gibi ? a ğ r seyirli bakteri infeksiyonlar ; ciddi endotoksemi; ? miliyer t ü berk ü loz; ? lenfositik koriomenenjit, ? Kolarado kene ate şi, deng gibi baz virus ? infeksiyonlar ; histoplazmoz,; ? kalaazar ?Monositoz g ö zlenen enfeksiyonlar T ü berk ü loz, ? di ğ er granulamat ö z infeksiyonlar, ? sifiliz, ? subakut bakteriyel endokardit ? sitomegalovirus ? varicella zoster virus infeksiyonlar ?Eozinofili g ö zlenen enfeksiyonlar toksik şok ? sendromu(%50), bronkopulmoner ? aspergilloz K z l n ge ç devresi, ? baz kronik ? infeksiyonlarda akut bakteri ? infeksiyonlar n n iyile şme devrinde; Parazitler ? Tri şinoz, ? kist hidatik, ? viseral larva migrans, ? askariyaz, ? toksokariyaz, ? strongyloidaz ?Anemi g ö zlenen enfeksiyonlar Kanama veya y k m sonucu akut anemi : ? Clostridium perfringens sepsisi, malaria, ? babesiyoz, ? bartonelloz, ? Mycoplasma pneumoniae pn ö monisi, ? infeksiy ö z mononukleoz ? sifiliz ? eritrosit ö nc ü h ü crelerinin tutulmas sonucunda ? anemi Parvovirus B19 infeksiyonu ?Kronik infeksiyonlarda kronik hastal k anemisi ? belirlenir. retik ü loendotelyal sistemde demir depolar normal ? veya artm ş, plazma demiri azalm ş ? total demir ba ğ lama kapasitesi azalm ş ?Trombositopeni beklenen enfeksiyonlar Azalm ş yap m/artm ş y k m ? Sepsis/D İ K, ? s tma, ? tif ü s, ? toksik ş ok sendromu, ? CMV, HIV, EBV, rubella ? Hemorajik hummalar (K r m Kongo hastal ğ , ? İ nfeksiyon d ş durumlar ? Vit B12 veya folat eksikli ğ i, maligniteler ? İ la ç lar:sitotoksikler, ö strojen, tiazid di ü retikleri ? Trombositoz ? Akut infeksiyonlar n iyile şme d ö nemi, ? t ü berk ü loz, ? baz kronik infeksiyonlar, ? ö zellikle yava ş iyile şen pn ö moniler ?Dissemine intravask ü ler koag ü lasyon Ciddi infeksiyonlar n seyrinde ? ö zellikle gram negatif bakterilerin etken oldu ğ u ? sepsisler meningokoksemi, ? kayal k da ğ lar lekeli ate şi ? Asplenik hastalarda D İ K daha s k geli şir ? Trombositopeni, ? artm ş fibrin y k m ü r ü nleri, ? azalm ş fibrinojen ve ? azalm ş protrombin zaman saptan r; ? kanama ve trombozlar geli şebilir ?Mikrobiyoloji d ş incelemeler L ö kosit varl ğ , di ğ er h ü cre ö zelliklerin ara ş t r lmas ? İ drar analizi (L ö kosit, eritrosit, bilurubin, ü robilinojen gibi) ? Gaita incelemesi (H ü cre tipi, kan, parazitler) ? Di ğ er steril v ü cut s v lar (K. ili ğ i materyali, BOS, asit, plevral mayi ? gibi) Bo ğ az ve balgam yaymalar nda h ü cre tipleri (PNL, lenfosit) ? Karaci ğ er ve b ö brek fonksiyonlar n ara şt r lmas ? ALT, AST, BUN, Kreatinin, CPK, bilurubin, ALP ?Akut faz reaktanlar Art ş g ö sterenler ? ESR, ? CRP, ? Fibrinojen, ? haptoglobulin, ? C3, ? serum amyloid A, ? prokalsitonin ? Azalanlar ? Albumin, ? prealbumin, ? transferrin ?CRP CRP, iltihabi reaksiyonlar s ras nda kanda d ü zeyi artan ? ve karaci ğ erde ü retilen akut faz reaktan bir protein 36-50 saatte maksimuma ula ş r, ? 20-200 ng/ml de ğ erlerine ula şmaktad r. ? ? invazif bakteriyel infeksiyonlarda 15-40 kat ? artabilmektedir; viral infeksiyonlarda genel olarak 3-5 kat artar, ? grip, CMV gibi viral infeksiyonlarda da 10 kattan fazla art ş ? olabilmektedir. Prokalsitonin (PCT), kalsitoninin bir ? propeptididir. Normal olarak tiroid bezinin C h ü crelerinde ? ü retilir ve sa ğ l kl ki şilerde d ü zeyi ç ok d üşü kt ü r. ? Ö zellikle yo ğ un bak m birimlerinde sepsis ? tan s nda ve prognoz tayininde yard mc 50 mg/L prokalsitonin olas ı veya kesin sepsis tan ı s ı nda ? %98.5 duyarl ı l ı k ve %75 özgüllükProkalsitonin CRP den daha ç abuk ? y ü kselir (3 saat i ç erisinde) Normal:0.01 ng/ml ? Viral infeksiyonlarda veya inflamatuar ? hastal klarda 0.5-1 ng/ml Sistemik bakteri infeksiyonlar nda 20-200 ? ng/ml ye y ü kselirProkalsitonin CRP den daha pahal ? İ nfeksiyon d ş durumlarda da artabilir ? Yan klar, ciddi travma, ? b ü y ü k cerrahi i şlemler, ? uzam ş dola ş m yetmezli ğ i … ? Ancak Sepsisdeki kadar y ü ksek de ğ erlere ? ula şmaz Mikrobiyolojik ara şt rmalar Mikroskopik inceleme ? Gram boyama ? Giemsa ? Karanl k alan ? EZN , Kinyoun, (T ü berk ü loz), ? Modifiye EZN (Nocardia), ? HE, Trikrom boyama(Amip) ? Floresan antikor incelemeler ? Auramin rhodamin ? DFA, IFAT (Legionella v.b) ? Elektron mikroskopi (Viruslar ö r: Rotavirus) ?Mikrobiyolojik ara şt rmalar: Kan ö rne ğ i incelemesi Wright-Giemsa ? Plasmodium t ü rleri ? Trypanosoma ? Babesia ? Borrelia ? Akridin orange ? Bartonella ? Hemotoksilen eosin ? Mikroflarya ? EZN ya da ? AuramineRodamin- M. tuberculosis ? Karanl k alan ? Leptospira ?Schuffner Babesia microtiK. İ li ğ i incelemesi Brusella ? Salmonella ? Leishmania ? M. tuberculosis ? M. tuberculosis (ARB ) ?M. tuberculosisLeishmania, www.kanbilim.com/images/dhlatlas/Slide14.JPGBOS incelemesi K ü lt ü r ve Gram boyama ? T ü m bakteriler i ç in ? K ü lt ü r , ARB veya Auramin rhodamin ? T ü berk ü loz ? Ç ini m ü rekkebi ? Kriptokok ? Giemsa ? Treponema ? Toksoplazma gondii ?T ü berk ü loz ARBKriptokok ç ini m ü rekkebi BOS ö rne ğ iBalgam yaymasDşknn Gram boyamas -C.difficileD şk da parazit yumurtalar Amip trofozoit Trichuris trichura Enterobius vermicularis Ascaris lumbricoides Di ğ er steril s v lar Gram ? Giemsa ? ARB ? Modifiye ARB ? Nocardia ? Nocardia, www.medscape.com/.../art-ajcp1162.02.fig6 NocardiaMikrobiyolojik tetkikler: K ü lt ü r Besiyeri ? Genel besiyerleri ( Ö r: streptokok) ? Zenginle ştirilmi ş, spesifik besiyerleri ( Ö r: ? Brusella) Kat -s v besiyerleri ? Aerobik, anaerobik,mikroaerofilik, ? Ö r: pn ö mokok %5-10 CO 2 li ortam ?S. pneumoniaetextbookofbacteriology.net ? Streptococcus textbookofbacteriology.net İ dentifikasyon ? Morfoloji, biotipleme, serotipleme ,faj ? tipleme, kromatografi Duyarl l k ara şt r lmas ? Disk dif ü zyon, mikrodil ü syon, M İ K: (agar ? dil ü syon,mikrodil ü syon, E-test) H ü cre k ü lt ü r ü ? Virus, Klamidya, Riketsiya ?Enfeksiyon hastal klar nda serolojik testler-antikor aranmas Bakteriler ? Lam ve T ü p agg testi, ? Brusella t ü rleri (lam agg:Rose Bengal, ? T ü p aggl: Wright testi), ? Salmonella: Grubel Widal testi ? N ö tralizasyon ? Streptococcus pyogenes (ASO, anti-DNAz) ?EIA y ö ntemi Tularemi, Brusella, Helicobacter pylori, Legionella t ü rleri, Bartonelloz, Borrelia burgdorferi, Chlamydia t ü rleri, Mycoplasma pneumoniae, Weil Felix testi ? Riketsiya ? Paul Bunnel , monospot test ? İ . monon ü kleoz ? IFA (indirekt floresan antikor) ? Legionella, Riketsiya, Coxiella, Bartonella ? IHA ( İ ndirekt hemagl ü tinasyon) ? Leptospira, Kist hidatik ? Immunoblot ? Bordetella ?Treponema pallidum i ç in serolojik tan ? testleri Nonspesifik testler ? RPR, VDRL ? Spesifik testler ? IFA, FTA-ABS IgM ve IgG ? Mikrohemagl ü tinasyon ? T. pallidum i ç in mikrohemagl ü tinasyon ?Parazitler i ç in serolojik tan testleri ? Entomoeba histolyticum EIA, ? Echinococcus granulosa EIA, ? Immunoblot T. solium EIA ? T. gondii EIA, FA ?Mantarlar i ç in serolojik tan testleri İ mmundif ü zyon ? Aspergillus, C. albicans, Coccidioides immitis, ? Histoplasma capsulatum Agl ü tinasyon ? Sporothrix schenkii ?Antijen aranmas BOS ta antijen ? Grup A, B streptokok, E. coli, H. influenza ? İ drarda Ag: ? Legionella ? Pn ö mokok ? BOS, serumda ? Kriptokok ?ELISA Antijen aranmas ? HBs Ag ? HBe Ag ? Chlamydia ? Legionella ? H. pylori ? Antikor aranmas ? Hepatit A IgM, IgG ? AntiHBcIgM, IgG ? AntiHBe ? AntiHDV, ? Anti-HEV ? Ant-HIV ? TORCH ? K zam k ç k, ? Kabakulak, Varisella ? Leishmania ? Leptospira ?Fluoresans Mikroskopisi Antijen aramak: ? P. carinii, Chlamydia, ? Legionella, Cryptosporidium, RSV, Influenza A/B, PIV, Adenovirus, CMV Antikor aramak: ? Toxoplasma ? Rubella ? Hidatik kist ? Legionella ? C.pneumoniae ?Floresan mikroskopiCMV inkl ü zyon cismi Cytomegalovirus(CMV) pn ö monisi Radyolojik ve Histopatolojik incelemelerMolek ü ler teknikler Hibridizasyon ? Polimeraz zincir reaksiyonu(PCR) ? Ligaz zincir reaksiyonu(LCR) ? Dallanm ş(branched) DNA ? TAA/TMA ? Q ? -replikaz ?Molek ü ler y ö ntemlerin (PCR, LCR gibi) kullan labilece ğ i enfeksiyonlar Mycobacterium tuberculosis ? Chlamydia trachomatis ? Neisseria gonorrheae ? Toxoplasma gondii ? S. pyogenes ? Bordetella pertussis ? Borrelia burgdorferi ? Bartonella t ü rleri ? Whiple hastal ğ (T. Whipphelii) ? Babesia microti ? Ehrlichia t ü rleri ?Molek ü ler teknikler Saptama: DNA/RNA ? Mycobacterium, Borrelia, Rickettsia, ...Tropheryma ? whippelli, Toxoplasma, P.carinii ? HAV, HBV, HCV, HEV, HSV, CMV, HHV-6, HIV, ? HPV, Rotavirus, Caliciviruses, Parvovirus B19, Hantavirus Epidemiyolojik tiplendirme(RFLP , AP-PCR, ? PFGE, DNA sequencing): salg n analizinde Diren ç genlerini ara ş t rmak : MRSA(mecA), ? Mycobacterium, HIV MycobacteriumMycobacteriumAdenovirus alt gruplar