3 - Halk Sağlığı Enfeksiyon Hastalıklarında Genel Epidemiyolojik Prensipler 1 ENFEKS İ YON HASTALIKLARINDA GENEL EP İ DEM İ YOLOJ İ K PRENS İ PLER Dr. Osman G Ü NAY O. G ü nay 122 Dersin Amac Enfeksiyon hastal klar n n olu ş mas nda rol oynayan epidemiyolojik fakt ö rleri g ö zden ge ç irmek .33 Ö ğrenme Hedefleri Bir saatlik dersin sonunda ö ğrenciler; Enfeksiyon hastal klar ile ilgili temel 1. epidemiyolojik kavramlar tan mlayabilecek, Bula ş ma zincirinin ö ğelerini sayabilecek, 2. Enfeksiyon etkenleri ile ilgili epidemiyolojik 3. ö zellikleri say p tan mlayabilecek , Konak ç n n savunmas nda rol oynayan diren ç 4. fakt ö rlerini sayabilecek ,4 TANIMLAR O. G ü nay 455 Epidemiyoloji Sa ğl k olaylar n n g ö r ü l me s kl ğ , da ğ l m ve nedenlerini inceleyen bilim dal d r.66 Epidemi Bir toplumda belli bir d ö nemde bir hastal ğ n s kl ğ n n ö nemli ö l çü de artmas d r. 77 Enfeksiyon Patojen bir mikroorganizman n bir makroorganizmaya girmesi ve ü reyip ç o ğalmas d r. Parazitlerin bir konak ç da yerle ş ip ç o ğalmalar ise enfestasyon olarak isimlendirilir88 Enfeksiyon Hastal ğ Enfeksiyon sonucunda bir klinik tablo ortaya ç karsa, buna enfeksiyon hastal ğ ad verilir. Yani her enfeksiyon hastal ğ nda bir enfeksiyon vard r, fakat her enfeksiyon bir enfeksiyon hastal ğ de ğildir.99 Enfeksiyon Zinciri (Bula ş ma Zinciri) KAYNAK BULA Ş MA YEN İ YOLU KONAK Ç I1010 Kist Hidatik Enfeksiyon Zinciri 1111 Toksoplazmosis Enfeksiyon Zinciri 1212 Enfeksiyon Zincirinin K r lmas Enfeksiyon zincirini olu ş turan halkalardan birinin k r lmas halinde, Bula ş ma Zinciri k r lm ş olur.1313 Etken – Konak ç Dengesi ETKEN KONAK Ç I Ç EVRE14 ETKENLE İ LG İ L İ EP İ DEM İ YOLOJ İ K Ö ZELL İ KLER O. G ü nay 141515 Enfeksiyon Etkenlerinin Ö zellikleri İ ntrensek (mikrobiyolojik) ö zellikler 1. Etken – konak ç ili ş kisine ba ğl 2. (epidemiyolojik) ö zellikler 1616 Patojenite Mikroorganizmalar n hastal k yapabilme ö zelli ğini ifade eder. Klinik belirti veren vaka say s n n, toplam enfekte ki ş i say s na oran patojenitenin derecesini ifade eder.1717 Virulans Patojen mikroorgazizmalar n a ğ r hastal k yapabilme g ü c ü n ü ifade eder. Bir etkenin virulans n ö l ç mek i ç in, vaka fatalite h z ve a ğ r vaka oranlar kullan labilir.1818 Enfektivite Enfeksiyon etkenlerinin konak ç da ç o ğalabilme ö zellili ğini ifade eder. Deneysel ara ş t rmalar sonucu hesaplanan; Medyan enfektif doz ( d 50 ) ve mimimal letal doz (mld) gibi de ğerler enfektivitenin ö l çü s ü olarak kullan labilir.1919 Tropizm (Organotropizm) Baz enfeksiyon etkenlerinin konak ç n n belli organ ve dokular na y ö nelme ö zelli ği g ö stermesini ifade eder Ö rne ğin; polio vir ü sleri n ö rotrop, hepatit vir ü sleri ise hepatotrop ö zellik g ö sterir.2020 Transmisibilite Enfeksiyon etkenlerinin bir konak ç dan di ğerine ta ş nabilme yani bula ş abilme ö zelli ğini ifade eder Bu ö zellik enfeksiyon etkeninin d ş ortamda ya ş ayabilme ö zelli ği ve konak ç n n davran ş ö zellikleri ile ili ş kilidir.2121 İ mm ü nogenite Enfeksiyon etkenlerinin konak ç da imm ü n cevap ortaya ç karabilme ö zelli ğidir Bu ö zellik, enfeksiyon etkeninin antijenik yap s ve konak ç n n imm ü n cevap olu ş turabilme yetene ği ile ba ğlant l d r.2222 Rezistans Enfeksiyon etkenlerinin ç e ş itli antibiyotiklere kar ş ç e ş itli yollarla diren ç geli ş tirebilme ö zelli ğidir. Rezistans ö zelli ği, etkenin genetik ö zellikleri ve antibiyotikle kar ş la ş ma durumu ile yak ndan ili ş kilidir.23 KONAK Ç I İ LE İ LG İ L İ Ö ZELL İ KLER O. G ü nay 232424 Konak ç lar sahip olduklar ç e ş itli fakt ö rler yard m yla, enfeksiyon etkenlerine kar ş kendini savunmaya ç al ş r. Bu fakt ö rlere diren ç fakt ö rleri ad verilir.2525 Ba ş l ca Diren ç Fakt ö rleri Deri ve mukozalar 1. Fagositoz 2. İ ltihap 3. Spesifik ve nonspesifik humoral 4. fakt ö rler Hormonlar 5. Beslenme 6. Di ğer fakt ö rler 7.2626 SONU Ç Enfeksiyon hastal ğ , etken ile konak ç ? aras ndaki m ü cadeledir. Konak ç da ortaya ç kan belirti ve bulgular n ? bir k sm , etkenin dokularda olu ş turdu ğu hasara, bir k sm ise konak ç n n savunma amac yla g ö sterdi ği ç abaya ba ğl d r. Zorunlu olmad k ç a, konak ç n n savunmas n ? bozacak m ü dahaleler yap lmamal d r. 27 O. G ü nay 27