Saha Raporu Eş Yükseklik Doğruları Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI EŞ YÜKSEKLİK DOĞRULARI Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI Doğrultu çizgileri ? Jeolojik haritalarda en önemli yapı kontur doğrultu çizgileridir. ? Harita üzerine çizilen kaya birimleri ile ilgili birçok stratigrafik ve yapısal özellik ancak doğrultu çizgileri yardımıyla belirlenebilmektedir. ? Doğrultu çizgileri, tabaka düzlemi üzerinde doğrultu istikametine paralel ve yatay olarak çizilmiş çizgilerdir. ? Gerek tabaka düzleminin doğrultusu ve doğrultu çizgilerinin değeri, bunların coğrafi kuzey ile yaptığı dar açıyla belirlenir. Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI ? Ancak her ikisi arasındaki en temel fark, doğrultu çizgileri, bulunduğu hat boyunca tabaka düzleminin deniz seviyesine göre hangi yükseklikte olduğunu gösterir. ? Her bir doğrultu çizgisi deniz seviyesine göre belirli bir yüksekliği temsil eder. ? Bu yükseklik değeri de çoğu kez doğrultu çizgileri üzerinde yazılı olarak gösterilir. ? Jeolojik haritalarda doğrultu çizgileri arasındaki mesafe, keyfi ancak her yerde sabit alınır. Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI Doğrultu çizgilerinin tabaka düzlemi ile olan ilişkisi ve blok diyagram görünümüSaha Jeolojisi-Ziya KIRMACI ? Doğrultu çizgileri düzlemsel yapıların üzerinde bulunduğundan bunlar aynı zamanda düzlemin kendisini de temsil ederler. ? Doğrultu çizgileri yatay düzleme paraleldirler, bu nedenle tüm düzlemsel yapılar içerisinde sadece yatay tabakaların doğrultu çizgileri bulunmaz. Bunun dışında diğer bütün eğimli ve düşey düzlemlerin doğrultuları vardır. ? Doğrultu çizgileri arasındaki yatay, düşey uzaklık farklarından tabaka eğim açıları belirlenebilmektedir. ? Bunların değerlerinin azaldığı yöne bakarak tabakanın eğim yönü de ortaya konabilmektedir. ? Jeolojik haritalar üzerinde pratikte en çok kullanılan 100 m. aralıklı olarak çizilmiş doğrultu çizgileridir. Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI Kayabirimi taban / tavan ilişkileri ? Tabakalı kayaçların en büyük özelliği bunların taban ve tavan düzlemlerine sahip olmalarıdır. ? Yani bunlar alt ve üst yüzeyleri taban ve tavan ile sınırlı olan tortul kayaçlardır. ? Sedimanter havzalarda birbirlerine paralel olarak çökelen tabakalar, uyumlu serileri oluşturur. ? Böyle uyumlu seri içerisinde yer alan tabakalar arasındaki tabaka düzlemleri, birbirine komşu olan her iki birimin ortak yüzeyini oluşturur. ? Böylece, bu yüzeylerden geçen doğrultu çizgileri, alttaki yaşlı birimin tavanına ait olurken diğer yandan üstteki genç birimin de tabanına ait olmaktadır. Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI Tabanı ve tavanı (alt-üst yüzeyleri) belli bir tabakaya ait doğrultu çizgilerinin blok diyagram görünümü.Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI Doğrultu çizgileri arasındaki mesafeler ? Doğrultu çizgileri, bir eğik düzlem üzerinde bulunan aynı yükseklikteki noktaları birleştiren doğrunun yatay düzleme izdüşümüdür. ? Birbirine komşu olan aynı düzleme ait iki doğrultu çizgisi arasındaki düşey ve yatay ilişkilerin iyi bilinmesi birçok işlemde önemlilik arz eder.Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI a) İki doğrultu çizgisi arasındaki düşey mesafe ? Aynı düzleme ait ve birbirine komşu iki doğrultu çizgisi arasında dik olan mesafe olup, jeolojik harita ve çizim uygulamalarında bu mesafe genellikle e sembolü ile gösterilmektedir . ? Verilen blok diyagramda bu mesafe birbirini takip eden iki komşu doğrultu çizgisi arasında e mesafesi olarak yansıtılmıştır ( blok diyagramda, örneğin bu mesafenin rakamsal olarak değeri 100 m. dir)Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI b) İki doğrultu çizgisi arasındaki yatay mesafe ? Aynı düzleme ait ve birbirine komşu iki doğrultu çizgisi arasında yatay mesafe olup, jeolojik harita ve çizim uygulamalarında genellikle l sembolü ile gösterilir. ? Bu mesafe haritanın ölçeğine göre değişmektedir. ? Verilen blok diyagramda bu mesafe, birbirini takip eden iki komşu doğrultu çizgisi arasında l mesafesi olarak işaretlenmiştir.Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI Doğrultu çizgileri arasındaki yatay ve düşey mesafelerSaha Jeolojisi-Ziya KIRMACI ? Bir tabaka düzleminin " e" ve " l" değerleri belli ise, o tabaka düzleminin Eğim miktarı ( a): tg a = e/ l bağıntısı ile kolaylıkla ortaya konabilir.Saha Jeolojisi-Ziya KIRMACI Üzerinde kayaç birimi sınırı ile, topoğrafik eş-yükseklik eğrileri bulunan basit bir jeolojik harita. 1 - Kumtaşı, 2- Kiltaşı; F, G, H, İ - Kayaç birimi sınırı ile topoğrafik eş yükseklik eğrilerinin arakesit noktaları. Üzerinde parantez içindeki sayılar bulunan çizgiler jeolojik eş yükseklik eğrileridir ve harita üzerinde sonradan çizilmişlerdir.