İmal Usülleri Freze Tehgahtarları ve Frezecik Page 7-1 Freze tezgahları Freze tezgahları ve Frezecilik ve FrezecilikÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-2 Freze tezgahının Tanımı: Freze tezgahının Tanımı: Frezeleme i şleminde tala ş kaldırmak için kullanılan kesici takıma freze çakısı olarak adlandırılırken, freze çakısının ba ğlandı ğı takım tezgahlarına da freze tezgahı denir. Frezecilik: Frezecilik: Üzerine takılan freze çakıları veya özel frezelerle tala ş kaldırma i şlemine frezecilik denir.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-3 Freze tezgahının Kısımları: Freze tezgahının Kısımları: Üst ba şlık Üst ba şlık Askı yatak Askı yatak Fener mili yuvası Fener mili yuvası İş İş tablası tablası Boyuna hareket Boyuna hareket volanı volanı Dü şey hareket kolu Dü şey hareket kolu Devir sayısı Devir sayısı seçimi seçimi Konsol Konsol deste ği deste ği Üst ba şlık Üst ba şlık hareket kolu hareket koluÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-4 Çe şitli Freze tezgahları: Çe şitli Freze tezgahları: Yatay Freze Tezgahı Yatay Freze Tezgahı Freze çakısının ba ğlandı ğı tezgah mili ile i ş tablası birbirine paralel olan tezgahlardır. •Düzlem yüzey frezeleme •Di şli açma •Helisel kanal açmaÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-5 Dik Freze Tezgahı Dik Freze Tezgahı Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Freze çakısının ba ğlandı ğı tezgah milinin i ş tablasına dik olan freze tezgahlardır. •Düzlem yüzey frezeleme •Delik ve Kanal frezeleme •Kama kanalı açma(Yardımcı aparatla)Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-6 Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Çift Sütunlu Freze Tezgahı Çift Sütunlu Freze Tezgahı Aynı anda i ş parçasının iki farklı yüzeyinden tala ş kaldırabilen çift fener miline sahip freze tezgahlarıdır.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-7 Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Kopya Freze Tezgahı Kopya Freze Tezgahı Hazırlanan bir şablon üzerindeki profili i ş parçasına aktarmak için kullanılan freze tezgahlarıdır. Daha çok kalıp imalat sanayinde kullanılmaktadır.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-8 Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Döner Tablalı Freze Tezgahı Döner Tablalı Freze Tezgahı 360 derece dönen i ş tablası sayesinde delik büyütme ve bir merkez etrafında dairesel kanal açma i şlemlerinde kullanılır. Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-9 Çe şitli Freze tezgahları(Devam): Çe şitli Freze tezgahları(Devam): CNC Freze Tezgahı CNC Freze Tezgahı Daha çok seri imalat sanayinde kullanılan bilgisayar kontrollü freze tezgahlarıdır. Bu tezgahların bir adı da Dik İşleme Merkezli takım tezgahlarıdır. Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-10 Freze tezgahında Yapılabilen İşlem Türleri: Freze tezgahında Yapılabilen İşlem Türleri: Profil Frezeleme Profil Frezeleme Kanal Frezeleme Kanal Frezeleme Testere Frezeleme Testere Frezeleme Düzlem Yüzey Frezeleme Düzlem Yüzey Frezeleme Çift Frezeleme Çift FrezelemeÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-11 Freze tezgahında Yapılabilen İşlem Türleri: Freze tezgahında Yapılabilen İşlem Türleri: Kanal ve T kanal Frezeleme Kanal ve T kanal Frezeleme Parmak Frezeleme Parmak FrezelemeÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-12 Freze tezgahında Yapılabilen Özel İşlem Türleri: Freze tezgahında Yapılabilen Özel İşlem Türleri: 1 1- - Bölme İşlemi: Bölme İşlemi: Silindirik yüzeyler üzerine çe şitli kanallar ve profillerin yanı s ıra, di şli çark gibi makine elemanlarının imalatında kullanılan bir i şlem türüdür. 2 2- - Kama Kanalı açma Kama Kanalı açma Fener mili yuvasına özel eksantrik ba şlık takılmak suretiyle delik yüzeylerine kama kanalı açılabilir.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-13 Freze tezgahında Kullanılan Kesici Takımlar: Freze tezgahında Kullanılan Kesici Takımlar: Düz di şli silindirik frezeler Düz di şli silindirik frezeler Silindirik helisel frezeler Silindirik helisel frezelerÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-14 Alın frezeler Alın frezeler Kanal frezeler Kanal frezeler Parmak frezeler Parmak frezelerÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-15 Form frezeler Form frezeler Modül frezeler Modül frezeler Testere frezeler Testere frezelerÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-16 Kesici Takımların Ba ğlanması: Kesici Takımların Ba ğlanması: Frezede kesici takımları dik freze ve yatay frezede kullanılanlar olarak iki kategoriye ayırmak mümkün. Çünkü yatay frezeye takım ba ğlama tekni ği ile dik frezeye takım ba ğlama tekni ği birbirinden farklıdır. 1 1- - Yatay freze tezgahlarında takım ba ğlama Yatay freze tezgahlarında takım ba ğlama Freze tezgahında kullanılan kesici takımlar standart delik çaplarına sahip olduklarından, takımları ba ğlamak için kullanılan yardımcı aparatlarda kesici takımlara göre standardize edilmi şlerdir. Yatay freze tezgahında kesici takımı ba ğlamadan önce delik çapın Yatay freze tezgahında kesici takımı ba ğlamadan önce delik çapına uygun malafa a uygun malafa mili seçilmelidir. Malafa mili fener miline konik olarak geçtikt mili seçilmelidir. Malafa mili fener miline konik olarak geçtikten sonra vidalı en sonra vidalı çektirme ile sabitlenir. çektirme ile sabitlenir. Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-17 Malafa Mili Malafa Mili Malafa Malafa Mili( Mili(Bilezik ve Bilezik ve kesici takım kesici takım ba ğlanmı ş şekli) ba ğlanmı ş şekli) Malafa Mili Malafa MiliÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-18 Malafa Mili il ba ğlantı Malafa Mili il ba ğlantıÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-19 2 2- - Dikey freze tezgahlarında takım ba ğlama Dikey freze tezgahlarında takım ba ğlama Dik frezelerde fener miline kesici takım yine malafalarla ba ğlanır fakat burada kullanılan malafalar daha kısadır. Yine malafanın gerisindeki vida yuvası vasıtasıyla malafa çektirilmek suretiyle sıkı ştırılır.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-20 Pens Pens Mandreni Mandreni ile ba ğlama ile ba ğlamaÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-21 Freze Tezgahında İş Parçası Ba ğlama Teknikleri Freze Tezgahında İş Parçası Ba ğlama Teknikleri •Basit tezgah mengenesi ile •Cıvata ve pabuçlar ileÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-22 Freze Tezgahında İş Parçası Ba ğlama Teknikleri Freze Tezgahında İş Parçası Ba ğlama Teknikleri •Döner tabla yardımıyla Divizör ve Punta YardımıylaÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-23 Freze Tezgahında Hareket İletim Mekanizması Freze Tezgahında Hareket İletim Mekanizması Motordan alınan hareket ara Motordan alınan hareket ara miller üzerine monte edilmi ş miller üzerine monte edilmi ş silindirik di şliler vasıtasıyla fener silindirik di şliler vasıtasıyla fener miline iletilir. miline iletilir. Fener mili tezgah gövdesine Fener mili tezgah gövdesine rulmanlı yataklarla hassas olarak rulmanlı yataklarla hassas olarak yataklanmı ştır. yataklanmı ştır. Fener milinin dakikadaki devir Fener milinin dakikadaki devir sayısı tezgah gövdesindeki ara sayısı tezgah gövdesindeki ara millerin konumlarını de ği ştiren millerin konumlarını de ği ştiren kollar vasıtasıyla yapılır. kollar vasıtasıyla yapılır.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-24 Freze Tezgahında Kesme Hızı ve İlerleme: Freze Tezgahında Kesme Hızı ve İlerleme: Kesme Hızı: Kesme Hızı: Bir freze kesici takımın çevresindeki herhangi bir kesici a ğzın veya ucun bir dakikada metre cinsinden aldı ğı yola kesme hızı denir. 1000 Dn V ? = V V = Kesme hızı(metre/ metre/dak dak) n n = Devir sayısı(devir/ devir/dak dak) D D = Kesici takımın çapı(mm mm)Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-25 Freze tezgahında kullanılan Freze tezgahında kullanılan yüksek hız çelikleri(HSS) ve yüksek hız çelikleri(HSS) ve Sert maden uçlar Sert maden uçlar içn içn kesme kesme hızlarının kar şıla ştırılması hızlarının kar şıla ştırılması Aynı malzeme için sert Aynı malzeme için sert maden uçlardaki kesme hızı maden uçlardaki kesme hızı HSS takımlardaki kesme HSS takımlardaki kesme hızından yakla şık üç kat daha hızından yakla şık üç kat daha fazladır. fazladır. İş İşlenen malzemenin setli ği lenen malzemenin setli ği azaldıkça her iki kesici takım azaldıkça her iki kesici takım için de kesme hızı için de kesme hızı artmaktadır. artmaktadır. Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-26 Kesme Hızını Etkileyen faktörler: Kesme Hızını Etkileyen faktörler: 1-Kullanılan kesicinin cinsi 2- İşlenilen malzemenin cinsi 3-Tala ş biçimi( İnce veya Kaba) 4-Tezgahın gücü ve kapasitesi 5- So ğutma sıvısının kullanılması 6-Kullanılan devir sayısı 7-Kesicinin çapı Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-27 İ İlerleme: lerleme: Kesme esnasında i ş parçasının dakikada mm cinsinden aldı ğı yola ilerleme denir. Zn S S z = İlerleme İlerleme (mm/ (mm/dak dak) ) Tek bir di şin veya Tek bir di şin veya kesici a ğzın kesici a ğzın ilerlemesi ilerlemesi(mm/ (mm/dak dak) ) Kesici Kesici a ğız sayısı a ğız sayısı Devir sayısı Devir sayısı (dev/ (dev/dak dak) ) Bu de ğer tablodan alınır Bu de ğer tablodan alınırÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-28 Freze tezgahında ilerleme tala ş miktarı ile do ğru orantılıdır. Y Freze tezgahında ilerleme tala ş miktarı ile do ğru orantılıdır. Yani ince tala ş için ani ince tala ş için küçük ilerleme de ğerleri alınırken kaba tala ş için büyük ilerlem küçük ilerleme de ğerleri alınırken kaba tala ş için büyük ilerleme de ğeri e de ğeri seçilebilir. seçilebilir. İ İlerlemeyi etkileyen faktörler: lerlemeyi etkileyen faktörler: 1 1- - İşlenen malzeme cinsi İşlenen malzeme cinsi 2 2- - Kaldırılan tala ş miktarı Kaldırılan tala ş miktarı 3 3- - Tezgahın devir sayısı Tezgahın devir sayısı 4 4- - Kullanılan kesicinin cinsi Kullanılan kesicinin cinsi 5 5- - İşleme cinsi(Silindirik veya Alın frezeleme) İşleme cinsi(Silindirik veya Alın frezeleme) 6 6- - İstenen yüzey kalitesi İstenen yüzey kalitesiÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-29 Kesme esnasında so ğutma sıvısının kullanılması: Kesme esnasında so ğutma sıvısının kullanılması: Freze tezgahında so ğutma sıvısının kullanılmasının önemli birkaç nedeni vardır. Bunlar; *Kesici takımın ömrünü arttırmak *Kesici takımın ömrünü arttırmak *İşlenen yüzeyin yüzey kalitesini arttırmak *İşlenen yüzeyin yüzey kalitesini arttırmak *Kesmeyi kolayla ştırmak *Kesmeyi kolayla ştırmak Bir so ğutma sıvısından beklenen en önemli iki özellik vardır. Bu özellikler; *So ğutma özelli ğine sahip olmalı *So ğutma özelli ğine sahip olmalı *Ya ğlama etkisine sahip olmalı *Ya ğlama etkisine sahip olmalı Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-30 Kesme esnasında so ğutma sıvısının uygulanma şekli Kesme esnasında so ğutma sıvısının uygulanma şekliÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-31 Frezede Kesme Yönleri Frezede Kesme Yönleri 1 1- - Ters yönlü kesme: Ters yönlü kesme: İş parçasının ilerleme yönü ile kesici takımın dönme yönü İş parçasının ilerleme yönü ile kesici takımın dönme yönü ters olan frezeleme türüdür. ters olan frezeleme türüdür. Kesme esnasında kesici takıma Kesme esnasında kesici takıma gelen yük parçanın üst yüzeyine gelen yük parçanın üst yüzeyine doğru artar. doğru artar. Bu tür kesmede kesici takımın Bu tür kesmede kesici takımın körlenme süreci daha da körlenme süreci daha da geciktirilmi ş olur. geciktirilmi ş olur. Bu tür kesmede kesici i ş Bu tür kesmede kesici i ş parçasını mengeneden sökmeye parçasını mengeneden sökmeye çalı şaca ğından iyi bir sıkma çalı şaca ğından iyi bir sıkma i şlemi yapılmalıdır. i şlemi yapılmalıdır.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-32 1 1- - Aynı yönlü kesme: Aynı yönlü kesme: İş parçasının ilerleme yönü ile kesici takımın dönme yönü İş parçasının ilerleme yönü ile kesici takımın dönme yönü aynı olan frezeleme türüdür. aynı olan frezeleme türüdür. Kesici takım kaldıraca ğı tala şa üsten girerek, çok tala ştan az tala şa do ğru bir kesme i şlemi yapacaktır Ters yönlü frezelemeye göre Ters yönlü frezelemeye göre daha fazla daha büyük ilerleme daha fazla daha büyük ilerleme ve tala ş derinli ği seçmek ve tala ş derinli ği seçmek mümkün. mümkün. İş İşlenen yüzey ter yönlü kesmeye lenen yüzey ter yönlü kesmeye nazaran daha pürüzsüz ve nazaran daha pürüzsüz ve hassastır. hassastır.Ö ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-33 Frezede Tezgah Zamanın Hesaplanması: Frezede Tezgah Zamanın Hesaplanması: Frezede tezgah zamanı makine zamanı olarak ta Frezede tezgah zamanı makine zamanı olarak ta bilinir. Tezgah zamanı tablanın toplam hareket bilinir. Tezgah zamanı tablanın toplam hareket boyunun ilerleme de ğerine bölünmesi ile elde edilir. boyunun ilerleme de ğerine bölünmesi ile elde edilir. İlerleme boyu hareket toplam Tablanın S L T t = = Tablanın toplam hareket boyu ise; Tablanın toplam hareket boyu ise; L=2l c +lÖ ğr.Grv.Kubilay ASLANTA Ş Freze Tezgahları ve Frezecilik Page 7-34 Kullanılan kesici ucun etkisi Kullanılan kesici ucun etkisi Takım tutucuya takılan sert maden uç kesiciler Takım tutucuya takılan sert maden uç kesiciler i ş yüzeyleri üzerinde bir takım izler bırakır. i ş yüzeyleri üzerinde bir takım izler bırakır. Bu izlerin belli bir biçimi olmamakla beraber Bu izlerin belli bir biçimi olmamakla beraber seçilen kesici uca ba ğlı olarak de ği şir. seçilen kesici uca ba ğlı olarak de ği şir.